स तदा युद्धभूमौ महान् समुद्रस्य मध्यगतं नौकायाः सदृशः बभूव, यत्र विशालाः मकरसमूहाः, भग्ना भग्नयन्तः सेनानीकाः, महावर्तानां गर्जितैः गुहानां च प्रतिध्वनिभिः आकाशमाकुलम् अभवत्। मत्स्यसमूहैः अग्रे गच्छद्भिः, शरवर्षैः, पताकावृत्तैः च, यः शस्त्रतरङ्गैः विदारितः, स तिलवत् विकीर्यते स्म। स समुद्रस्य शस्त्रव्रणवत् वर्तसङ्घैः परिवृतः, घनघनानां प्रवाहेषु महातिमिमीनिव विचलन् बभूव। काले काले स कृष्णलोहवस्त्रधारी भीष्मः, स्वसेनया सह भयङ्करं जलं ययौ; तस्य सैन्यं वर्तसङ्घरेखासु, भीष्मपर्वतसङ्घेषु च, बद्धमिव अभवत्। शरवर्षधूममयैः तमसैः मेघैः स आवृतः, गम्भीरनिनादैः सर्वशब्दान् आच्छाद्य तिष्ठति स्म। पतितोत्तिष्ठत् शिरःखण्डैः स कम्पितः, तस्य सैनिकाः वर्तवृत्तान्तरेषु भ्रमन्तः बभूवुः। स समुद्रतरङ्गवत् उग्रः अभवत्, क्लेशधनुष्मन्, विपत्तिकुण्डलधारी, अधोलोकात् महान् तरङ्ग इव उद्गच्छन्, तस्य सेना निर्भयतया प्रसारिता। पताकाच्छत्रैः अनवरतगमनागमनैः स फेनिलः, रक्तनदीस्रोतसि वहन्, रथवृक्षैः प्रवाहे नीतः। महत् रक्तफेनैः भूषितः, गजाकृतिः, तस्य सैन्यप्रवाहः अश्वगजजलैः मथितः। तद् युद्धं पुरुषाणां विस्मयजनकं, आकाशग्रामवत्, अश्मप्रलयकम्पितपर्वतवत् च अचलं अभवत्। अश्वपक्षिणः तत्र तर्तुम्, गजाः तटेषु पतन्तः, मृगसमूहाः भयात् इध्यमानाः, आकाशं गर्जितैः निनादितम्। शरशूलरेखाभिः रणभूमिः कम्पमानः, अश्वानां धावनैः, शरभारैः च कम्पितः। वीराणां शब्दाः गजगर्जनसदृशाः, नगारध्वनिपूर्णाः, सेनामेघः प्रसारितः, सेनापतयः भ्रमन्तः। सेनायाः धूलिपुञ्जः प्रसारितः, वीरशिखराणि पतितानि, रथशरीराणि व्योम्नि विचरन्ति, खड्गवर्ताः पतन्ति। स वस्त्रपुष्पमालाभिः, पताकाच्छत्रैः मेघवत् भूषितः, रक्तनदीप्रवाहम् वहन्, कवचानि विक्षिपन् अग्रे गच्छति स्म। स महायुद्धान्तवत्, संसारग्रासे व्यग्रः, पतितपताकाच्छत्ररथपदातिसमूहैः सर्वत्र विक्षिप्तः। शस्त्रवृष्टिः शुद्धा दीप्तिका सूर्यसमूहवत्, सर्वजनान् तीव्रजीवनदुःखेन पीडयति। धनुषां वर्ताः, पद्मशराणां प्रवाहः अनवरतः, खड्गाश्मरेखाः विद्युत्सदृशाः आकाशे चमन्ति। वीरपर्वतानि रक्तसागरं पतन्ति, यन्त्राणि अश्मानि च व्योम्नि तारा इव विक्षिप्तानि। शरमेघाः चक्रवर्तसदृशाः आकाशं पूरयन्ति, सेनाः शस्त्रैः अग्निवत् दग्धाः, लोकानां मध्ये रिक्तानि कृतानि। शस्त्रवृष्टिः गर्जनं च भूमिपर्वतान् विदारयति, जनसमूहाः