सा तदा युद्धभूमौ स्थित्वा स्वस्य भगिन्याः प्रति जिज्ञासया उवाच—“भगिनि, किमेतद् व्योम, यद् इव तृणैः पूर्णं तिष्ठति?” ततोऽन्या वीर्या प्रत्यवदत्—“नैतानि तृणानि, वीर्ये! एतेषां मेघानां मध्ये शराणां भारो निहितः।” यावत् पृथिव्यां रुधिरैः शमिताः धूलिकणाः, तावत्संख्यकानि वर्षसहस्राणि तेषां वीराणां निवासः दिवि तिष्ठति। मा भैषीः—नैतानि नीलोत्पलदलप्रभानि खड्गानि; लक्ष्मीः, या वीरदर्शनपरा, तस्याः क्रीडावलोकनानि एतानि। कामदेवः, स्वर्गस्त्रीणां वीरसंलापकाङ्क्षिणां मेखलाबन्धनं मुमोचुमिच्छन्, प्रवृत्तः। तस्य बाहवः कम्प्यमानपद्मपत्रसदृशाः, हस्ताः रक्तपुष्पकलिकावत्, नेत्रे पुष्पगुच्छमदसञ्चारिते, मन्दमधुमदगन्धिनि च। नन्दनवनस्य देव्या: आगमनाकाङ्क्षया, तव आगमने आशां कुर्वन्त्यः, मधुरवचनैः आमन्त्रणं कुर्वन्त्यः, नृत्यन्ति। एषा सेनाऽपि ग्रामस्त्रीव दुष्कर्मणा, कठोरपरशुभिः शत्रून्भित्त्वा, स्वप्रियमपि हिंसति। हा, पितुः शिरः, दीप्तकुण्डलयुतम्, सूर्यसमीपं बाणेन नीतम्, काल इव, अष्टमग्रहवत्। सः, उभाभ्यां बाहुभ्यां शीघ्रं उद्धृत्य, पदयोः संयोजितेन शृङ्खलेन, ‘चित्रदण्ड’ इति चक्रं प्रवर्तयति, द्वौ महान् अश्मान् परिवर्तयन्। यमसमः सः वीरः दक्षिणदिशतः आगच्छन्, सर्वतः सेनां सञ्चिनोति, वदन्—“यथा आगतम्, तथा प्रतिगच्छामः, यमवत्।” पश्य—अशिरस्काः देहाः, नवच्छिन्नशिरसः, गृध्रशृगालसंघातैः आकृष्टाः, रणभूमौ उन्मत्तनर्तनं कुर्वन्ति, बाहुप्रहरणैः। देवसंघेषु सभासु, उत्सुकचिन्तनानि—“कथय, के अन्येषां लोकानां गमिष्यन्ति? कः गच्छति, कुतः?” आगता सेनाः समुद्रैः नद्यः इव निगृह्यन्ते, मत्स्यगर्भकच्छपवत् व्यूहाः—वीराः महतीं आपदं प्राप्नुवन्ति। पृथिव्यां गजाः शूलैः विदारितदेहाः, इव वर्षधाराः पर्वतशिखरसमूहेषु संस्थिताः। “हा, शिरो मम शूलेन नीतम्!”—इति वक्तुमिच्छन्ति, किन्तु केवला छिन्नानि शिरांसि “शिरो नीतम्” इति व्याहरन्ति, खगवद् आकाशे प्रतिध्वनन्ति। येन वयम् यन्त्रशिलावृष्ट्या क्षिप्यमहे, तेन शृङ्खलाजालम् अस्यां सेनायाम् प्रबलं प्रक्षिप्यताम्। एते सर्वे मोहिता, अर्धमृताः, तव स्वजनाः, त्वया, पापिष्ठेन, पादप्रहारेण निहन्यन्तां। अप्सरसां समूहमध्ये, स्फुरद्बद्धकेशपाशाः, दिव्यदेहधारी वीरः तव पार्श्वे आगतः—तम् पश्य। दिव्यनद्याः