अथ तत्र सायन्तनरक्तच्छायया समन्तात् सन्ध्याव्याप्तया, सिद्धगणैः शवैश्च पूर्णया भूम्या, माल्यैः भूषितया, सर्वत्र सर्पचर्मणां स्रवणैः, किरणजालैः संकुलैश्च वस्त्रैः विभूषितया, महती रणभूमिः दृष्टा। तत्र लतापताकाः जङ्घाभ्यः विततानाः तोरणानि सृजन्ति स्म; हस्तपादाः शरवृक्षस्य समूहेव सर्वत्र विक्षिप्ताः। शस्त्रदीप्त्या तृणवनसन्निभा सा भूमिः, रेणुना खण्डशस्त्रैः च मिश्रिता, भुजवलयैः विकीर्णा, उन्मत्तेव भीषणा प्रतीयते। अशोकवनस्य पुष्पितस्य सदृशी, शस्त्रसंघर्षाग्निभिः ज्वलन्ती, घोरनिनादैः कम्पितैः, सिद्धाधिपतिं पलायितुम् अपि बाधते स्म। तत्र सुवर्णविद्याभिः विनिर्मितं रणक्षेत्रं, नवसूर्यतेजोवद् दीप्तायुधैः भूषितम्, शूलैः, खड्गैः, चक्रैः, तोमरैः, गदाभिः, रणनिनादैश्च पूरितम्। तस्मिन्नन्तरे सर्वे सैन्यगणाः विनष्टाः, रणभूमिः रिक्ता जाता, केवलं किञ्चित् सैनिकशेषः उभयपक्षयोः अवशिष्टः। भग्ना, विदीर्णा, मृताः, नष्टाः, विकीर्णाः, पलायमानाश्च नराः, पतितशवपर्वतानि, रक्तनद्याः प्रवाहैः कीचका अपि प्रसरन्ति स्म। रक्तनद्याः भारं वहन्ती, शवपर्वतानां प्रवाहैः सन्तप्तभूमिः, शरशूलखड्गशिलासंकुला च तद्रणभूमिः। विरहितशिरसो विगलितशिराः वीरशस्त्राघातैः छिन्ना भूमौ क्षिप्ताः, वेतालगणानां कोलाहलैः प्रतिनादिता, ताडिततालवननृत्यवद्रणभूमिः बभूव। तत्र शून्ये ज्वलिते रणक्षेत्रे द्वौ महारथी, दिवि सूर्यचन्द्रमसौ इव, पद्मरागरथयोरुपरि विचरन्तौ, दिव्यचिह्नवत् दीप्तिमन्तौ दृश्येते स्म। सर्वतः सहस्रशः वीरैः परिवृतौ, चक्रशूलगदाशक्त्याद्यायुधसंपन्नौ, तौ रणभूमौ स्वेच्छया विचरन्तौ, हतबन्धूनां क्रन्दनेन, महाचक्राणां घर्षणेनेव, हतानां जीवितानां च मध्ये सञ्जग्मतुः। रक्तनद्यः मदोन्मत्तगजाविव लीलया तरन्तौ, रथचक्राणि रक्तजलैः स्नातानि, केशान्तराङ्गैश्च लिप्तानि। तयोः रथौ चक्रवेगैः मदगजान् कम्पयन्तौ, मणिनूपुरघोषैः, सुसज्जयोकत्रनिनादैः च प्रतिश्रूयमाणौ। पताकाः वातवेगेन पतन्त्यः घोरं शब्दं कुर्वन्त्यः, महान् वीरगणः भयभीतसैनिकैः च तौ अनुगच्छन्ति स्म। शूलशरधनुर्लाङ्गलशक्तिशलाकादीनां भारं वहन्तौ, चक्रतेजसा च दीप्तिमन्तौ। तत्र क्षणमात्रं तौ, महावृत्तैः परिवृतौ, शस्त्रमेघौ इव, परस्परं सन्निधाय स्थितौ। शरवर्षविसृष्टिक्लिष्टकरौ, मेघनिनादमिव परस्परं गर्जन्तौ। सिंहसमौ तौ वीरौ यदा समरे समागच्छतुः, तदा तयोः शराः