तस्य शिरः क्रूरैः परशुभिः आहतं, वस्त्रं च दूरस्थैः खण्डितैः शस्त्रदीप्तिभिः चिह्नितम्। भूमिः समरे निष्क्रान्तैः शूलशरैः आवृताः, सैन्यस्य कलकलः भूतगणानां उत्क्षिप्तैः क्रीडाभिः, मुसलप्रमर्दनैः च पूर्णः। स वीरः आकाशे स्थितः, द्वारं इव शूरशूलभिः शलाकाभिः अलङ्कृतम्, तस्य खड्गः भसुण्डेन खण्डितः, आकाशे वलयमिव जातः। स शूलनलरजःकाण्डेषु मयूर इव आसीत्, तस्य सैनिकाः नृपेन पूजिताः, शस्त्रशूलवर्षे हृष्टाः। देवाङ्गनाः वीरग्रहणोत्सुकाः, बाहुं उत्क्षिप्य उत्साहेन नृत्यन्ति, दिशः सैनिकनिनादेन प्रतिध्वनिताः, तेषां कङ्कणानि कम्पन्ते युद्धे धावताम्। भीष्मसैनिकाः शूलप्रहारैः निःशेषं पदानि मर्दितानि, गजाः बुद्धिहीनाः, चक्रप्रवर्तनैः रथचक्रैः च तेषां गणाः भग्नाः। मदोन्मत्ताः गजाः परशुभिः वर्षमिव पतन्ति, सैनिकाः दण्डप्रहारैः गर्जन्ति, शत्रवः भयात् विक्षिप्ताः पलायन्ति। यन्त्रमुष्टिपाषाणैः रथवृक्षौ भग्नौ, चामराः पद्मसदृशाः तीक्ष्णशस्त्रैः विदारिताः। भूमिः क्षीणसैन्यचिह्निताः, प्रक्षिप्तशरैः विक्षिप्ताः, गजपार्श्वाः भग्नाः, शिरच्छिन्नाः देहाः समूहे पतन्ति। अंकुशप्रहारैः गजाः निवारिताः, वीराः पाशविद्या-कुशलाः स्वसखीनां निधनं विलपन्ति। जनाः पद्मदलवत् पतन्ति, कटारैः उदरविदारणैः विदारिताः, शिवार्धनृत्यं तत्र क्रियते, त्रिशूलोत्क्षिप्तानि, मुखानि भीष्माणि। धनुष्मन्तः त्वरितं धावतः, तेषां तूणीराः पूर्णाः, पक्षिणां शब्दवत् प्रतिध्वनिः, सैनिकाः मुसलपट्टदृढाः वीर्यं दर्शयन्ति, अन्ये युद्धनृत्यं कुर्वन्ति। वीरपाणिप्रहारैः अभिपीडितः, स पक्षिराज इव आकाशे त्वरितं विस्फुरति, रथपट्टं वायौ पतति। महागजाश्वाः अंकुशग्रहणेन नीताः, नृपध्वजाः विक्षिप्ताः, दण्डप्रहारैः कलकलः, युद्धे हाहाकारः उत्पन्नः। भूमिः उन्नतप्रासादगृहप्रहारैः उत्खाता, द्विधनुष्कशरैः शिलावृन्दानि भग्नानि। मदगजाः द्विधा कुत्सितैः कर्षिताः, रणभूमिः महामुष्टिपेषणात् धान्यपूर्णा इव, सैन्यपक्षिणः मेघवत् शृङ्खलाभिः बद्धाः। शरवर्षः वीरवर्षमिव प्रवृत्तः, वीरकेशपक्षाः भ्रमन्ति, युद्धकलकलः पर्वतशिलाभिः प्रलयान्ते कम्पितमिव। ततः नृपसैन्यमन्त्रीणां उत्सुकदर्शकानां मध्ये, हर्षवचनानि समुत्पन्नानि। सरसिजं सरसि चलति, पक्षिसंघः आकाशे