धैर्यस्यैव शस्त्रेण, अन्येषां कर्मणां अज्ञः, युद्धं तत्र उद्वेगक्रोधज्ञानसम्पन्नं निद्रायामिव स्थितम्। शस्त्राणां नित्यनिनादेन, प्रहाराणां सङ्घर्षध्वनिभिः, युद्धस्य भीषणात्मा विनाशगर्जनया गीतमिवोत्थितम्। तत्र शस्त्रभङ्गधूलिपुञ्जैः पूर्णं युद्धसागरः, छत्रभङ्गतरङ्गैः शैलवद् विवर्तितः, शुष्कसागरस्य रूपं प्राप्नोत्। युद्धशैलः त्वरितभीषणः, भञ्जितमृदङ्गनिनादैः नृपलोकेषु व्याप्तः, यथा कल्पान्ते दिवि ताण्डवमिव करोति। हन्त! दारुणधनुषां उन्नतानां ज्वलनशराः विद्युत्सदृशाः, तीक्ष्णनिनादैः पर्वतशिखरेषु पतन्ति, भीषणगर्जनं वहन्ति। ते ज्वलनशराः अंगच्छेदकाः, क्रुद्धप्रहारं न विरमन्ति, तस्मात् शीघ्रं गच्छाम मित्र—चतुर्थोऽयं दिवसः गतः। ततः अश्वानां तरङ्गैः उद्यतैः युद्धसागरः उन्मत्तनृत्यं करोति। तीक्ष्णशरपृष्ठशङ्खमृदङ्गैः, अश्वगजतरङ्गैः मन्थितः, स युद्धभूमिः विकलः अभवत्। विविधशस्त्रनायकैः सेनाभिः परिवृतः, मदोत्कटगजसमूहैः चलस्थिरसैन्यैः सः आवृतः अभवत्। तस्य शिरः शतचक्रवातवृत्ततृणसमूहवद् भ्रमति, धूलिमेघैः आवृतम्, दीप्तखड्गज्योतिषा प्रकाशितम्। सः विस्तीर्णकुम्भीरसमूहमध्ये नौका इव, भग्नयोधिभिः, महावर्तगर्जनैः गुहानिनादैः प्रतिध्वनितम्। मत्स्यरूपिण्यग्रेसैन्यैः, शरसमूहेन, पताकावर्तैः भग्नशस्त्रतरङ्गैः, राईबीजवद् विक्षिप्तः। सः शस्त्रव्रणवर्तवद् युद्धसागरे वर्तुलैः परिवृतः, घनतरङ्गसमूहेन तिमिमीन इव सञ्चलति। कृष्णायसवसनभीषणः, सेनया भीषणजलमध्ये गच्छन्, वर्तुलरेखायां सेनास्य बन्धः, भीषणशैलैः आवृतः। शरप्रवृष्टिमेघैः तमोमयः, गम्भीरध्वनिना सर्वध्वनिनिग्रहः। पतितोत्थशिरःखण्डैः विक्षिप्तः, सेनायोधाः वर्तुलव्यूहमध्ये भ्रमन्ति। सः दुःखधनुषा कालकुण्डलैः ज्वलनतरङ्गवद् उन्नतिः, पातालतरङ्ग इव निर्भयसेनया प्रवृत्तः। पताकाछत्रसमूहेन फेनितः, रक्तनदीप्रवाहं वहन्, रथवृक्षसमूहेन प्रवाहः। महारक्तबिन्दुभिः अलङ्कृतः, गजवद् रूपेण, सेनाप्रवाहः अश्वगजजलेन मन्थितः। युद्धं विस्मयजनकं, आकाशग्रामवद्, महाभूमिकम्पनशैलवद् चञ्चलम्। अश्वपक्षिणां तिर्यग् गमनम्, गजपतनं तटेषु, मृगसमूहस्य भीतिप्रचारः, आकाशे निनादगर्जनम्। शरशूलपङ्क्तिभिः