पुरातनानि वनानि, विविधजीवसमाकुलानि, तेन प्रबलवेगेन सुतराम् आकम्पितानि, तन्तुवत् सुकुमाराणि सन्ततानि यथैव विच्छिन्नानि, तथा विदारितानि। ततः जनसमूहाः रथेषु पतिताः, यत्र चक्राणि समुन्नतानि स्थितानि, योधानां शिरांसि च किञ्चित् निहितानि, किञ्चित् समुन्नतानि, मेघाः शैलवनानि पतन्ति इव दृश्यन्ते स्म। ते सलतालवनं घनं प्राप्तवन्तः, तत्र जनघनः जातः, भुजच्छेदस्थलः, उत्कृतबाहुवनः इव विकटः। मेरुपर्वते रम्येषु उपवनेषु च, यौवनमदेन मत्ताः सुन्दरीणः प्रमोदन्ते स्म, वीरेन्द्राणां छायायाम् आश्रिता। तत् वीरवनं उच्चैः युद्धनिनादेन विराजितम्, शत्रुभिः आकुलीकृतं, महाप्रलयाग्निवत् दह्यमानं बभौ। केचन शस्त्राणि हुणैः हरितानि, राक्षसैः सह संयुक्ताः, शत्रून् निहत्य, कर्णदशार्णदेशं पक्षिणः जलाशयम् इव पलायितवन्तः। काशीयोद्धारः ताजिकबलप्रभावात् स्वरशोभां च त्यक्त्वा, शुष्कसरसि पद्मानि इव म्लानाः अभवन्। शरशक्तिशूलगदाभिः परिवृता, ते कर्कोटनरकं निपातिताः, पलायिता इव। कुरुक्षेत्रयोधाः, तपस्विभिः रणरूपधारिभिः परिवृताः, दुष्टैः गुणा इव निर्बलाः स्फुटम् अभवन्। द्राविडाः, क्षणेनैव, वटवासीना शिरांसि शरैः छित्वा, शीघ्रं पलायन्ते स्म, नूतनपद्मानि इव। सरस्वत्यादित्यौ यथा आदौ अन्ते च विजयं प्राप्नुतः, एवं ते अपि, पण्डिताः विवादेषु यथा, न खिन्नाः न च पराजिताः। द्वाराणि भग्नावशेषैः कुटिलशिलासंहतिभिः च निबद्धानि, परमतेजः अग्निहीनप्रदीपवत् प्रकटितम्। किं वर्णनीयम्, यदा जिह्वासमूहः घनलालयुतः कम्पते? वासुकिरपि तस्य युद्धस्य यशः वर्णयितुं न समर्थः। एवं तस्मिन् अतीवातिभीषणे युद्धे, क्रूरयोधैः, आरम्भात् अन्तपर्यन्तं अनियन्त्रिते, उच्चैः कठोरनिनादसमाकुले, महान् कलकलः अभवत्। शिलावृष्टिषु वहद्भिः, पतद्भिः, उत्थाय च पतनैः, शरप्रवाहैः विचलितनदीषु, निनदद्भिः पद्मपङ्क्तिषु, समन्तात् समाकुलम्। परस्परं गगने, फलाग्रशिखासु च, अग्निस्फुलिङ्गेषु, आगच्छन्तः पतन्तश्च, शरनदीषु दूरम् अपि। विच्छिन्नशिरःपादपद्मचक्रतरङ्गैः, शस्त्रप्रवाहैः, मन्दाकिनीगणैः, सागरः पूर्णः इव। युद्धद्वारेषु, घनधूलिप्रच्छन्नशस्त्रवातैः, सततं सिद्धदेहान् बाधमाने, कपिकच्छपान् पीडयन्। शौर्यरससिक्तस्वरूपः, पूर्वतेजः किञ्चिदवशिष्टः, स