ब्रह्मवासन्तकस्य सेनाः चक्रवातैः छिन्नाः भूमौ निपेतुः, यथा महान् दारुकृत् काष्ठच्छेदकैः पुष्पितवृक्षाः पतन्ति स्म। भोक्कणकस्य वनं जठरैः कुठारैः छिन्नम्, तस्य पतनसमये समीपस्थितः भद्रपतिः अग्निशरवृष्ट्या तद् दग्धवान्। काश्याः वृद्धगजाः सङ्ग्रामलतान्तरेषु बद्धाः अनजानन्तः नष्टाः, यथा शुष्कसमीदग्धाः वह्निना। त्रिगर्तस्य योद्धारः युद्धप्रवाहे भ्रमन्तः तृणसमानाः अभवन्, शिरःप्रचुराः पलायमानाः पातालगह्वरं प्रविविशुः। मगधस्य मन्दवाताः पर्वतदीप्ताः सेनाः संग्रामे भग्नाः विषण्णाः कर्दमे निमग्नाः, यथा वृद्धगजाः पङ्के। युद्धभूमौ जाह्नु योद्धॄणां चेतनां हरति स्म, यथा सूर्यकान्तिः पुष्पाणां सौम्यतां मार्गे नाशयति। कोसला: पौरवाणां तीव्रप्रहारं न सहन्तः, बालवत् मुक्तगदातोमरशरशक्तिवृष्ट्या निपातिताः। तेषां अङ्गानि शरैः छिन्नानि, ते पर्वते विद्रुमवृक्षवत् रक्तप्रवाहिभिः देहैः भीताः पलायन्तः दृश्यन्ते स्म। आयसीशरवृष्टयः शस्त्रवायुनिर्मथितरूपाः समुद्रस्य भ्रमरीसमूहवत् प्रकाशन्ते स्म। शरमेखलाः मेघाः वर्षमेखलासदृशाः शरफेनपूर्णाः, शरपिच्छच्छादितवृक्षाः वेगात् गर्जन्तः कम्पन्ते स्म। पुरातनानि वनानि सत्वसमेतानि बलात् भग्नानि, यथा तन्तवो दीर्घीकृताः छिद्यन्ते। जनसमूहाः रथेषु पतन्तः, तेषां चक्राणि समुन्नतानि, योद्धारः शिरसि निहिताः उतोन्नतानि, यथा मेघाः वनाच्छादितपर्वतेषु पतन्ति। शालताळवनं प्राप्तं जनसमूहैः घनं जातम्, तत्र भुजच्छेदितानि, हस्तोन्नतगहनं चाभवत्। रम्याः युवतयः मदमत्ताः मेरुपर्वतस्य उद्यानोपवनेषु वीरवर्यैः संरक्ष्यमाणाः प्रमोदन्ते स्म। तद् वीरवनं युद्धनिनादैः दीप्तम्, शत्रुभिः प्रविष्टं, प्रलयाग्निना ज्वलन्तमिव बभासे। केचन हुणैः शस्त्रहरिताः, राक्षसैः संयुताः, शत्रून् निहत्य कर्णदशार्णान् पक्षिवत् आपः यथा पलायन्ते स्म। काश्याः योद्धारः ताजिकबलविक्रमात् कण्ठच्छिन्ना शोभाहीनाः, शुष्कनद्यां पद्मवत् म्लायन्तः। शरगदातोमरशक्तिमेखलाभिः परिवृत्य, ते पलायमानाः कर्कोटकनरकं निपातिताः। कुरुक्षेत्रस्य योद्धारः मुनिवेषधारिभिः परिवृताः, पापकृतां गुणानिव, शक्तिहीनाः अभवन्। द्राविडाः तत्क्षणमेव वटवासिनां शिरांसि शरैः छित्वा शीघ्रं पलायन्तः, खण्डितपद्मवत्। सरस्वत्यादित्यौ यथा आदौ अन्ते च जयम् आपत्स्येतां, तथैव ते विदुषः विवादेषु न संतप्यन्ते न च विजिताः। द्वाराणि भग्नावशेषैः शैलिकाभिश्च रुद्धानि, परमतेजः दग्धानलवत् अप्रकाशम् अभवत्। किमत्र वर्ण्यते, जिह्वासमूहः गाढलालितेन विक्षुब्धः? वासुकिरपि युद्धयशः न शक्ता वक्ति। एवं तस्मिन्संरम्भे युद्धे, तीव्रयोद्धृभिः कलुषिते, प्रारम्भात् अन्तं यावत्, अनियन्त्रिते, कठोरध्वनिभिः पूर्णे। पत्थरवृष्टिषु वहमानेषु, उत्थानेषु, पतनेषु च, अस्त्रनदीषु विक्षोभितेषु, निनादच्छिन्नपद्मपङ्क्तिषु च। परस्परं गगने फलाग्रशिखासु च, दीर्घदूरं पतितेषु शरनदीषु च। छिन्नशिरोऽङ्घ्रिपद्मचक्रतरङ्गिते, शस्त्रप्रवाहसमूहमन्दाकिनीसंग्रहे समुद्रे च। युद्धद्वारेषु, वायुसंक्रान्तधूलिशस्त्रमेघेषु, सततं सिद्धशरीरपीडनकरे, वानरकूर्मदुःखदायके। वीरस्य रूपं शौर्यरससंपुष्टं, किंचित् पूर्वतेजसा युक्तं, शस्त्राघातश्रमात् क्षीणमिव अभवत्। अश्वेषु क्लान्तेषु, शस्त्रेषु भग्नेषु, तेजसि क्षीणे, सेनाः सूर्येण सह म्लानप्रभाः अभवन्। ततो मन्त्रिभिः सह समालोच्य, सेनानायकाः परस्परं दूतान् प्रेषयन्तः, "युद्धं निवर्त्यताम्" इति अवदन्। ततः श्रान्ताः मन्दशस्त्रशरव्यापारेण सर्वे तस्मिन्नि समये युद्धनिवृत्तिं स्वीकृतवन्तः। ततो रणान्ते, उन्नतानि ध्वजमहारथान्तरेषु, एकः स्थिरवीरः, एकाकीव, शान्तमिव, समारोहत्। सः सर्वदिशं दृश्यमानं वस्त्रं चक्राकारं व्याहरत्, यथा दीर्घचन्द्रकान्तिः नभसि, "युद्धं निवर्त्यताम्" इति संकेतयन्। ततः दुन्दुभयः शान्ताः, सर्वदिशं निनादविलीनाः, यथा महाप्रलये पद्मह्रदवर्त्मनि भ्राम्यन्तः शान्ताः। शरशस्त्रप्रवाहाः, व्याप्तगगनाः, शरद्नद्यः इव शुष्यन्ति स्म। योद्धृणां भुजचेष्टा शनैः शमम् आप, यथा कम्पितवृक्षा: भूकम्पान्ते, वा वातशान्तौ समुद्रतरङ्गाः। उभे सेन्ये रणभूमिं त्यक्तुम् आरभेते, यथा प्रलयाब्धेः एकदेशात् सर्वतः जलप्रवाहाः निवर्तन्ते। सेना मन्थरमन्दारमथनसमुद्र इव क्षुब्धा, शमशान्तौ विश्राममगच्छत्। किञ्चित्कालेन रणभूमिः शून्या, भीषणा, मृत्युगर्भोपमा, अगस्त्येन पीताब्धिवत् रिक्ता च अभवत्।