रौद्रे तस्मिन्युद्धमण्डले, शिरच्छिन्नदेहाः नृत्यश्रृङ्खलायामुत्थाय, दानवीकन्यकाः संग्रामकपटस्य स्तुतिं घोषेण गायत्। गजसेना मदोन्मत्ताः परस्परं संधावन्त्यः भीमस्वनेन निनदन्त्यः, मदनद्यो गगनमाक्रम्य क्षिप्तशिलाः वहन्ति स्म। रथाः वनात् पतितपतितपर्णवत् भूतले पतन्ति स्म; युद्धगिरौ रक्तनद्यः प्रवहन्त्यः मृतवर्षं वर्षन्ति स्म। रुधिरधूसराः रजःपटलाः शस्त्राग्निभिः प्रशम्यन्ते स्म; युद्धध्वनिः केवलं संग्रामे संलग्नः, मृत्युनिश्चित्य भीतिं जनयति स्म। केवलं विकटकलह एव उत्पद्यते स्म, शब्दनिनादविस्फोटैः समाकुलितः, खड्गतरङ्गैः क्षुब्धः, तथापि मेघमण्डलं न कम्पितम्। सेनासंघर्षः शववाहनरवसमः, बाणशब्दः प्रपातवृष्टिवत्, महाशस्त्रसंघर्षः तीक्ष्णध्वनिं ददौ; तथापि रात्रौ सर्वं स्वप्नवत् आच्छादितम्। एवं तस्मिन्भीषणे घोरसंकटे युद्धे प्रवृत्ते, भगवती विद्यादेवी स्वस्वरूपिणीं स्वां प्रतिरूपां लीलया सम्बोधयामास। सा देवी प्राह— "भो देवी! किमर्थं नाथः अस्मिन्संग्रामे न विजयं नापि पराजयं प्राप्नोति? वद माम्, यत्र गजाः पलायमानाः, युद्धे त्वं प्रसीदन्ती सति।" सा प्रत्युवाच— "चिरकालं मया राजा विदुरथः पूजितः, न तु विजयान्वेषणाय। अतः स एव विजयी, विदुरथः न जयति। एषा चेतना, अन्तःप्रज्ञा, सर्वं निर्णीयते यथाकालम्। यं यदाहं प्रेरयामि, तत्स्विफलं शीघ्रं साधयामि। यथा यः मां यजति, तथा फलं ददामि। न स्वयमेव करोमि, यथा वह्निरपि स्वतो नोष्णः; स मां युद्धविजयाय पूजयति।" "मूर्तिरूपेण स फलं प्राप्नोति; विदुरथः तु न विचार्य मया उपदिष्टः। तेनैव मया निश्चितं मम मोक्षो भविष्यति; अतः विदुरथः तेन शरीरेण स्वपत्नी सहितः प्राप्तः। त्वया अपि कालेन कुमारः मोक्षं यास्यति; अस्य रिपुः सिन्धुनामा राजा, तं हत्वा पृथिव्यां सिंहासने स्थित्वा विजयी राज्यं करिष्यति।" तदनन्तरं, तमसां संहतयः बलीरूपेण सञ्चलन्ति स्म; जीवहीनदेहाः क्षिप्यन्ते स्म, सन्ध्यायामिव नक्षत्राणि गगने दीप्तानि। शनैः शनैः युद्धभूमेः पर्वताकारः भीषणो जातः; जगत् कालमस्य सागरादुत्थितमिव प्रकाशितम्। सूर्यरश्मयः सुवर्णधारावत् पर्वतेषु वीर्येषु च पतन्तः, युद्धे रुधिरदीप्तिमिव प्रकटयन्ति स्म। तदा गगनं रणभूमिश्च भुजगवद्विचरद्भिः भुजैः भूषिते, सुवर्णरश्मिप्रकीर्णे इव बभ्राजाते। कुण्डलैः मणिसमूहः विक्षिप्तः, शिरोभिः क्षेत्रं जीर्णपद्मसरोवरमिव जातम्; शस्त्रैः व्योम विदारितम्, शरैः मृगगणमिव पूरितम्। रक्तप्रभया सन्ध्याकालघनया, सिद्धगणैः मृतदेहैः च पूर्णया, माल्यैः, सर्पत्वग्भिः, किरणैः च विकीर्णया भूषितम्। लताध्वजैः जानुप्रदेशेषु धनुर्वलयैः विततानि, हस्तपादैः विक्षिप्तैः शरवृक्षसंकुलमिव जातम्। कुञ्चिकायुतशस्त्रदीप्तया शस्त्रच्छेदैः बालाशोकवनमिव, शस्त्राग्निविस्फुलिङ्गैः शब्दितया, सिद्धपतिं पलाययन्ती। सुवर्णकला-रचितया, दीप्तशस्त्राभरणया, शूलखड्गचक्रतोमरगदादिनिनादितया। तत्र सर्वासां सेनानां विनाशे, क्षेत्रं रिक्तमिव, केचन सैनिकाः शेषाः। भिन्नाः भग्नाः मृताः नष्टाः विक्षिप्ताः पलायमानाश्च नराः, पतितशरीरपर्वताः, रुधिरनदी प्रवहन्ती। रुधिरनद्या भारं वहन्त्यः, शवपर्वतान् वहन्त्यः, शरशूलखड्गशिलासंकीर्णा। शिरच्छिन्नकायैः वीरशस्त्रप्रहारैः छिन्नैः, वेतालसंघघोषेण नृत्यतलताडननिनादवत्। रिक्ते दग्धे रणभूमौ, तौ द्वौ सूर्यचन्द्रमसाविव आकाशे, पद्मरागरथयोरारूढौ दिव्यलक्षणैः स्फुरन्तौ दृश्येते। सर्वतः सहस्रशः सहस्रशः सैनिकैः परिवृतौ, चक्रशूलगदातोमरादिशस्त्रैः सुसज्जितौ। तौ यथेष्टं रणभूमिं विचरन्तौ, वीरघोषेण, महारथचक्रनिनादेन, हतानां जीवितानां मध्ये विचरन्तौ। रुधिरनदीनामतिक्रमणं मदगजयोरिव लीलया कृतवन्तौ, रथचक्राणि रक्ताम्बुना सिक्तानि, केशयश्च आन्त्रैः लिप्तानि। रथचक्रैः कम्पमानैः मदगजान् पतयन्तौ, मणिनूपुरध्वनिना, युगशब्देन च गुञ्जमानौ। पताकाः वातेन निःस्वनं कुर्वन्त्यः, तौ महावीरैः, भयभीतसैनिकैः चानुगम्यमानौ। शूलैः शरैः धनुषा तोमरैः शृङ्गलैः चक्रदीप्त्या च भारं वहन्तौ। तत्र क्षणमात्रं तौ द्वौ महावृत्तैः परिवृतौ, मेघयुद्धघनाविव परस्परं समुपस्थितौ। बाणवृष्टिप्रहारैः स्थूलहस्तौ, मेघनिनादवत् परस्परं गर्जन्तौ। सिंहसदृशवीरौ तौ युध्यन्तौ, बाणाः शिलागदादिवत् गगनं व्याप्य प्रसारिताः। केचन खड्गधारासदृशाः, अन्ये मुसलमुद्गराकाराः, केचन तीक्ष्णचक्रच्छेदाः, केचन परशुमुखाः इति। एवं तेषु रौद्रेषु संग्रामदृश्येषु, क्षेत्रे च रक्तनद्यः प्रवहन्त्यः, वीरशिरः पतन्ति, देव्या उपदेशेन च सर्वं नियोजितम्।