रणभूमौ तु अशङ्क्याश्वगजपुरुषपतिरथाः पतिताः, तेषां कण्ठैः रुधिरनद्यः प्रवहन्ति स्म। तत्र मृत्युकृतभूमिः, अनावरणशस्त्रपर्वतयुतः, युगान्तविक्षिप्तजगदिव जातः। तस्मिन् काले, यथा वीरः संग्रामे विदारितः, एवं सूर्यः कालवशात् पराजितः, स्वदीप्तिं शाश्वतीं त्यक्त्वा, तेजः समुद्रे विसृज्य अस्तंगतः। दिवसान्ते तस्य शिरश्छेदसमये, व्योममण्डले प्रतिबिम्बितः, रुधिररागयुक्तः सन्ध्यारेखः समुत्पन्नः। भूमेः, पातालस्य, व्योम्नः, सर्वदिक्च च, तमः प्रलयाम्भोधिवद्व्याप्तम्, भूतवलयैः परिवृतमिव प्रवर्तते स्म। तमः विदारिते, दिवसशैलाग्रे सूर्यः प्रकटितः, सन्ध्यारागेण भूषितः, तारकामुक्ताभिरलङ्कृतः। मृतकाले गाढतमसि, रसहीनेषु सरःसु, कमलानि सुसंक्षिप्तानि, मृतहृदयानिव जातानि। विहङ्गमाः पतितपक्षाः शीघ्रं निद्रायां पतिताः, कूर्मग्रीवाभिरिव ग्रीवान् संकुच्य, स्वनीडेषु विश्रान्ताः, कारणानि यथा अङ्गेषु विश्रान्तानि। शशाङ्कसमीपस्निग्धप्रभया शोभिताः कुमुदवलयाः हृष्टहृदयाः प्रस्फुटिताः, वीर्यसमृद्धिरिव। रक्तवारिसम्पूर्णः सरः, सायंकार्मुकैः रक्षितः, रणाङ्गणमिव जातः, तत्र कमलानि मुखानि संमीलितानि। ऊर्ध्वे व्योमसरः, तत्र ताराकुमुदैः अलङ्कृतः; अधस्तात् वारिमण्डलम्, तत्र कुमुदतारकाभिः दीप्तिमत्। तमः स्वार्थं भुक्त्वा, सर्वाणि भूतानि च, सर्वदिक् प्रविस्तृतमिव जलप्रवाहवत्। रणाङ्गणे गायकप्रेतभूतसमाकीर्णे, अस्थिशब्दैः, काकगृध्रक्रन्दैः च प्रतिध्वनितम्। रथाङ्गदग्धश्मशानचिता ज्वलनप्रभया दीप्तिमती, चूर्णितमांसमेदसां पचपचशब्देन ज्वलति। मृतदेहास्थिभग्नानि विकीर्णानि, शवपिण्डराशयः क्षिप्ताः, प्रेतक्रीडायां लुका: जलक्रीडाम् आरब्धवन्तः। श्वकाकयक्षप्रेतघोषैः समाकीर्णम्, यथा सर्वजन्तुसंकीर्णवनम्। उन्मत्तडाकिन्यः रक्तमांसमेदोमज्जान्यपहरन्, पिशाचाः स्रवन्मेदोरक्तमांसं चुर्वन्ति च। तत्र संहतायां श्मशानभूमौ, रक्तनद्याः शवपर्वतैः च, महाशवः शववाहकैः नीतः, अश्वश्च तस्य पार्श्वे स्थितः। भीषणकपालास्थिनर्तनपूरिते स्थले, विवृतोदरे, शृगालक्रन्दनान्ते, मेदोरक्ताश्रुवृष्टिः मेघवत्। स्रवद्रुधिरनदी शीघ्रं प्रवहति, मृतात्मभिः सेव्यमाना, काकाः कंकालग्राहिणः, प्रेतैः समाकीर्णं स्थानम्। मृतशरीराणां शून्यकुक्षिषु बालप्रेताः