राजा विदुरथः महायुद्धे स्थितः आसीत्। तत्र तस्य मृत्यु अनिवार्यं अभवत्, यत् तस्य पूर्वं राज्यं पुनः प्राप्तव्यं—एतत् मम दृष्ट्या स्पष्टम्। तदा राजकन्या, मन्त्री च, सह राजा, स्वपुरं पुनः गन्तव्या; मृतदेहाः भूत्वा, तत्र पुनः देहं प्राप्तव्यं। आवां यथाऽत्र आगच्छाव, त्वं वातुरूपेण आगतः; तत्र राजकन्या मन्त्री च आगन्तव्यौ। यथा अश्वः एकं मार्गं गच्छति, ऊष्ट्रः गधः च अन्यं, मदोन्मत्तगण्डः गजः पुनः अन्यं पन्थानं अनुगच्छति। एवं मधुरं संवादं कुर्वन्तोऽवयोर् मध्ये कश्चन पुरुषः शीघ्रं प्रविश्य, उपरि स्थित्वा, वदति—"भगवन्, महान् शत्रुसैन्यं आगतम्। तत्र शरचक्रखड्गमुष्टिपरशुशिल्पानि वर्षन्ति, एकसागरप्रवाहवत् प्रवहन्ति। यथा युगान्ते पर्वतशिलाः वातेन उन्नीयन्ते, तथा गदाशूलमुष्टिपरशवर्षः वर्षति, वर्षवद् पतति। नगरे पर्वतसमानं अग्निः सर्वदिशाः व्याप्य, ताडनध्वनिभिः उत्तमगृहाणि पतयति।" "आकाशे धूमः महापर्वतसमानः, यथा ब्रह्ममेघसंघर्षे पर्वता उत्पद्यन्ते, तथा गरुडवत् उड्डीयितुम् इच्छति। जनाः व्याकुलाः, कठोरनररवेषु मध्ये, एवं वदन्ति; नगरस्य बहिः महान् कोलाहलः सर्वदिक् व्याप्य उद्भूतः। धनुषां बलात् संकर्षणं, शरवर्षः, महागजानां मदोन्मत्तनिनादः च श्रूयते। नगरस्य अन्तः, ताडनध्वनिभिः ज्वलनप्लुष्टानां नागरिकानां स्त्रीणां विलापः महान् दुःखेन प्रतिश्रूयते।" "अग्निखण्डाः कठोरध्वनिभिः ज्वलन्ति, तेषां ज्वालाः 'ध्वगध्वग' शब्देन नृत्यन्ति। तदा, वातायनात् द्वे राण्यौ, मन्त्री, राजा विदुरथः च, रात्रौ नगरं महानिनादेन उत्तिष्ठन्तं दृष्टवन्तः। तत्र एकसागरबलं, प्रलयवायुभिः उद्विग्नं, घनमण्डलतरंगैः संचलितं, परमशक्त्या प्रेरितं नगरं अभवत्।" "महाज्वालासमूहैः नगरं भस्मीकृतं, यथा युगान्ते पर्वतदेहाः अग्नौ विलीनाः, तथा आकाशं पूरयन्ति। भीषणनिनादाः, महाघनगर्जनैः मिश्रिताः, मन्त्रजपमांसध्वनिभिः सह प्रतिश्रूयन्ते। आकाशं धूममण्डलैः आवृतं, यथा पद्मसरोवरस्य प्रवाहः, तथा ज्वालासमूहैः सततं दीप्तं यथा सुवर्णमेघैः।" "आकाशे उल्कापातैः, तारा-दीप्त्या, ज्वलनशरीरसमूहेन दृश्यं उज्ज्वलितम्। सेना-विनष्टे नगरे, अंगारसमूहैः, विभूतिपुञ्जैः, कठोरदुःखरवः, लोकदाहनमहानादः च व्याप्यते। आकाशे अनवरतं शरप्रवाहः, यथा वनं अग्निना दह्यते; भूमौ ज्वलनपुञ्जाः गृहपङ्क्तिं दग्ध्वा प्रवहन्ति।" "युद्धे गजाघातेन वीराः पतिताः, मार्गे भग्नचौरानां महान् धनं विकीर्णम्। पुरुषस्त्रीणां विलापः ज्वलनअंगारवर्षे तीव्रः, दारुदाहध्वनिः सर्वं दहति। आकाशं रथचक्रैः, शतसूर्यैः, भूमिः अंगारशिखरैः आच्छादितम्। दारुदाहध्वनिः वीणाशब्दवत्, दग्धजन्तूनां—गजानां अपि—विलापः प्रतिश्रूयते।" "राज्ञां, राण्यां, वृद्धानां भोजनं शय्यायां स्थितम् अपि दग्धम्, ज्वाला सर्वं भोक्तुम् आरभते। गृहाणि कठोरध्वनिभिः प्रतिश्रूयन्ते, ज्वालाः अनन्तजीवानां अन्नं भोक्तुम् इच्छन्ति।" "तदा राजा विदुरथः स्वसैन्यस्य आवाजः शृणोति—ते ज्वलनदग्धाः धावन्तः, विनाशं पश्यन्तः विलपन्ति। 'हाहा! उन्मत्तः वायुः उपरि स्थितः, गृहशृङ्गात्, वृक्षात्, दग्धाङ्गारम् क्षिपति, खड्गध्वन्या सह ज्वलति।'" "'हाहा! खड्गधाराः हिमवत् शीतलाः गजदेहेषु स्थिताः, यथा ज्ञानवाक्यानि महात्मनां मनसि स्थितानि।'" "'हाहा पितः! मृत्युकारणानि यौवनतृणेषु स्थितानि, यथा वीराग्निना शुष्कपर्णसमूहः दह्यते।'" "'दीर्घः धूमनदीः उपरि प्रवहन्ती धावति; आकाशगङ्गां धूमपूर्णां अग्रे प्रवहन्तीं पश्यामि।'" "'धूमनदीः दग्धदारुभिः उत्तोलिता, देवाः अन्धीकृताः; पश्य, अग्निस्फुलिङ्गाः, बुब्बुदाः तत्र दृश्यन्ते।'" "'अस्य गृहस्य माता, पिता, भ्राता, जामाता, पुत्रः, पुत्री च सर्वे दग्धाः; आग्निः शेषं भोक्तुम् इच्छति।'" "'हाहा! शीघ्रं गच्छ, प्रभो, अस्मात् अंगारगृहात्; एतत् शीघ्रं पतिष्यति, यथा मेरुशिखरं पतति।'" "'अह! शराः, शिलाः, शूलाः, तोमराः, खड्गाः—एताः शस्त्राणि ज्वलनधूममण्डले पतन्ति, यथा पतङ्गाः अग्नौ प्रविशन्ति।'" "'सर्वे वायवः आकाशज्वलनं प्रविशन्ति, यथा सागरतरङ्गाः अग्निमण्डले प्रविशन्ति।'" "'महामेघाः ज्वालाग्रेषु धूमयुक्ताः, सरांसि अपि शुष्काणि, यथा कामदग्धानां हृदयानि शुष्काणि।'" "'वृक्षपङ्क्तयः दग्धाः, क्रुद्धाः, गजैः पतिताः; तेषां शाखाः ताडनध्वन्या सह पतन्ति, यथा भोजनं कृतवन्तः।'" "'गृहवृक्षाः, पुष्पफलसुगन्धिनः, दग्धाः, सर्वं हृतम्, शून्याः अभवन्, यथा गृहस्थाः सर्वं हृतम्।'" एवं नगरे महाविनाशः अभवत्—राजा विदुरथः, राण्यौ, मन्त्री च, सर्वं दृष्ट्वा, दुःखशोकमग्नाः अभवन्; नगरस्य सर्वदिक् ज्वलनदाहेन, शस्त्रवर्षेण, कोलाहलेन च पूर्णम्।