यदा युद्धभूमौ देहं त्यक्त्वा मम पतिः यत्र तिष्ठति, तत्र अहम् अस्मिन्नेव शरीरे पत्न्याः रूपेण तत्र उपस्थित्यां भवानीति लीलया अभिलषितम्। तदा देवी तस्याः एकचित्तया पूजायाः पुष्पधूपसेवाभिः, विघ्नरहितया दीर्घकालं कृतया, तुष्टा "एवं स्यात्" इत्यवोचत्। ततः तस्मिन्नेव स्थले, वरदानेन प्रेरिते, लीलायाः अभिलाषः प्रस्फुरितः। पूर्वा लिला, संशयेन कम्पमानचित्ता, देव्या अभ्यधावत्। सा उवाच—"ये सत्यकामाः, सत्यसंकल्पाः, ब्रह्मस्वरूपाः, यथा त्वम्, तेषां सर्वे अभिलषिताः शीघ्रं सिद्ध्यन्ति। किं तु, अस्मिन्नेव शरीरे, हे शुभवर्णे, अन्यं लोकं वा पर्वतग्रामं वा पतिं नीतवती नास्मि?" देवी प्रत्युवाच—"अहं कस्यापि किमपि न करोमि, हे सुन्दरि; जीवः स्वयमेव यद् इच्छति तत् शीघ्रं साधयति। अहं केवलं चैतन्यस्य अधिष्ठात्री, शुद्धबोधस्वरूपा; प्रत्येकजीवे अहं चैतन्यशक्ति: प्राणरूपा। 'अहं' इति शक्ति: प्रत्येकजीवे स्वाभावेन उदेति; यथा सा प्रकटते, तथा तस्य फलम् ददाति।" "यदा जीवशक्ति: जाग्रता, शीघ्रं मां पूजयति, तदा देहविलये दीर्घकालं मुक्तभावेन तिष्ठति—'अहं मुक्तः' इति। एवं तव शुद्धयुक्त्या, हे दीप्तवर्णे, अहं त्वां जाग्रयामि; तया त्वं निर्मलस्थितिं प्राप्तवती। यदा दीर्घकालं अस्मिन्नेव चिन्तनेन अहं जाग्रिता, तदा स्वबोधशक्त्या तदेव लक्ष्यं प्राप्तवति।" "यस्य यस्मिन् प्रकारे बोधे दीर्घकालं यत्नः उदेति, तस्य तस्य फलम् यथाकालं सिध्यति। तपो वा देवता वा, केवलं अक्षरचैतन्यमेव तद्रूपं भूत्वा स्वतन्त्रं फलम् ददाति, यथा नभः फलम् पतति। स्वबोधदीपतेः अन्यत् किमपि फलं न जनयति; अतः इच्छया कार्यं कुरु, तत्र शीघ्रं फलम् आगच्छति।" "नूनं चेतन्यस्थितिरेव, यः अन्तरात्मा सर्वत्र उपस्थितः, चिन्तयति, यतते, यद् इच्छति तत् लभते, तस्य समृद्धिः। यत् रमणीयं वा न रमणीयं, तद् विचार्य, शुद्धं ज्ञात्वा तत्रैव स्थित्वा तिष्ठ।" एवं तयोः गृहस्थे संभाषणं यदा अभवत्, विदुरथः क्रुद्धः गृहात् निर्गतः किम् अकरोत्? विदुरथः, गृहं त्यक्त्वा, महतीं अनुचरसमूहं समावृतः, यथा चन्द्रः तारागणेन परिवृतः, निर्गतः। सर्वाङ्गरक्षया भूषितः, हाराभरणैः शोभितः, जयध्वनिभिः मध्ये, इन्द्र इव, निर्गतः। सः वीरपंक्तीनां आज्ञां ददाति, व्यूहव्यवस्थां शृणोति, वीरयुद्धानि पश्यति, रथं आरोहति। रथः, भूतगृहसदृशः, मुक्तारत्नैः अलंकृतः, पताकासमूहैः आच्छादितः, दिव्ययानसदृशः दृश्यते। रथस्य चन्द्रप्राचीरगङ्गायाः सुवर्णशाखाः पतन्ति, शोभनं प्रवालशाखं मुक्तारविण्याः निनादेन अलंकृतम्। शुभलक्षणयुक्तैः श्वेतस्निग्धाश्वैः, उत्तमैः शीघ्रगैः, तेषां वेगेन खुराः शीघ्रं प्रवहन्ति। अश्वानां स्वाभाविकगति: वायुमपि अतीत्य, यथा पृष्ठभागं त्यजन्ति, यथा आकाशं पिबन्ति इव। आठचन्द्रप्रभाभिः यक्षपुच्छाभिः युक्तः, अश्वानां ह्रेषितैः दिशः पूर्यन्ते। तदा नगाध्वनिसदृशः नगाडध्वनिः उत्पन्नः, पर्वतभित्तिषु तीव्रं प्रतिध्वनितः। मदोत्कटसैनिकानां घोषैः, घंटानां निनादैः, शस्त्राणां संघर्षेण, रथः पूर्यते। धनुषां कटकटः, बाणानां श्वासगीतिः, कवचानां घर्षणरवः, सर्वत्र गुञ्जति। ज्वलनस्य कटकटः, क्लिष्टानां क्रन्दनम्, वीराणां परस्परशब्दः, भट्टानां व्याकुलनिनादः, सर्वत्र व्याप्तम्। भयानकः, स्पर्शनीयः शब्दः, विश्वगर्ते व्याप्य, दशदिशाः पूर्यते। तदा सूर्यपथं आवृत्य, धूलिनिर्दोषः तमः भूमिं आकाशे उत्तोलयति। महानगरी गर्भे आवृतवती इव, तमः घनं अभवत्, यथा अज्ञानं युवायां वर्धते। कुत्रचिद् दीपसमूहः गच्छति, यथा दिवा ताराः वियन्ति; निशाचरसमूहः बलम् संगृह्यति। तौ कन्ये, देवीदत्तदृष्ट्या, तं महान् युद्धं पश्यतः, हृदयम् कम्पितम्। गृहेषु शस्त्रध्वनिः उत्पन्नः, यथा एकसागरः जलप्रवाहैः ज्वलति। शरैः शत्रुसैन्यं आकर्ष्य, राजा पक्षबलप्रेरितः, प्रतिपक्षं प्रविष्टः, यथा मेरुः एकसागरं प्रविश्य। तदा गुणानां विशिष्टः शब्दः उत्पन्नः, तीक्ष्णकटकटः, बाणपंक्तयः स्वयंकृतमेघैः नौका इव अभवत्। विविधशस्त्राणि, पक्षिणां विविधरूपाणि सन्दृश्यमाना, आकाशे विचरन्ति; सर्वदिशासु शस्त्रतेजसा प्रभासितम्। शस्त्राणि, संघर्षेण ज्वलनदीपसदृशानि, परिभ्रमन्ति; सेनामेघाः गर्जन्ति, बाणधाराः वर्षयन्ति। क्रूरास्त्राणि, गृध्रसदृशानि, वीरदेहेषु पतन्ति; कटकटेन, आकाशे शस्त्रैः पिष्टानि, केचन पतन्ति। शस्त्रदीप्त्या तमः शीघ्रं नष्टम्; सम्पूर्णसैन्यं नवयुवतिसूक्ष्मलोमेन आवृतमिव दृश्यते। एवं दिव्यसंवादः, दिव्ययुद्धं च, देवीप्रसादेन, लीलायाः श्रद्धया, विदुरथस्य वीर्येण, नगरे अभवत्।