हन्त भोः पितरः! यौवनस्य कोमलतृणेषु मृत्युहेतवः निहिताः, ये वीराग्निना दग्धशुष्कपर्णसमूहवत् दहन्ति। दीर्घा वह्निधूमनदी वेगेनोर्ध्वं प्रवहन्ती दृश्यते—धूमपूरिता गगनगङ्गा वेगेन प्रवहति। सा धूमनदी दग्धकाष्ठैः समुन्नता दिवौकसः अन्धयति; तस्यां वह्निस्फुलिङ्गबिन्दवः दृश्यन्ते। अस्य गृहे जननी, पितरौ, भ्राता, जामाता, पुत्रः, दुहिता च सर्वे दग्धाः; इदानीं शेषजनान् दहितुम् अग्निः प्रवर्तते। हन्त हन्त हन्त! शीघ्रं गच्छ भवान् अस्मात् अंगारगृहात्, यः शीघ्रं पतिष्यति मेरुशिखरवत्। शराः शिलाः शूलानि तोमराः खड्गाश्च—एतेषां शस्त्राणां समूहः धूमरश्मिसमूहमध्ये पतङ्गवत् वह्निं प्रविशन्ति। सर्वे वाताः आकाशस्थे वह्नौ प्रविशन्ति, यथा समुद्रतरङ्गाः ज्वलन्तीं बडवामुख्यां वह्निं प्रविशन्ति। महाघनाः ज्वलद्ग्रासाग्रेषु धूमायन्ते, सरांसि अपि शुष्काणि भवन्ति, यथा कामदग्धानां हृदयानि। वृक्षपङ्क्तयः दग्धाः क्रुद्धाः हस्तिभिः पातिताः, तेषां शाखाफलनादः तृप्तैः हस्तिभिः उत्पाट्य पतितः। गृहवृक्षाः पूर्वं पुष्पफलसुगन्धिनः, इदानीं दग्धाः सर्वविहीनाः गृहिणावत् शून्याः जाताः। मातापित्रोर्विहीनाः बालकाः तमसि विचरन्ति, भग्नप्राचीरैः मार्गेषु ताडिताः नष्टाः च। अन्धैः प्रेरिताः हस्तिनः युद्धमध्ये क्रूरनादं कुर्वन्ति, अंगारपतनभारग्रस्तदेहाः। हन्त, शिलाखड्गच्छेदेन स्कन्धे निहिता, मनुष्ये पतति, यथा यन्त्रनिर्गतवज्रः। गावः, अश्वाः, महिषाः, उष्ट्राः, श्वानः, वृकाः—कथं भयानकं युद्धमिदं, यत्र मार्गेषु प्रमत्ताः प्रतिरोधिनः आरब्धवन्तः। दग्धवस्त्रस्वनैः ज्वलद्वातैः च, विलपन्त्यः स्त्रियः प्रस्थिताः, भूमौ पद्मरजसा भूषितवत्। स्त्रीणां केशेषु वह्निजिह्वाः लीलया लिलिह्यन्ति, ताः अशोककुसुमसदृशाः जाताः, हस्तिनः इव सर्पैः क्रीडन्ति। दग्धसमीधाग्रस्थसूक्ष्मज्वालया मृगाक्षीणां नेत्रेषु पतन्त्याः शोच्यते। दह्यमानः अपि पुरुषः पत्न्या विना न प्रयाति; अहो, जीवेषु स्निग्धबन्धनानि दुरुत्तारणीयानि। उन्मत्तो हस्ती ज्वलद्वृक्षान् बलात् विदलयति; क्रुद्धः सः शुष्कपद्मयुतं सरः सूण्डया मन्थयति। धूमः मेघस्थानं गच्छन्, प्रशस्तविस्फुलिङ्गैः सह, वह्निशरवृष्टिं कर्षति। धूमः स्फुलिङ्गसमूहयुक्तः, चक्राकारगतिः, आकाशे रत्नसमूहवद् तिष्ठति। आकाशः