चन्द्रप्रकाशितभित्तिषु प्रवहद्भिः सरित्प्रवाहैः सुवर्णमयाः शाखाः पतन्ति, तत्र मणिस्वरैः भूषिताः प्रवालशाखाः शोभां वहन्ति। शुभलक्षणैः श्वेतस्निग्धैः अश्वैः, उत्तमैः शीघ्रगैः, यत्र गतिसमये खुराः शीघ्रतया जलप्रवाहमिव प्रवर्तयन्ति। तेषामश्वानां स्वाभाविकगमनं वातादपि अतिशयितं, यथा पृष्ठभागं त्यक्त्वा नभः पिबन्ति इव। अष्टचन्द्रैः युक्तैः, यक्षपुच्छप्रभया दीप्तैः अश्वैः, तेषां ह्रेषितैः दिशः पूर्णाः इव। ततः मेघनिनादवत् भीमः नगवल्लीषु प्रतिध्वनितः, मर्दलध्वनिः उत्पन्नः। मदोन्मत्तसैनिकानां घोषैः, मणिस्वरशृंखलानां झंकारैः, शस्त्राणां संधर्षणैः नगरे घोषः अभवत्। धनुषां कूटकूटध्वनिः, शराणां निस्वनगीतिः, कवचानां परस्परसंघर्षेण रटनम्। दग्धाग्निस्फोटैः, शत्रुगर्हितक्रन्दनैः, वीराणां परस्परनिनादैः, काव्यकाराणां विषण्णनादैः नगरे घोषः अभवत्। स घोषः, भीमः, स्पर्शनीयः, शिलायामिव उत्कीर्णः, सर्वदिशाः व्याप्य जगत् पूरयति। ततः सूर्यस्य पथं आवृत्य, तमसः धूलिरूपेण भूमिं आकाशे उठयति। महानगरं गर्भे आवृतमिव, तमसि घनत्वं यौवनमूढतया अभवत्। दीपसमूहाः तत्र कुतश्चित् दिवा तारागणमिव नष्टाः, निशाचरगणाः बलं संहृत्य समागच्छन्। तौ कन्ये तं महायुद्धं दृष्ट्वा, भगवत्यानुग्रहेण विस्तृतदृष्ट्याः, भयाकुलहृदयाः अभवताम्। गृहेषु शस्त्रध्वनिः अग्निभिः समुद्रे एकजलधारेण प्रतिशब्दितः। राजा शत्रुसैन्यं शरैः आकर्ष्य, पक्षप्रेरितः, मेरुः एकसागरमिव शत्रुसैन्ये प्रविष्टः। ततः गुणानां विशिष्टशब्दः, तीक्ष्णकूटध्वनिः, स्वयंकृतमेघरूपशरपंक्तिभिः नौका निर्मिता। विविधशस्त्राणि, विविधपक्षिणामिव, आकाशे विचरन्ति; सर्वदिशासु शस्त्रदीप्तिम् आभासयन्ति। शस्त्राणि, परस्परसंघर्षेण अग्निदीपवत् दीप्तानि, भ्रमन्ति; वीरमेघाः गर्जन्ति, शरधाराः वर्षयन्ति। क्रूरास्त्राणि, गृध्रवत्, वीरदेहेषु पतन्ति; कुतःचित् शस्त्रसंघर्षेण आकाशे निपतन्ति। तमः शीघ्रं नष्टम्, शस्त्रदीप्त्या निवारितम्; सम्पूर्णसैन्यं नवयुवतिसूक्ष्मरोमवद् आच्छादितमिव दृश्यते। नृशिरच्छेदितदेहाः नृत्यश्रेण्याम् उत्तिष्ठन्ति; राक्षसीस्त्रीभिः युद्धकपटगीतं घोषितम्। मदोन्मत्तगजसेना समाक्रान्ता, गर्जन्ति; मदनदीः आकाशे क्षिप्तशिलाः वहन्ति। रथाः वनात् शुष्कपत्राणामिव पतन्ति; शैलयुद्धात् रक्तनदीः मृतशिरांसि वर्षयन्ति। रुधिरधूलिमयमूलानि शस्त्राग्निभिः शान्तानि; युद्धध्वनिः मृत्युनिश्चितया भीमम्। केवलं युद्धकल्लोलः, कलकलध्वनिः, खड्गतरंगैः मथितम्, मेघाः तु शान्ताः। सेनासंघर्षः शवपार्श्वध्वनिवत्, शरध्वनिः प्रवाहवत्, महाशस्त्रसंघर्षः तीक्ष्णः; रात्रौ सर्वं तु स्वप्नवत् आच्छादितम्। एवं भीमं युद्धं प्रवर्तमानं दृष्ट्वा, विद्या-देवी स्वस्वरूपं पुरतः स्थितं लीलया संबोधितवती। "देवि, अस्माकं प्रभुः न विजयते न अपि पराजयते; युद्धे गजाः पलायन्ति, तत्त्वं वद।" "दीर्घकालं अहं विदुरथेन पूजिता, किन्तु स विजयाय न पूजितः।" "तस्मात् केवलं स विजयी, विदुरथः न; चैतन्यं, आन्तरबोधः, सर्वं तदनुसारं निश्चितम्।" "यः यथा मां प्रेरयति, तत् शीघ्रं साधयामि; यथा मां आह्वयति, तदनुसारं फलम् ददामि।" "स्वयमेव न करोमि, यथा अग्निः स्वयमेव उष्णता न वहति; स विजयाय मां पूजयति।" "प्रतिमारूपेण फलं प्राप्नोति; विदुरथः तु एतद् न चिन्तयन् मया उपदिष्टः।" "अहं मुक्त्यर्थं निश्चिता; विदुरथः तु तद्वपुना सह पत्न्या मुक्तः।" "त्वया च, यथाकालं, बालः मुक्तः भविष्यति; अस्य शत्रुः सिन्धुनामकः राजा; तं भूमिसिंहासने हत्वा विजयी राज्यं करिष्यति।" अन्धकारसमूहाः बलिरूपसेनावद् चलन्ति; मृतदेहाः निपातिताः; संध्यायां तारागणः आकाशे प्रकटः। शनैः युद्धभूमिशैलः भीमः अभवत्; जगत् श्यामजलधारात् उत्थितमिव दीप्तिमान्। सूर्यकिरणाः सुवर्णनदीवत् शैलान्, वीरान् च स्पृशन्ति, रुधिरदीप्तिमिव युद्धे दर्शयन्ति। आकाशः युद्धभूमिः च, भुजैः भ्रमन्तिसर्पवत्, सुवर्णप्रभया शोभितम्। कुण्डलैः रत्नसमूहः च्छिन्नः; शिरोभिः शिल्पवृद्धपद्मवनमिव भूमिः; शस्त्रैः आकाशः विदारितः; शरैः मृगपुंजवत् पूर्णः। एवं नगरे, युद्धभूमौ, विविधशस्त्रध्वनिः, वीराणां साहस, देवीदृष्ट्या, सर्वं एकस्मिन् महायुद्धे संगतं अभवत्।