निद्रायां, एकद्रुमस्य अधः एकाकी भूतः मद्यविहारपरायणः। मदोन्मत्तप्रेतकलहे, श्मशानं ज्वलति, रक्तमेदोगन्धवहवातैः समाकीर्णम्। मुद्राक्षविनादैः, तीक्ष्णशब्दैः च, यक्षाः अर्धपक्वशवभक्ष्ये प्रमुदिताः। बंगकालिङ्गयोः स्त्रीणां करेषु खड्गाः, तेषां पुरतः ज्वलनाः पतिततारकावल्लोकाः। पतत्प्रेतोत्सवे रक्तप्रवाहः, योगिगणाः समीपे गायन्ति, तेषां गीतं पिशाचैः श्रुतम्। वाद्येषु तन्त्रीमहति, पिशाचवेगाभिभूताः पुरुषाः पिशाच्यः इव जाताः। युद्धवीराः ये पूर्वं प्रेतदर्शनादभीतः, अद्य भयार्द्धमृताः, भूमिरपि कदाचित् प्रेतभूतैः उत्थिता। निशाचराः पतितशवपातभीताः, प्रेतस्कन्धोत्क्षिप्तान्, व्योम्नि संकुचितेषु प्रदेशेषु, प्रेतकुक्षिभिः आकुलाः। मरणासन्ननृपतयः महता प्रयत्नेन नीताः, शबरपिण्डराशयः यक्षैः भोक्तुकामैः विक्षिप्ताः। प्रेतमुखज्वालाकणैः रात्रेः तमो नाशितम्, यथा नूतनाशोकपुष्पगुच्छाः सर्वत्र विक्षिप्ताः। किञ्चिद् बालाः कन्दमुखाः, शिरच्छिन्नकायग्रीवानिबद्धाः, व्योम्नि यक्षराक्षसपिशाचाजचाडगोलकाः संकीर्णाः। गगनगिरिगुहान्तरेषु, तमः पिण्डवत् तिष्ठति, मेघपीठं पूरयन्, वातः प्रेतक्रीडारम्भ इव, जगद्द्वाराणि द्रुमशाखावत् कम्पयन्। एवं रणभूमौ, रात्रिचरभूतैः दीर्घकालं संचार्यमाणायाम्, वेतालनिनादः, उलूकक्रन्दः च उद्गिर्यते। दिग्दिगन्तरगाः सेनाः यथागतं यथागतम् प्रतिनिवृत्ताः, नृपतयश्च रथादिषु स्वस्वगृहेषु विश्रान्ताः, यथासुखम्। रणाङ्गणे, महाह्रदसदृशे, जनाः दिवसमिव तिष्ठन्ति, कृष्णाः अपसृताः, यथा निशा मानवेषु न प्रवर्तते। रात्रिगृहे, अन्धकारमुष्टिप्रकाशितभित्तिषु, भूतसमूहः प्रमुदितनर्तनं करोति, यथा मनसि लाभोत्सवः प्रवर्धते। दिग्भागेषु, यत्र गमनं शान्तम्, क्रीडानाथः, उदारात्मा, किञ्चिद् मनसि श्रान्तः, निद्राभिनयमिव दर्शयन्। प्रभाते, मन्त्रविद्भिः मन्त्रिभिः शीघ्रं राज्यकार्यम् आलोकितम्, स च शीतांशुसमानशय्यायां चन्द्रार्धविस्तीर्णायां विश्रान्तः। उदितशशाङ्कसदृशे कक्ष्यायाम्, शीतच्छायायां, स किञ्चित्कालं सुप्तः, कमललोचनः, शान्तनयनेन। ततः, सुन्दरी, तं गृहं त्यक्त्वा, ते व्योम प्रविशन्ति, यथा वातः कुमुदकुसुमविवरं प्रविशति। हे विदुषां श्रेष्ठ, कथं एष स्थूलशरीरः, यावत् एव अस्ति, सूत्रसदृशे विवरे प्रवेशं करोति, भगवन्?