पतति, वीरशिरसां आभरणेन आकाशः तारासदृशः शोभते। पश्य, रक्तरक्तवातैः रक्तनदीभिः सायंतनिभः आकाशः, मेघसूर्यवीराः मध्याह्ने दीप्तिमन्तः। भगिनि, किमिदं आकाशे तृणसमूहः स्थितः? नायं तृणः, वीरवर, शरमेघाः इमे। यावन्ति भूमौ रजांसि रक्तेन शान्तानि, तावन्ति सहस्रवर्षाणि वीरस्थानं आकाशे तिष्ठति। मा भैः, नीलोत्पलदलप्रभायुक्ताः शस्त्राणि नायं, लक्ष्मीः वीरावलोकनक्रीडया विलासिन्यः। कामदेवः स्वर्गस्त्रीणां वीरसंगोत्सुकानां मेखलाभिः मोक्तुम् उद्यतः। किञ्च, बाहवः चलन्मृणालसदृशाः, हस्ताः रक्तकिसलयवत्, नेत्राणि पुष्पगुच्छमदन्याः, मधुरगन्धः पुष्परसम्। नन्दनवनदेव्यः तवागमनं प्रतीक्ष्य, नृत्यं आरभन्ते, मधुरवचनैः आमन्त्रयन्ति। इयं सेनाः ग्रामस्त्रीव पापकर्मणा, शत्रुमन्तः कठोरपरशुभिः विदार्य, प्रियं हिनस्ति। हा, मे पितुः शिरः, दीप्तकुण्डलयुक्तम्, सूर्यसमीपे शरेण नीतम्, कालस्य कृत्यवत्, अष्टमग्रहवत्। द्वाभ्यां बाहुभ्यां शीघ्रं उत्तोल्य, 'चित्रदण्ड'नाम्ना चक्रं पादशृङ्खलया बद्धम्, द्वौ महाशिलावर्तयति। यमसदृशः वीरः दक्षिणदिशः आगच्छति, सर्वतः सेन्यं संगृह्य, 'यथा आगच्छाम, तथा प्रतिनिवर्ताम, यमवत्' इति वदति। पश्य, शिरच्छिन्नदेहाः, शिरः नूतनं छिन्नम्, गृध्रशृगालैः समाकीर्णाः, रणभूमौ विक्षिप्तनृत्यं कुर्वन्ति, बाहवः विक्षिप्ताः। देवसंघेषु चर्चाः जाताः—'कुत्र अन्यं लोकं गच्छन्ति वीराः? कः गच्छेत्, कः आगच्छेत्?'। आगतानि सैन्यानि समुद्रेन नदीवत् ग्रस्तानि, तेषां व्यूहाः मत्स्यग्रहवत्—सैनिकाः संकटे स्थिताः। भूमिः गजैः शूलविदारितैः आवृताः, पर्वतशृङ्गसमूहेषु वर्षसंपातवत्। 'हा, मम शिरः शूलेन नीतम्!'—इति वक्तुम् इच्छन्ति, किन्तु केवलं शिरच्छिन्नानि 'शिरः नीतम्' इति आकाशे पक्षिवत् प्रतिध्वन्यन्ति। यः यन्त्रशिलावर्षेण अस्मान् अभिषिञ्चति, तस्य सैन्ये शृङ्खलाजालं बलात् क्षिप्यताम्। सर्वे मोहिताः, अर्धमृताः तव स्वजनाः, त्वया पापिष्ठेन पादप्रहारैः हन्यन्तु। सुरांगनासंघे, तेषां वेणी उत्क्षिप्ताः, दिव्यशरीरयुक्तः वीरः तव समीपं आगतः—पश्य। पश्य, दिव्यनदीतीरे, सुवर्णपद्मपुष्पेषु, शीतलछायायाम्, सलिलसुगन्धे, दूरात् कश्चिद् आगच्छति। महापर्वतशिखराणि, विविधशस्त्रसंघर्षेण भग्नानि, आकाशे कलकलं कुर्वन्ति, पतिततारवत्।