अश्मगदादिव्यवस्थिताः, आकाशे व्याप्य प्रसरन्ति स्म। केचन शराः खड्गधाराभिः, केचन मुष्टिशक्तिसदृशाः, केचन चक्रधारायुक्ताः, केचन परश्वधमुखाः आसन्। अपरे शूलाग्रयुक्ताः, केचन कर्तर्यग्राः, केचन भल्लाग्रसदृशाः, अपरे अर्धचन्द्राकृतयः। केचन सिंहमुखाः, केचन त्रिशूलाग्राः, अन्ये त्रिमुखाः, महान् अश्मवत् स्थूलाः। ते अश्ममुखशराः प्रलयवातनुन्नाश्मवर्षमिव व्योम्नि विचरन्ति स्म; तस्मिन्क्षणे सर्वत्र संमोहः, प्रलयार्णवकल्लोलवद् उद्भूतः। अथ राजा समुद्रमुपसृत्य, तस्योर्मिवेगेन समुत्सिक्तः, कोपेन दहन्निव मध्याह्नार्कतेजसा बभूव। स धनुः संधाय, सर्वदिक् जयघोषेण, प्रलयवातनिनादेन देवगिरिशिखराणि कम्पयन् इव, शब्दयामास। महाबलवान् स राजा, शरवर्षाणि विसृजन, प्रातः सूर्यकिरणानिव, तूणीरस्थिता शराः प्रेषयामास। तस्य धनुष्कोट्याः एकः एव महान् शरः निष्पतति स्म, किन्तु व्योम्नि गच्छन् सहस्रशः लक्षशः शराः पतन्ति स्म। तस्य वेगः समुद्रस्य, दीप्तिः सूर्यस्य, बलं विष्णुधनुषः, उभयोः समं प्रतीयते स्म। तस्य शराः मुसलाकृतयः, तेषां निनादेन आकाशं प्रलयपर्वतानिव आच्छादयन्ति स्म। सुवर्णशिरसः तस्य शराः व्योम्नि दीप्तिमन्तः, अस्त्रवर्षेण विक्षिप्ताः, प्रलयकाले पतन्तीव नक्षत्राणि। विदुरथस्यापि शरधाराः अनवरतं प्रवहन्त्यः, समुद्रात् निर्गच्छन्त्यः प्रभामिव सूर्यस्य। ते शराः महावृक्षात् वातेन पतितपुष्पाणिव, वा तप्तलोहात् निष्क्रान्तशिखावर्षमिव, व्योम्नि विचरन्ति स्म। मेघधारावत्, जलप्रपातबिन्दूनिव, महापुरीदाहशिखावद्, तत्र शरप्रवाहः प्रवहति स्म। तयोः धनुषोः तीक्ष्णशब्दं श्रुत्वा, उभयपक्षीयबलानि स्तब्धानि, सागर इव प्रशान्तः, मौनेन पश्यन्ति स्म। शरप्रवाहः गङ्गास्रोतसामिव व्योम्नि प्रवहन्, समुद्रं प्रति यक्षनिनादेन गर्जमानः सञ्जग्म। धनुर्मेघात् सुवर्णशिरसां शराणां वर्षा अनवरतं, मृत्युः क्रन्दनैः सह, मेघनिनादवत् पतन्ति स्म। तत्र नगरीनायिका, स्वगृहवातायनात्, शरनद्याः समुद्रं प्रति प्रवाहं सस्मितं पश्यन्ती, क्रीडारसवशात् निरीक्षते स्म। सा तं शरसमूहं दृष्ट्वा, पतिं विजयं प्रति प्रत्याशां कुर्वन्ती, प्रसन्नवदना, प्रमुदितया चेतसा, इदं वाक्यमुवाच— "जयतु देवि! विजयी नाथः—पश्य! एतेन शरवर्षेण मेरुर्दपि रजःकणीकृतः स्यात्।" इति सा स्नेहगुरुणा वचसा, तयोः देव्योः हासमुदितमुख्याः, मानुषस्नेहमन्ये हृदये अनुभूय, तत्र स्थिताः।