राजमहिष्यः, हारवस्त्राभरणस्रग्विलासैः विकीर्णैः, मुखानि स्पर्धया विक्षिप्तानि, कुण्डलितकेशाः कम्पमानाः, कामसागरात् उत्पन्ना इव दृश्यन्ते, यत्र रम्यसौन्दर्यदण्डेन समुद्रः मथितः इव। तस्याः समये, राज्ञी यौवनमदेन मत्ताभूता, पद्महृदयं लक्ष्मीव प्रवेशयन्ती, राजप्रासादं प्रविशति। तस्या हारवस्त्राणि विकीर्णानि, मालावलयः भग्नः, मित्रभृत्यैः सह भयाविष्टा सा तिष्ठति। तस्याः मुखं चन्द्रवत्, अङ्गानि निर्मलानि, स्तनौ श्वासेन कम्पमानौ, दन्ताः तारकाः इव दीप्तिमन्तः, सा स्वर्गसुन्दरी नभः इव साकारं तिष्ठति। ततः तस्या मित्रं किमपि राज्ञं निवेदयति, यथा अप्सरा इन्द्राय वृत्रयुद्धे प्रमुदिता निवेदयेत्। "भगवन्, राज्ञी अस्माभिः सह अन्तरगृहात् पलायिता, तव शरणं याचति, वातेन उद्भूतलता वृक्षं शरणं यथा प्राप्नोति।" "राजमहिलाः बलदक्षैः चौरैः गृहीताः, समुद्रतीरे लताः जालबन्धनं यथा प्राप्नुवन्ति।" "अन्तःपुरनायकाः साहसिकशत्रुभिः आकस्मिकमभिहता, वनवृक्षाः वातेन पतिताः इव।" "नगरी अपार्थिवैः आगत्य आकस्मिकं गृहीता, वर्षरात्रौ जलप्रवाहाः इव।" "शत्रुसैन्यैः नगरी व्यापृता, ज्वलनधूमवर्मा गर्जन्ति, जिह्वा शिखाः धारासमानाः।" "सदनमहिलाः विकीर्णकेशाः, शत्रुसैन्यैः रुदन्त्यः गृहीताः, मत्स्यग्रहणाय क्रौञ्चाः यथा।" "एवं शाखाविस्तारितं आपदं प्राप्तम्, देवताशक्तिः एव अस्मान् उद्धर्तुं समर्था।" एतत् श्रुत्वा दृष्ट्वा च, राजा युद्धाय निर्गच्छति, "देवि, क्षमस्व, एषा पत्नि तव पद्मपादे भ्रमरः इव।" इत्युक्त्वा, क्रोधविक्षिप्तचित्तः सिंहः गजविक्षिप्तवनात् गुहायाः निर्गच्छति इव। तदा लीला लीलेन सह स्वस्वरूपं दर्पणाभिमुखं प्रतिबिम्बं इव दृष्ट्वा। "देवि, किमिदं? कथं अहं अत्र स्थितः? यः पूर्वं अन्यत्र आसीत्, स इदानीं अत्र किमर्थं?" "मन्त्रिणः, नागरिकाः, सेनापतयः, वाहनैः सहिताः, ये तत्र स्थिताः, ते एव अत्र अपि दृश्यन्ते।" "देवि, अत्र अपि सर्वे किमर्थं उपस्थिताः? किं बाह्याभ्यन्तरचेतनाः दर्पणप्रतिबिम्बवत्?" "यथा चेतना अन्तर्ये उत्पद्यते, तथा तद्विषयाकारे क्षणेन अनुभवः भवति; मनः मनोविषयाकारं यथा धारयति।" "यादृशी कल्पना अन्तः उत्पद्यते, तादृशं स्मरणं विस्तारयति; तस्मिन्नेव क्षणे तादृशं वस्तुजगत् तत्र एव प्रकटते।" "न बाह्यदेशकालविस्तारः, न वस्तुभेदः; यद् बाह्यं दृश्यते, तदन्तः एव अस्ति—स्वप्नवस्तूनाम् दृष्टान्तः।" "यद् अन्तः कल्प्यते, यथा स्वप्ने नगरी चित्तेन कल्पिता, तत् पुनः पुनः अभ्यासेन 'बाह्य' इति नाम्ना स्पष्टं दृश्यते।" "यद् तव पतिः तस्यां नगरी मृतः, तस्य एव भावः तत्र तस्मिन्नेव वस्तुनि आगतः।" "एते दासाः तैः भिन्नाः, यद्यपि तेषां रूपं समानम्; ते केवलं अस्य कल्पनारूपाः, स्वप्नसेनावद्।" "यद् अव्यभिचारि सर्ववस्तुनिष्ठं अनुभवति, तस्मिन् किम् असत्यता, वा किदृशी असत्यता?" "वा, अनन्तरक्षणे विनाशित्वात्, न वस्तुतत्त्वम्; अतः सर्वं तत् एवं—निषेधस्य स्थानं किम्?" "स्वप्नः जागरे असत्यः, जागरः स्वप्ने असत्यः; मृत्युः जन्मनि असत्यः, जन्म मृत्यौ असत्यः।" "सूक्ष्मविचारात् अनुभवस्वभावात्, सुन्दरी, नास्ति नास्ति वा—माया इव केवलं दृश्यते।" "महाकल्पान्ते, अद्य वा, अन्ये युगे वा, यद् न कदापि विनश्यति, तदेव ब्रह्म; तत् जगत्।" "तस्मिन् मध्ये, सृष्टिमाया इव भ्रमाः चलन्ति, यथा आकाशे रोमाः; वस्तुतः न चलन्ति।" "यथा तरङ्गाः समुद्रे उत्पद्यन्ते लीयन्ते च, एवं सृष्टयः ब्रह्मणि उत्पद्यन्ते लीयन्ते च, वातरजः इव।" "अतः मायामये दृश्ये अहंकारः मिथ्या; मृगजलस्य, सृष्टिभस्मनः वा, किम् आधारः?" "अन्याः मायाः नास्ति; त एव परमपदं। घनतमःस्थले यक्षरूपाणि दृश्यन्ति, वस्तुतः तमः एव, न यक्षाः।" "अतः जन्म, मृत्यु, माया, देशः, 'अहम्', 'त्वम्', सर्वं—महाकल्पान्ते यत् अवशिष्टं, तदेव अस्ति।" "एवं दृश्यं न सत्यम्, नासत्यं; द्वयं वा, अथवा ब्रह्मैव दृश्यते।" "सूक्ष्मदेशकण्ठे, वा पदार्थाणुके, जीवः स्वस्वरूपं जगत् पश्यति।" "यथा अग्निः स्वदाहं स्वभावात् जानाति, तथा शुद्धचेतना जगत् स्वात्मरूपं पश्यति।" "यथा सूर्यप्रकाशे गृहे रजः सञ्चरति, तथा ब्रह्मणि विश्वानि रजः इव स्थितानि।" "यथा कम्पः वायौ, गन्धः वाति, शीतलता आकाशे, तथा ब्रह्मणि जगत् रूपग्रहणात् मुक्तम्।" "सत्-असत्, गृहीतं-मुक्तम्, स्थूलम्-सूक्ष्मम्, चलम्-अचलम्—एते गुणाः दृश्यन्ति, परन्तु ब्रह्मणः, यः निर्गुणः, तेषु एव स्थिताः।" इति एषा कथा सन्ततया शास्त्रवचनानुसारं प्रवहति।