यत् प्राप्य दुःखस्य पुनःाभावः, तत् एव परितोषस्य परमं पदं कथ्यते, तदेव सत्यम् आयुः। वृक्षाः अपि जीवन्ति, मृगाः पक्षिणः चापि; किन्तु स एव सत्यम् जीवति, यस्य मनः केवलं चिन्तया न जीवति। ये धर्मेण जीवितवन्तः, ते एव अस्मिन्संसारे जाताः; अन्या: तु, ये न जाताः, तान् गधयान् विद्धि। शास्त्रं विवेकिनः भारः, ज्ञानं रजसः भारः, चञ्चलम् मनः भारः, आत्मज्ञानहीनस्य शरीरं भारः। रूपम्, आयुः, मनः, बुद्धिः, अहंकारः, क्रियाश्च—मूढस्य भाराः एव, यथा भारवाहिनः भारः दुःखायैव भवन्ति। चञ्चलं मनः सर्वोपद्रवाणां परमालयः; आयुः रोगाणां दृढपीठम्, व्याधिपक्षिणां नीडमिव। अहर्निशं क्लेशं त्यक्त्वा शनैः शनैः, कालः जन्मकूपं खनति, यथा अश्वस्य गृध्रः खन्यते। शरीरं तीव्रैः व्याधिभिः शून्येषु विश्राम्य दुःखं जनयन्ति, यथा वनवातः विषसर्पैः नश्यति। अन्तर्निविष्टैः तुच्छैः क्रूरदुःखैः आकृष्यते, यथा जीर्णवृक्षः वल्मीकैः क्षीयते। मृत्युः अहङ्कारपूर्णं मूषकं, यथा बिडालः शीघ्रं ग्रस्तुम् इच्छति, निरीक्षते। यथा अन्नं महाभुकेन जिर्यते, तथा अहङ्कारादिभिः पूर्णं शरीरं, रिक्तं निर्बलञ्च शनैः क्षीयते। अल्पदिनेषु एव, यदा सौन्दर्यस्य सारः ज्ञायते विनश्यति, तदा यौवनं सत्पुरुषैः दुष्टपुरुषः इव परित्यज्यते। रूपं सदा मृत्युनः वाञ्छितम्, यः नाशस्य सखा, जराया च नित्यसहचरः, यथा पक्षी कुशलव्याधेन गृहीतुम् इच्छ्यते। एतद् जीवितं, चञ्चलं, जरया सुखरहितं, उत्तममध्यमैः च सदा परित्यज्यते; अस्मिन्लोके न किमपि एतादृशं अधर्मयुक्तं मृत्युप्राप्तं च। मोहः व्यर्थं जायते, व्यर्थमेव वर्धते; अहं एषः मिथ्या अहंकारः दुर्जयः शत्रुः, तस्मात् भीतः अस्मि। अहंकारात् एव दोषनिधिः दुःखितं जनं पीडयति; अहंकारात् एव संसारस्य नानारूपाणि जायन्ते। अहंकारात् एव आपदः, रोगाः च जायन्ते; यत्नः अपि अहंकारात्—अयं महमोहः। तस्मिन्न् अहंकारे, प्राचीनशत्रौ, आश्रित्य, नाहं खादामि, न जलं पिबामि, कुतः सुखभोगः, हे मुनि। दीर्घः संसारपाशः, यः मनः मोहयति, अहंकारदोषेण निबद्धः, यथा व्याघ्रेण पाशः बद्धः। सर्वे दीर्घाः कठोराः दुःखसमूहाः अहंकारात् जायन्ते; ते खदिरपत्राणि इव शीघ्रं नश्यन्ति। शमचन्द्रेण, धर्मसिंहवज्रेण, ज्ञानमेघशरद्वत् अहंकारं परित्यजामि। नाहं रामः, न मे इच्छा, न मनः विषये लीनम्; आत्मनि एव शान्तः स्थातुम् इच्छामि, यथा मुनिः। यद् अहंकारवशात् भुक्तम्, कृतम्, गृहीतम्, तत् सर्वम् असत्यम्; सत्यं अहंकाराभावः एव। यदि 'अहं अस्मि' इति विचारः अस्ति, हे ब्रह्मन्, तर्हि दुःखे दुःखी, सुखे सुखी; अतः अहंकारत्यागे एव समृद्धिः। अहंकारं त्यक्त्वा, हे मुनि, शान्तचित्तः, न प्रमाद्यस्मि, सुखानां प्रवाहे, दुर्बले अधिष्ठाने स्थितः। यावत् अहंकारमेघः विस्तारयति, तावत् विषयतृष्णाकदम्बं विकसति। यदा घनः अहंकारः शमितः, तदा तृष्णालता आधारहीना दीपशिखेव नश्यति। महतो अहंकारपर्वते, मनः मदोन्मत्तगजः इव, मेघनिनादवत् गर्जति। अस्मिन् देहगुहायां, घनाहंकारसिंहः भीमगर्जया गर्जति; तेन सर्वं विश्वं व्याप्यते। तृष्णासूत्रैः संयोज्य, अनन्तजन्मसु व्याप्य, मुक्ताफलमाला इव, अहंकारदंष्ट्रया कण्ठे धार्यते। पुत्राः, भार्याः, कुलानि—एतानि सर्वाणि अत्र जालवत् विस्तारितानि, मन्त्रहीनानि, अहंकारशत्रुणा। यदा 'अहं अस्मि' इति संकल्पः समूलं विनश्यति, तदा सर्वाः पापविकाराः नश्यन्ति। यदा 'अहं अस्मि' इति सागरः पूर्णशान्तः, तदा मनसः मोहमेघः शनैः अपाक्रान्तः। अहं अहंकाररहितः सन्, अत्र अज्ञानदुःखयोः स्थितः; अतः, हे मुनिवर, यत् युक्तं, तत् ब्रूहि। नाहं तस्मिन् अनित्ये, सर्वदुःखालये, अनिबद्धे, परमधर्मरहिते आश्रयं गृह्णामि; अतः, हे महात्मन्, मां उपदिश, अहंकारदुःखस्थितः अस्मि। दोषैः क्लान्तं मनः, धर्मेषु प्रवृत्तं, सत्पुरुषैः पूजितम् अपि, वातपुष्पवत् चञ्चलम्। मनः महतीं व्याकुलतां प्राप्य, व्यर्थम् अत्र तत्र धावति, ग्राम्यः परग्रामे इव विफलः शोकितः। सर्वत्र अपि, महदापि धनं लब्ध्वा, न किञ्चिद् प्राप्नोति, अन्तः कदापि तृप्तिं न प्राप्नोति, यथा जलहीनं टोकम्। सदा रिक्तं मनः, तृष्णाजाले बद्धम्; न किञ्चिद् अपि तृप्तिं प्राप्नोति, यथा मृगः विहीनः स्वगणात्। तरङ्गवत् चपलं, क्लेशैः शिथिलीकृतम्, मनः क्षणमपि न तुष्यति, शमं परित्यज्य।