सैनिकाः, अनन्तसंख्या: स्थिरा: च, प्रहराणां पतनं निरीक्षन्तः, तेषां भ्रूभिः तीक्ष्णस्पर्धया संकुचिताः, प्रतिवीराः कठोरचित्ताः, तन्निर्वाणे तिष्ठन्ति। तेषां अङ्गानां कठोरघर्षेण, कवचानां तीक्ष्णनिनादेन च, वीराः धैर्येण निश्चला: सन्तः, तेषां मुखानि भीरुत्वशून्यतया शुष्यन्ति। तेषां जीवितम् अनिश्चितं, केवलं व्यूहस्थितेः दर्शनमात्रेण आश्रितम्, धूल्या आवृताङ्गाः वृद्धपुरुषानिव दृश्यन्ते। तदा सा, प्रातः प्रहराणां निरीक्षणात् शीघ्रश्वासवती, तरङ्गध्वनिः शान्तः, सुप्तावस्था इव स्तब्धा बभूव। शङ्खदुन्दुभिकाहलशब्दः उपशमितः, भूमिः सर्वत्र रजःशोणितैः आवृता आसीत्। यदा पलायनपरायणैः क्रमशः त्यक्ता सा, मीनोपमवीरशरीरैः, मकरव्यूहभिन्नैः च क्षेत्रं सम्यक् विततम्। ध्वजपुङ्गमाः पताकागणाः वृक्षानधिगम्य, गजैः उत्तानसूण्डैः वनानि परिवर्तितानि, रणभूमिः वनमिव जातम्। वायुमण्डलं पक्षिणां पतत्रिभिः, शस्त्रध्वनिभिः, "धमद्धम" इति शब्दैः च पूरितम्, समग्रं व्योम वीरश्वासरवेन निनादितम्। रथव्यूहः दुष्टवीरराक्षसान् अभिपीडयन् स्थितः, गरुडव्यूहनिनादः नागसेनां व्याकुलयन्। भीषणः श्येनव्यूहः भग्नः, तस्य गणाः संकुलिताः, वीरसमूहाः परस्परसंघर्षेण पतिताः। नानाव्यूहाः रणभूमौ, अन्तर्निनादेन भीषणा: सन्तः, मुष्टिप्रहरणसंघर्षनिनादेन सभाः प्रतिध्वनिताः। सूर्यः कृष्णशस्त्रजालैः तमसि निहितः, बाणध्वनि: वातेन शाल्मलिवृक्षानिव कम्पयन् क्षेत्रे गर्जति। क्षेत्रं अनादिकालातिवाहमिव, युगान्तवातैः उदधिरिवोद्धतं, एकस्मिन् महौघे समुत्थितम्। पातालगुहायां विघूर्णिततिमिरमिव, लोकान्तसीमायाः विकृततीरमिव, उन्मत्तनृत्येन कम्पमानम्, महापातालसमूहैः भूमिं विदारयन्तमिव दृश्यते। शूलगदाखड्गपरशुध्वनिसंकीर्णैः तमसा जगदेकमपारसागरं शीघ्रं करणाय प्रवृत्तमिव बभूव। एतस्मिन्नन्तरे, "भगवन्, संक्षेपेण युद्धस्य वृत्तान्तं कथय, तव वचांसि श्रोत्रस्य हर्षदायिनि," इति निवेदितम्। तदा, आकाशे ताः द्वे देव्यौ, युद्धदर्शनकाङ्क्षिण्यौ, सुशोभने समुपविष्टे विमानस्थले, स्थिरे च, उपविशताम्। तत्रैव, लीलायाः प्रतिपक्षी भगवतः, तीव्रयुद्धक्लेशं न सहमानः, शिथिलतां ययौ। यथा प्रलयाम्भोधेरुत्थिततरङ्गः, एवं क्रूरवीरः शत्रोः उरसि गदां पर्वतशृङ्गात् शिलामिव क्षिप्तवान्। ततः प्रलयाम्भोधिवेगेन, उभयोः सेनयोः मध्ये, शस्त्राणां