युद्धभूमिः कम्पितः, अश्वगमनारुणभारैः स्फुरति। वीरगर्जनाः गजरवनिनादवत् प्रतिध्वनन्ति, मृदङ्गगुहानिनादः, सेनामेघः प्रसारितः, सेनानायकाः परिवर्तन्ते। सेनाधूलिपुञ्जः प्रसारितः, वीरशिखराः पतन्ति, रथदेहाः पतन्ति, खड्गवर्तुलाः पतन्ति। वस्त्रपुष्पमालाभिः छत्रपताकामेघवद् अलङ्कृतः, रक्तनदीप्रवाहं वहन्, कवचविसृजनः अग्रे गच्छति। महायुद्धान्तवद्, जगत् ग्रसन्, पतितध्वजछत्रपताकारथपदातिसमूहः सर्वत्र विक्षिप्तः। शस्त्रवृष्टिः शुद्धदीप्तवद्, बहुसूर्यवद् प्रकाशमानः, सर्वजनं तीव्रजीवदुःखेन क्लिश्नाति। धनुषवर्तुलपङ्क्तयः, पद्मशरप्रवाहः, निरन्तरः; खड्गशिलारेखाः विद्युत्सदृशाः आकाशे स्फुरन्ति। वीरशैलसमूहः रक्तसागरे पतन्ति, यन्त्रशिलाः आकाशे तारावद् विक्षिप्ताः। शरमेघाः चक्रवर्तुलवद् आकाशे व्याप्यन्ति, सेनाः शस्त्राग्निना दग्धाः, लोकान्तरं निर्मितम्। शस्त्रवृष्टिः वज्रनिनादः भूमिशैलसमूहं विदारयन्ति, जनसमूहः गजपर्वतपतनेन पीडितः। शरपङ्क्तयः मेघवद् सेनायाः उपरि, भूम्याकाशं आवृत्य, महाबलसंघर्षेण सागरः तीक्ष्णगर्जनया कम्पितः। तीक्ष्णवातैः, जलसर्पाग्निशैलैः, अन्योन्यविनाशे निमग्नः, शस्त्रविपत्तिसमुत्थितः, युद्धभूमिः कम्पितः। शूलखड्गचक्रशरतोमरसङ्कुः गदाप्रासाः, परस्परं घर्षणेन निनादयन्ति; शतशः दिक् दशासु ज्वलन्तः भ्रमन्ति, महाप्रलयवातेन जगदन्तनाट्यं कुर्वन्ति। ततः मृतशैलशिखरेषु, जातिसमूहेषु, गंगावद् रक्तनदी प्रवृत्ता। शिरच्छिन्नदेहाः नृत्यन्ति, बाहुप्रसारणैः स्वजनैः सह, मृताः नरगजाश्वरथेषु रक्तजलमध्ये विक्षिप्ताः। सम्पूर्णसेनाः विरलाः, भयभीतः सर्वदिशं भग्नः पलायितः। गजमृतशैलसमूहेषु, मेघरेखासु, यक्षराक्षसपिशाचाः रक्तसागरे क्रीडन्ति। धर्मनिष्ठेषु महात्मसु, गुणबलशुद्धिषु, कुलोत्पन्नपद्मेषु, वीराः न कदापि प्रतिनिवर्तन्ति। तत्र द्वन्द्वयुद्धानि मेघनिनादवत्, परस्परविनाशे उत्सुकानि, सागरसंमिलनवद् प्रवृत्तानि। एवं युद्धभूमिः, शस्त्रप्रवृष्टा, रक्तनदी, वीरशिरः, गजशैल, अश्वतरङ्ग, रथसमूहैः, निनादगर्जनैः, ताण्डवप्रलयवद् दारुणा, वीरधैर्यस्य, धर्मनिष्ठस्य, महात्मनां उत्साहेन, महाप्रलयवद् प्रवृत्ता।