पतितगजगिरिसमूहैः पीडिताः। शररेखाः सेना मेघवत्, भूम्याकाशौ आच्छाद्य, महाबलसङ्घर्षेण समुद्रः कठोरनिनादेन विक्षिप्तः। तीक्ष्णवातैः, जलसर्पाग्निपर्वतैः च पूरितः, प्रत्येकः परस्परविनाशे संलग्नः, शस्त्रविपत्तिप्रभावात् उत्पन्नः। शूलखड्गचक्रशरतोमरगदामुषलशक्तयः परस्परं आघातयन्तः, शतशः दशदिशासु दीप्तिमन्तः, प्रलयवाटवृत्तान्तं नाटयन्तः, प्रलयवायुनिर्वाहितः। ततः पर्वतानां शिखरवत् मृतेषु, जातिसमूहेषु च, गङ्गासदृशः रक्तनदीप्रवाहः उत्पन्नः। शिरःहीनदेहाः नृत्यन्तः, बाहुप्रसारणैः, स्वजनैः सह, मृताः नरगजाश्वरथेषु रक्तजलमध्यगताः विक्षिप्ताः। सर्वसेनाः विरलाः विक्षिप्ताः, भयभीताः सर्वे दशदिशं भग्नाः पलायन्ति स्म। गजशवपर्वतानां शिखरेषु, मेघरेखासु, यक्षराक्षसपिशाचाः रक्तसागरे क्रीडन्ति स्म। धर्मनिष्ठेषु महात्मसु, गुणबलशुद्धिसम्पन्नेषु, कुलपद्मसम्भवेषु, वीरेषु, ये कदापि न निवर्तन्ति स्म। तत्र द्वन्द्वयुद्धानि मेघगर्जनवत् उत्पन्नानि, परस्परविनाशे उत्सुकानि, समुद्रसङ्गमवत् प्रवाहितानि। गजसमूहैः पक्षिसंवृतं पञ्जरं कम्पितम्, यथा पर्वतः अन्येन पर्वता प्रहारः। अश्वसमूहैः अश्वसमूहस्य सङ्घर्षः, समुद्रतरङ्गसङ्घर्षवत् महानिनादः। नरसमूहैः नरसमूहस्य युद्धं, समशस्त्रैः, तृणसमूहस्य तृणसमूहस्य प्रहारवत्, वातप्रवाहस्य वातप्रवाहस्य च। रथसमूहैः रथसमूहस्य सङ्घर्षः, सर्वरूपविनाशः, नगरस्य नगरस्य प्रहारः, वा दैवेन व्योम्नः प्रक्षिप्तम्। धनुर्धरसेनायाः पताकाभिः युद्धं, यत्र आकाशं अनन्यपूर्वमेघवत् शरवृष्ट्या पूरितम्। विषमशस्त्रयुद्धेषु, वीराः हृदयबलहीनाः, युद्धाग्नेः तीव्रतायां युक्ताः, युक्त्या पलायन्ति स्म। चक्रधारिणः चक्रधारिभिः, धनुर्धारिणः धनुर्धारिभिः, खड्गधारिणः खड्गधारिभिः, शिलाधारिणः शिलाधारिभिः सह संगृहीताः। गदाधारिणः गदाधारिभिः, शूलधारिणः शूलधारिभिः, तोमरधारिणः तोमरधारिभिः, लाङ्गलधारिणः लाङ्गलधारिभिः युद्धे स्थिताः। केचित् गदाभिः मुषलैः, अन्ये गदामुषलैः दीप्तिमन्तः, केचित् शूलप्रयोगकुशलाः शूलधारिणः, अन्ये परशुशास्त्रविशारदाः परशुधारिणः। केचित् बहुदण्डधारिणः, अन्ये शिलायुधधारिणः, केचित् पाशप्रधाना, अन्ये शूलधारिणः शूलप्रधाना। एवं महायुद्धे सर्वे वीराः विविधशस्त्रधारिणः, प्रलयसमयेव, परस्परं सङ्घर्षन्तः, रणभूमिं रक्तनदीमयां कृत्वा, लोकान् विस्मयेन आच्छाद्य, धर्मस्य विजयाय यत्नम् अकरोत्।