अथ तस्मिन्भीषणे रणाङ्गणे, नभः निरन्तरगच्छद्भिः शरशतैः पूर्णमिव ददृशे, यथा वनं दावाग्निना दह्यमानं, भूमिश्च ज्वलद्भिरग्निशिखाभिः समन्तात् समावृता, गृहपङ्क्तीनां पातालमिव दग्धवती। तत्र भीषणा योधाः गजघातेन भूमौ पतिता, मार्गेषु च चोरान् पलायमानान् निहत्य तेषां महद्रत्नसमूहं विक्षिप्तम्। नरनार्यः करुणरवं कुर्वन्तः, अग्निचूर्णवृष्ट्या पीड्यमानाः, दग्धकाष्ठानां स्फुटननादेन च दिशः पूर्णाः, सर्वं च तदग्निना सम्पूर्णमिव। नभः अनन्तरथचक्रैः शतसूर्यैश्च व्याप्तम्, भूमिस्तु दग्धाङ्गारशिखरैः समाकीर्णा। अग्निदग्धकाष्ठस्फुटनध्वनिः वीणानिनादवत् प्रतिश्रूयते, दग्धपशूनां गजानां च क्रन्दनं व्याकुलं समुत्थितम्। राज्ञां राज्ञीनां वृद्धानां च भोज्यं शय्योपरी स्थितं तेन महाग्निना नष्टम्, स चाग्निः सर्वं द्रव्यं त्वरया भक्षयितुमिव प्रवृत्तः। गृहाणि तीव्रदहननादैः प्रतिनादितानि, अग्निशिखाः च निरूपधानाः अपि अनन्तभोजनानि भक्षयितुम् इच्छन्ति। तत्र राज्ञः विदुरथस्य सैनिकानां स्वराः श्रुताः, ये दग्धाः सन्तः पलायमानाः विनाशं पश्यन्तः क्रोशन्ति। "हा हन्त! उन्मत्तवातः गृहशिखरवृक्षेषु दग्धाङ्गारवृष्टिं कृत्वा, खड्गघोषेण सह ज्वलति। हा हन्त! हिमशीतलाः खड्गधाराः गजकायेषु लग्नाः, यथा महात्मनाम् बुद्धिवाक्यानि हृदि स्थितानि।" "हा पितः! मृत्युनिमित्तानि बाल्यतृणेषु संस्थितानि, यथा शुष्कपर्णराशयः वीराग्निना दग्धाः। दीर्घा धूमनदी वर्तमाना, व्योमगङ्गेव धूमपूर्णा प्रवहति। धूमनदी दग्धकाष्ठैः समुन्नता, देवतानां दृष्टिं मूढयति; तत्र अग्निस्फुलिङ्गबिन्दवः दृश्यन्ते। अस्य गृहे मातापिता भ्राता श्वशुरः पुत्रः कन्याच दग्धाः; शेषाणां दहनायाग्निः प्रवृत्तः।" "हा हा हा! शीघ्रं गच्छ प्रभो, अस्मादङ्गारगृहात् पतिष्यति ह्येष, यथा मेरुशिखरम्। शराः शिलाः शूलानि तोमरखड्गाश्च, धूमगौरवदग्धमेखलामिव मेघमालां प्रविशन्ति, यथा पतङ्गाः वह्नौ। सर्वे वाताः दिवि दग्धाग्नौ प्रविशन्ति, यथा सागरतरङ्गाः ज्वलद्वडवाग्नौ।" "महामेघाः ज्वलदग्निशिखाग्रेषु धूममयाः जाताः, अपि च सरांसि शुष्यन्ति, यथा कामपीडितानां हृदयानि। वृक्षपङ्क्तयः दग्धाः कोपवत्यः गजैः पातिताः, तेषां शाखास्फुटनध्वनिः पूर्णः, यैः पूर्वं तृप्तं। गृहवृक्षाः पूर्वं पुष्पफलसौरभ्ययुक्ताः, अद्य दग्धाः सर्वविहीनाः, यथा सर्वस्वविच्छिन्नगृहस्थाः।" "बालकाः