तटे, सुवर्णपद्मसमूहे, शीतच्छायामृतानिलेषु, कश्चित् दूरात् आगच्छति। महताम् अचलानां शिखराणि, विविधायुधसंघर्षेण भग्नानि, आकाशे पतन्ति, उल्कावद् निनदन्ति। आकाशे, रिक्तनद्यां, शरजलनिवहवहिन्याम्, चक्रवत् प्रवर्तमाने, पर्वतानाम् अपि लघुपङ्क्तयः दृश्यन्ते। ग्रहमार्गेषु, छिन्नानि वीरराजशिरांसि, आयुधाग्रैः विदारितानि, विचित्रतया भ्रमन्ति। पताकापद्मनालाभरणानि, शरैः विदारितानि, आकाशः पद्मसरोवरमिव जातः, वातः तस्य तरङ्गः। मृतगजसमूहेषु, भीतानि स्त्रियः पर्वतसंकटे मूषिकाः इव नश्यन्ति, वा पुरुषालिङ्गने स्त्रियः इव। विद्यात्स्त्रीणां लोलितकेशपाशान् वाताः क्रीडया विक्षिपन्ति, ताः अस्मदागमनस्य अद्भुतसौन्दर्येन उल्लसिताः घोषयन्ति। छत्राणि क्षिप्तानि च विदारितानि सति, आकाशे चन्द्रप्रभया श्वेतच्छत्राणि निर्मितानि, चन्द्रस्य तेजसा। मरणमूर्छायाः अन्ते, त्वरया वीरः अमृतदेहम् आप्नोति, स्वकल्पितं, स्वप्ननगरप्रवेशवद्। शूलप्रासबाणचक्रवृष्टयः, आकाशसागरे मत्स्यग्राहमकरसमूहवत् स्थिताः, उद्यताः। छिन्नानि छत्रचामराणि शरैः विकृत्तानि, आकाशे पूर्णचन्द्रसमूहैः आच्छन्नमिव दीप्तिमन्ति। आकाशे छत्रचामरपताकाः, वातेन चलिताः, राजहंसतरङ्गवद् उज्ज्वलाः शोभन्ते। तानि छत्रचामरपताकानि भग्नानि, आकाशक्षेत्रे तुषारवृष्टिवद् विक्षिप्तानि दृश्यन्ते। पश्य—अनन्तशरैः आकाशे नीयमानानि, शूलवृष्टिः यथा शलभसमूहः शस्यतेजः नाशयति, तथा विनाशं जनयति। एषा मृत्योरिव भीषणगर्जना, यत् दीर्घबाहुभिः वीरैः आयुधसंघर्षेण, खड्गस्वनेन जातम्। बाणवृष्टिवातैः प्रेरिताः, दन्तच्युतरुधिरधाराः वहन्ति; प्रजाविनाशकाले भग्नगजाः पर्वतपतितवत् शेरते। रथाश्ववीरैः, तेषां नाथैः सह, रक्तसरोवरमग्नैः, “हा, नष्टाः, विनष्टाः!” इति क्रन्दनानि, रथपुरी पतिते। कालरात्रिः रणभूमौ उन्मत्तनर्तनं कुर्वती, तीक्ष्णकठोरखड्गस्वनः कवचघर्षेण वीणास्वनवत् प्रतिध्वनति। दिशः, वातेन रुधिरबिन्दुभिः, पुरुषगजाश्वरुधिरसमूहैः, रक्तिमीकृताः दृश्यन्ते। आकाशे, खड्गधारासमुद्रवत्, काल्या: कृष्णकेशपाशा: शरकोरकहारैः भूषिताः, विद्युत्स्निहिताः, वर्षघनवत्। सेनाः, पृथिवी च, नव्यरुधिरेण सिक्ताः, आयुधैः कुटिलिताः, जगत् ज्वलति, इव अग्निलोकः। भसुण्डादिभिः प्रक्षिप्ताः शरशूलभिण्डिपालखड्गमुसलवृष्टयः, परस्परच्छेदविघटनैः, केवलं खण्डशः जाताः।