वीरः, शस्त्राघातैः श्रान्तः इव, क्षीणः अभवत्। अश्वाः क्लान्ताः, मुख्यशस्त्राणि भग्नानि, तेजः क्षीणम्, सेनाः सूर्येण सह म्लानप्रभाः अभवन्। ततः मन्त्रिभिः सह विचिन्त्य, सेनापतयः परस्परं दूतान् प्रेषयामासुः—"युद्धं विरम्यताम्" इति। अनन्तरं, श्रमात्, मन्दशरशस्त्रधारणैः, सर्वे तस्मिन्नवेले युद्धविरमणम् अङ्गीकृतवन्तः। तदा सेनान्ते, उच्चध्वजमहारथमध्ये, एकः स्थिरवीरः, एकाकीव, अचलः, आरोहितः। स सर्वदिक्प्रकाशं वस्त्रं चालयामास, गगने दीर्घचन्द्रकान्तिरिव, "युद्धं विरम्यताम्" इति संकेतयन्। ततः भेरीणां शब्दः निःशब्दः अभवत्, सर्वदिक् शान्तः, महाप्रलयान्ते पद्मसरसि जलवर्तिका इव। शरशस्त्रप्रवाहः, व्योम्नि विस्तीर्णः, शरत्कालसरितामिव, शनैः शुष्यन् अभवत्। योधबाहुप्रचालनं शनैः न्यूनम्, भूकम्पान्ते वृक्षस्पन्दनं यथा, वातशान्तौ सागरतरङ्गाः इव। उभे सेन्ये रणभूमिं परित्यज्य, प्रलयैकसागरात् सर्वदिक् प्रवहमानजलधारावत्, निवृत्ते। सेना, मन्दराचलोत्क्षेपणेन मथ्यमानक्षीरसागरवत्, शनैः शमशान्तौ विश्रान्तिम् अगच्छत्। क्षणेन, रणभूमिः शून्या, भयङ्करा, मृत्युनाभिवत्, अगस्त्येन पीतसागरशून्येव जाताऽभवत्। शवपुञ्जैः पूर्णा, रक्तनदी महती प्रवहन्ती, भूतवनमिव, पक्षिसृगालरवसमाकुला। रक्तप्रवाहः, तरङ्गनिनादेन गर्जन्, घातितानां क्रन्दनैः, शरणार्थिनां च प्रलापैः, उद्धारयतां च कोलाहलेन, सघनः अभवत्। शवमृतमध्यात् वहद्भिः रक्तप्रवाहैः, भयङ्करदर्शना, जीवन्मृतपीठेषु शवकम्पनं भीतिं जनयति। मेघखण्डाः गजशवपुञ्जेषु उपरि विश्रान्ताः, भग्नरथाः भग्नछत्रवनं निर्मितवन्तः। रक्तनदी महती प्रवहन्ती, रथगजादिभिः वह्यमाना, शरशक्तिशूलगदाखड्गसमाकुला। भूमिः भग्नकवचैः, छत्रान्तैः, पट्टकवचैः आवृता, ध्वजचामरपट्टिकापुञ्जैः शवाः गोपिताः। पवनः गाढकण्ठाभिः भग्नधनुषा च निनदन्, हतानाम् अधिपाः शरपुञ्जशकटशय्यायाम् सुप्ताः। किरिटहारवलयदीप्तचक्रधनुःशरसमाकुला भूमिः, दीर्घगुच्छयन्त्राणि शृङ्गालश्वकाकपक्षिभिः आकृष्टानि। युद्धभूमिः अवशिष्टयोधदन्तनादैः प्रतिध्वन्यमाना, जीवन्तः जनाः, रक्तमृत्तिकायाम् अर्धमग्नाः, संघर्षन्ते। मुद्राः शङ्खपुञ्जाश्च विक्षिप्ताः, शतशिरश्छिन्ननेत्राणि विकटानि, भीषणरक्तनद्यो बाहुकाष्ठपुञ्जान् वहन्त्यः प्रवहन्ति।