मातापितृविहीनाः तमसि भ्रमन्ति, पत्तनमार्गेषु भित्तिपातेन पीडिताः। गजाः अन्धैः अपसारिताः रणमध्ये भीषणनादं कुर्वन्ति, तेषां कायाः दग्धाङ्गारपातेन गुरवः। हा, शिला खड्गच्छेदेन स्कन्धे निष्क्रान्ता, पुरुषे पतिता, यथा यन्त्रविद्युत्पातः।" "गावः, अश्वाः, महिषाः, उष्ट्राः, श्वानः, वृकाः च, अत्र युद्धं भीषणं, मार्गनिरोधकैः प्रारब्धम्। दग्धवस्त्रस्फुटनध्वनिना, ज्वलदग्निवातैः च, विलपन्त्यः स्त्रियः पद्मरजसा भूषितेव निर्गच्छन्ति। स्त्रीणां केशेषु ज्वलदग्निजिह्वाः लीयन्ते, ताः अशोकपुष्पसदृशाः जाताः, यथा गजाः सर्पैः क्रीडन्ति।" "सूक्ष्माग्निः तृणाग्रेषु स्थितः, मृगनयनीनां नेत्रपक्ष्मसु प्राप्नोति। दह्यमानः अपि जनः पत्नीं विना न गच्छति; अहो, जीवेषु स्नेहपाशाः दृढाः। गजः उद्विग्नः दग्धवृक्षान् बलात् भिन्दन्, रोषेण शुष्कपद्मयुक्तं सरः सुङ्केन मथयति।" "धूमः मेघस्थानं गच्छन्, त्वरितविस्तीर्णदीप्तिभिः, ज्वलदग्निशरवृष्टिं वृष्ट्वा पतति। धूमः स्फुलिङ्गैः पूर्णः, वर्तुलगमनः, व्योम्नि रत्नराशिवत् तिष्ठति। व्योम अग्निशिखाशुक्लतया दीप्तम्, मृत्युहोत्सवाय केसररागमिव, विनाशचिह्नम्।" "हा, कियदिदमनीतिसंयुक्तं वैरम्! धर्मविहीनम्; अपि च, महायोधिभिः उत्तमशस्त्रधारिभिः सत्त्ववन्तः नृपाः हताः। स्त्रीणां माल्यालङ्काराणि विक्षिप्तानि, पुष्पाणि पतितानि, राजमार्गेषु भूषिताः ताः अर्धदग्धवस्त्राः, अङ्गेषु भस्मराशिभिः छन्नाः।" "स्त्रीणां कट्यूरु प्रकटितानि, वस्त्राणि पतन्ति, मणिवलयाः भूतले पतन्ति, ताः भूमौ नमन्ति। हारमुक्तावलीभिन्नानि विक्षिप्तानि, सुवर्णतेजः स्तनकटीपार्श्वेषु, किञ्चिद्दृश्यते, किञ्चित् तिरस्कृतम्।" "रणध्वनिः गृध्रनादेन उपशमितः, बाणभिन्नाः रक्तस्राविणः भूमौ मूर्च्छिताः पतिताः। तेषां वस्त्राणि अश्रुशोणितमृद्भिः सिक्तानि, अन्येषां स्कन्धे हस्तं समर्प्य सैनिकैः नीयमाना।" "दुःखपूर्णदृष्टयः, 'कः नः रक्षिता?' इति पृच्छन्तः इव, सैनिकाः अश्रूणि मुञ्चन्ति, तानि पद्मवृष्टिवत् पतन्ति।" "ये पद्मनालसदृशमृदुजङ्घाः, निर्मलमणिकिङ्किणीभूषिताः, शुद्धवस्त्रधारिण्यः, ताः व्योम्नि विकसत्पद्माव इव दृश्यन्ते।" एवं तस्मिन् भीषणदाहयुद्धे, सर्वं नगरं, जनाः, पशवः, वृक्षाः, स्त्रियः, बालाः च, अग्निना धूमेन च पीड्यमानाः, विनाशमुपगताः, हाहाकारेण व्याप्तमिव बभूव।