एषा दुःखिनां घनगह्वररूपा, मोहगजेन्द्राणां विन्ध्यदुर्गमिव महावनं च भवति। सा पुण्यकर्मपद्मस्य रात्रिः, दुःखकुमुदस्य चन्द्रिका, यथार्थदृष्टिदीपस्य प्रचण्डवातः, तरङ्गिण्याः वह्निरिव प्रवहति। सा मोहमेघशैलमार्गः, विषादवर्धकविषम्, संशयक्षेत्रम्, दुष्टसुखासक्तानां गह्वरमपि अस्ति। वैरागवल्लरीषु हिमवत्, विकृतिविहगानां रात्रिः, विवेकचन्द्रस्य राहुजिह्वा, दयापद्मस्य पुनः चन्द्रिका इव सा दृश्यते। इयमिन्द्रधनुष इव नानावर्णरम्या, तडित इव चञ्चला, उत्पद्य विनश्यन्ती, जडानां शरणम्। सा चञ्चला, निरानन्दा, नकुलमध्ये नकुल इव, तीव्रमरुचिरमरीचिरूपा, वियोगदायिनी, तृष्णाजननी च। सा तरङ्गवत् क्षणमेकं रूपं धारयति, स्थिरा न भवति; दीपशिखायाः कम्पनमिव, तस्याः गतिर्निगदितुमपि कठिनतमा। सिंह्याः युधि भीषणा, गजेन्द्रपतना, तीक्ष्णशीतखड्गरूपा, प्रहाराभिलाषिणी च। अन्यैः न चलिता, निर्दयपतिप्रतापवृद्धा, असुभाग्ये दुःखं विना सुखं न दृष्टमपि। तिमिरशत्रुणा निष्कासिता लक्ष्मीः पुनः आगच्छति; स्थानभ्रष्टा अपि निर्लज्जा, दुष्टानां शरणं सा। मनोवृत्तिं आकर्षन्ती रम्या, कृपणैः लभ्यते, क्षणाद्भङ्गुरापि; सर्पसमूहोत्पन्नशरीरा, पङ्कादिव पुष्पवल्लरीवोत्थिता। एवमेव, जीवितं पत्राग्रे लम्बमानजलबिन्दुवत् क्षणिकम्, अचेतनवत् शरीरं त्यजति। विषयासक्तमानसाः, कामविषदग्धाः, आत्मविवेकशून्याः, तेषां जीवितमेव क्लेशकारणम्। ये तु ज्ञेयज्ञाः, अनन्तस्थितिप्रतिष्ठिताः, सत्-असत्समश्चित्ताः, तेषां जीवितं सुखदं भवति। वयमपि, सीमितरूपिणः, दृढनिश्चयाः, हे मुनि, संसृतिमेघविद्युद्भास्वरजीविते तृप्तिम् न प्राप्नुमः। वातं बन्धयितुं शक्यम्, व्योम विभक्तुं शक्यम्, तरङ्गान् प्रजालयितुं शक्यम्; परं जीविते विश्वासः कर्तुं न शक्यते। शरद्भ्रमरमेघवत् क्षणस्थायि जीवितम्, दीपशिखेव अनासक्तम्, तरङ्गवत् चञ्चलम्। चन्द्रप्रतिबिम्बग्रहणाय यत्नः शक्यः, मेघे तडित्वलयस्य लब्धिः अपि यत्नेन साध्या; परं गच्छन्तं जीवितं धारयितुं न शक्यते। चञ्चलमना जीवितशून्यतामनुधावति, मूढः तु अन्तः क्लेशमेव अन्वेष्टुम्, खरशकुन्तकुक्कुटवत् गर्भे दुःखमाप्नोति। सृष्टिसमुद्रे संसारफेनः उत्थाय पतति; हे राजन्, शरीरलतायां जीवितरसः मां न रञ्जयति। यत् लब्ध्वा पुनः दुःखाभावः, स एव परितोषावस्था, स एव सत्यम् जीवितम्। वृक्षा अपि जीवन्ति, पशुपक्षिणः अपि; यः तु मनसा चिन्तारहितः, स एव सत्यम् जीवति। ये पुण्येन जीवन्ति, ते एव लोके जाताः; अन्ये तु अजाता इव, तान् गधाभूतान् विद्धि। शास्त्रं अविवेकिनां भारः, ज्ञानं रागिणां भारः, चञ्चलमनो भारः, आत्मज्ञानशून्यानां शरीरं भारः। रूपं, आयुः, मनः, बुद्धिः, अहंकारः, क्रियाः च — मूढानां भाररूपाः, दुःखजनकाः च। अशान्तं मनः आपदां परमाश्रयः, आयुः व्याधीनां दृढपीठम्, रोगपक्षिणां नीडमिव। प्रतिदिनं, श्रमं त्यक्त्वा, अनवरतं कालः जन्मगह्वरं खनति, अश्वस्य कूपवद्। शरीरं, गभीररोगैः विवरस्थैः दग्धं, वनवातविषसर्पैः इव क्षीयते। अल्पदुःखैः, अन्तर्गतैः, शरीरं क्लिश्यते, जिरणवृक्षः दीर्घकृमिभिः इव। मृत्युः, गर्वपूर्णं मूषकं, मार्जारः इव, शीघ्रं ग्रहीतुं पश्यति। यथा अन्नं अतृप्त्या, जरया च उपभुज्यते, तथा गर्वादिगुणयुक्तं शरीरं, रिक्तं, शक्तिहीनं, शनैः नश्यति। अल्पदिनेषु, यौवनस्य सौन्दर्यं ज्ञात्वा, तत् त्यज्यते, साधुभिः पापिवानिव। रूपं सदा मृत्योरभिलषितम्, विनाशमित्रस्य, जरायाः सख्युः, पक्षिणं पक्षिघातकेन यथा। एतद् जीवितं, चञ्चलं, जरया सुखहीनं, सदा श्रेष्ठमध्यमैः परित्यज्यते; लोके, एतादृशाद् जीवितात्, पुण्यहीनं, मृत्युप्रपञ्चितं न अस्ति। मोहः व्यर्थं जायते, व्यर्थं वर्धते; अहमेव मिथ्याभिमानरूपी रिपुः, दुर्निवार्यः, तस्मात् भीतोऽस्मि। अहंकारात् दोषनिधिः दीनानां दुःखदः, अहंकारात् विविधसंसाररूपाणि सन्ति। अहंकारात् आपदः, रोगाः च, यत्नः अपि; अहंकारः एव महा-मोहः। तस्मिन्नहंकारे, प्राचीनशत्रौ, आश्रितः, न खादामि, न जलं पिबामि, सुखभोगं कुतः, हे मुनिवर्य। संसाररज्जुः, या मनो मोहयति, अहंकारदोषैः जालवत् विनिर्मिता। दीर्घं, कठोरं, महद् दुःखं, सर्वं अहंकारसम्भूतं, खदिरपत्राणि इव, शनैः नश्यति। इति, हे भगवन्, संसारस्य दुःखरूपं, जीवितस्य चाऽस्थैर्यं, अहंकारस्य च क्लेशजनकत्वं मया अनुभूतम्।