घर्षेण, अग्निस्फुलिङ्गसमुच्चयः सञ्जातः। आकाशे शीघ्रप्रवाहिणां नद्यः शिखररेखाभिः चिह्निताः, झणझणशब्दः प्रतिध्वनिते स्पष्टः। भीमनिनादः शौर्यघोषेण मिश्रितः, मेघेषु सूर्यकान्तिव्याप्तबाणवर्षेण भूमौ गर्जितम्। रणभूमिः खड्गध्वनिना, कवचसंघर्षेण च दीप्तम्, छिन्नशस्त्रखण्डाः आकाशे स्रवन्ति। स्वर्गमार्गे वीरभुजगतिः, दिव्याङ्गना धनुःस्वनचक्रनिनादात् भीता शीघ्रं पलायिता। युद्धघोषः भ्रमरमधुनिनादसमः, सघनः, यथा एकत्वबलात् समाधौ स्थितः। तीक्ष्णबाणवृष्ट्या छिन्नवीरशिरांसि पतितानि, देहसंघर्षेण कवचध्वनिः निनादितः। "हुं" इति घोषेण शस्त्रसंघर्षः, शीघ्रप्रवाहिणां नदीनां तीव्रतरङ्गाः सर्वदिशं प्रवहन्ति। शस्त्रसंघातनिनादः, मुष्टिपीडनरवः, चूर्णितनादः सर्वत्र प्रतिध्वनितः। खड्गसंघर्षनिनादेन, दीप्तशस्त्रध्वनिना, बाणनिनादः, विदीर्णानां क्रन्दनं च क्षेत्रं व्याप्नोति। "धग्धग्धग्" इति शब्दः, ग्रीवाव्रणात् रक्तस्रावः, छिन्नबाहुशिरांसि, आकाशे छिन्नखड्गखण्डैः विवरशून्यम्। शत्रुशिरसां केशाः विजेतृभिः गृहीता:, हस्तीनां ध्वजैः च धूलिधूसरं व्योम। छिन्नकवचात् अग्निस्फुलिङ्गैः सिक्तकेशाः, वीरपतनेन दीर्घखड्गध्वनिः प्रतिध्वनितः। शूलाघातेन हस्तीनां रक्ततरङ्गाः समुत्थिताः, दन्ताघर्षेण तीव्रनादः व्याप्तः। भीमगदाघातेन भीषाणि समूहनिनादः, पतितवीरशिरसां पद्मराशिवत् व्योम व्याप्यते। रणभूमौ धूलिधूसरितं व्योम, विजेतृभिः शत्रुकेशग्रहणम्, रिपुषु प्रत्युत्पन्नता च दृश्यते। भीतिरेव वर्धते, नखैः नेत्रकर्णनासिकासु खननम्, गजैरुत्क्षिप्तैः रथाः कम्पमानायां भूमौ विपर्यस्ताः। शूलव्रणरक्तवस्त्रैः भूमिः शोभिता, शस्त्राणि प्रवहन्ति, युद्धधूलिपटलैः आच्छादितानि। सागर इव एकराशिस्थितः, स गर्वसमुच्चितः, मृत्युनाऽऽक्रान्तः, हासविलासप्रियः। स मेघनिनादवत् गर्जन्, पर्वतशृङ्गराजगजैः भग्नं यथा, वृक्षतीरनदीषु चक्रशूलगदायुधधारणेन। स रणमध्ये मेष इव, बाणसूत्रच्छिद्रेषु, वृक्षगुहासु च प्रविशन्, ध्वजच्छत्रौ मेघसंघातेन छिन्नौ। यन्त्रशिलाचक्राणां पतमानानां मध्ये स वेगेन प्रविश्य, मृत्युपीडिततनुः, विदीर्णवीराणां क्रन्दनं भीमेन निनदितम्। एवं, युद्धस्य भीषणत्वं, रणभूमेः दृश्यमानवैरूप्यं, वीराणां पराक्रमः, रक्तधूलिपटलैः आवृतं सर्वं, दिव्यदृष्ट्या देव्योः निरीक्षणं, सर्वं सम्यक् अवभासते।