ज्वलज्ज्वालामण्डलैः पाण्डुरः दीप्तिमान्, हेमाभरणवद् मृत्योत्सवचिह्नितः विनाशसूचकः। हन्त, एषः वैरभावः कियद् भीषणः, अधर्मयुक्तः; यत्र उत्तमानामपि नृपाणां, उत्तमशस्त्रधारिभिः वीरैः वधः क्रियते। हाराभरणविस्राणि, पुष्पाणि विक्षिप्तानि, याः राजमार्गे अलंकृताः स्त्रियः, ताः अर्धदग्धवस्त्राः, विलेपितवक्षःस्थलाः, भस्मच्छिन्नाः। तासां कटीकटीदेशौ वस्त्रपरिस्रवणेन प्रकाशेते, रत्नवलयाः हस्तात् भूमौ पतन्ति, तनवः भूमिं प्रति नमन्ति। हारमौक्तिकस्रजः भग्नाः विक्षिप्ताः, सुवर्णदीप्तिः स्तनकटिस्थलदेशे, केचित् दृश्यन्ते, केचित् लुप्ताः। युद्धनिनादः गृध्रघोरनादैः शमितः, बाणविद्धाः रक्तस्राविणः शत्रवः मूर्च्छिताः भूमौ पतन्ति। तेषां वस्त्राणि अश्रुशोणितमृद्भिः सिक्तानि; अन्योन्यस्कन्धारोपितभुजाः सैनिकैः नीयन्ते। दुःखपूर्णलोचनाः, 'कः नः रक्षिता?' इति पृच्छन्त इव, सैनिकाः अश्रुभिः पद्मवृष्टिवत् क्रन्दन्ति। यासां जंघाः कुमुददंडसदृशाः, निर्मलमञ्जीराभूषिताः, वस्त्राणि स्फटिकसदृशानि, ताः आकाशे विकसत्कमलवत् दृश्यन्ते। हारवस्त्राभरणविलेपनविस्राणि, स्पर्धायाः कम्पितमुखपार्श्वाः, स्रस्तकुन्तलाः, राजमहिष्यः इव कामसमुद्रे मन्थ्यमानाः, रम्यरूपलोलदण्डेन उत्पीड्यमानाः इव। एवं तस्मिन्नन्तरे, राज्ञी यौवनमदेन मत्तवदना, राजप्रासादं प्रविवेश, यथा लक्ष्मीः पद्महृदयं प्रविश्य। तस्या हारवस्त्राणि विक्षिप्तानि, लतानूपुरः भग्नः संकुलः च; सखीभिः दास्यः च सहिताः, सा भीतया आक्रान्ता। सा चन्द्रवदना, निर्मलाङ्गी, श्वासकम्पितस्तना, तारा इव दन्तपङ्क्तिः, दिव्यरूपा आकाशमिव साक्षात् तिष्ठति। तदा तस्याः सखी एका, यथाऽप्सरा इन्द्राय वृत्रयुद्धे सन्देशं दद्यात्, राजानं विज्ञापयामास। 'भगवन्, राज्ञी अस्माभिः सह अन्तःपुरात् पलाय्य, तव शरणमागताः, वातेन नीतलता इव वृक्षं शरणं याता।' राजमहिष्यः, बलदक्षचौरैः, समुद्रतीरवेलालतानिव जालबद्धाः, गृहीताः। सर्वे अन्तःपुराध्यक्षाः, सहसा पतितशत्रुभिः, वनवृक्षाः इव वाताघातेन, विनष्टाः। अपि च, अस्माकं पुरी, सहसा आगतान्यैः, वर्षारात्रौ प्रवृत्तजलधारावद्, अपहृता। अस्माकं पुरी, शत्रुसैन्यैः, महतीभिः, ज्वलद्दाहधूममण्डलैः, गर्जद्भिः, ज्वलज्ज्वालाशिखाभिः, विक्षिप्तैः, अपि च, व्यापादिता।