तत्र द्वे सेन्यौ, उभे महार्णवसमे, शान्ते, महान्ते, घने, मदोन्मत्ते, स्थिरे, स्वस्वराज्ञा नेतृभ्यां समाहिते, समासीताम्। तौ युद्धाय सज्जे, सुवर्मावरणे, समिद्धहविरिव वह्नयः, त्वरितलोचनौ, प्रथमघातस्य प्रवृत्तिं निरीक्ष्य, उन्मीलितदृशौ स्थितौ। शुद्धनिष्क्रान्तखड्गान् नायकाः समुत्क्षिप्य, क्षेत्रं दीप्तपरशुशूलगदाचर्मसमाकीर्णम् अभवत्। वीराणां वेगेन कम्पितमिव भूमिः, गरुडपक्षनिःस्वनितवनं यथा, प्रभातसूर्यकान्तिस्फुरद्वर्णकङ्कणमणिमण्डलैः शोभितम्। क्रुद्धास्त्राणि समुत्क्षिप्य, प्रतिपक्षं समालोच्य, चित्रपटे चित्रितमिव, युद्धाय समुपस्थिताः। दीर्घरेखाभिः विन्यस्तपङ्क्तयः, घनघोषेण व्याप्तमाकाशम्, निवार्यते न कदापि तद् गर्जितम्। प्रभाते, मृदुस्मितमुखाः, निर्झरितवाद्यध्वनयः, स्थिरपङ्क्तयः, मन्दगत्या निश्चलाः। द्वे सेन्यौ केवलद्विधनुर्व्यवधानम्, मध्ये शून्ये एकपुलिना, कल्पनावातेन विभक्तम्, एकार्णव इव विक्षिप्तः। तत्र स्वामी, कृत्यसंकटे चिन्तान्वितः, हृद्गुहायां कम्पमानः, भास्करस्य तापेन शुष्कशफरीकण्ठमण्डूक इव चञ्चलः। अनन्तसैनिकैः, प्राणत्यागसन्नद्धैः, बाणधारिभिः, कर्णोपान्तस्थितशरैः, युद्धोत्सुकैः, समाकीर्णम्। अपारसैनिकाः, स्थिराङ्गाः, प्रहरणपातनं निरीक्ष्य, भ्रुकुटीभिर्युद्धस्पर्धायाम्, दृढवीर्येण स्निग्धाः। कठोराङ्गघर्षणध्वनिः, तीक्ष्णकवचशब्दः, भीरुविगलितमुखाः, निर्भयत्वेन शोभिताः। सर्वे प्राणाः, केवलं विन्यस्तस्थित्यवलम्बनाः, धूलिपरिष्कृतदेहाः, वृद्धपुरुषानिव दृश्यन्ते। आरम्भघातदर्शनात् शीघ्रं श्वासवती सा, निर्झरिणीनिर्वृत्तनादवत्, सुप्तनिभा बभूव। शङ्खध्वनिचर्मवाद्यदुन्दुभिनादाः शान्ताः, भूमिः सर्वत्र धूलिरुधिरच्छन्ना। पलायनव्यग्रैः पादपदेन त्यक्तभूमिः, मीनाभनायकशरीरैः, मकरपङ्क्तिविच्छिन्नैश्च समाकीर्णा। पताकागणैः ध्वजैश्च, वृक्षानतिक्रान्तैः, गजैः शुण्डोत्क्षिप्तैः, रणभूमिः वनमिव जातम्। विहङ्गपक्षपातैः, शस्त्रध्वनिभिः, "धमद्धम" इति शब्दैः, समस्तमाकाशं योधश्वासघोषेण निनादितम्। रथपङ्क्तिः, दुर्जनवीरराक्षसान् अभिपीड्य, गरुडव्यूहकलकलः नागगणान् व्यथयन्। शेयनव्यूहस्य भीषणसमुच्चयः भग्नः, पङ्क्तिव्यतिकरः, परस्परघातपातैः वीरगणाः पतिताः। नानाव्यूहाणि, अन्तर्गर्जितभीषणानि, गदाभारोत्क्षिप्तयोधशब्दैः सभाः निनदन्ति। कृष्णायुधजालैः सूर्यः तमसाच्छन्नः, बाणध्वनिः शाल्मलिपत्रनिःस्वनवत् सर्वत्र निनादितः। अनादिकल्पसहस्राभिव्याप्तमिव, प्रलयवातविक्षिप्तैकार्णवमिवोत्तिष्ठत्। पातालतिमिरोत्थितमिव, लोकान्ततीरतरङ्गमिव, उन्मत्तनर्तनकम्पितमिव, महापातालसमुच्चयमिव चोत्थितम्। शूलमुसलखड्गपरशुशब्दगर्जितेन, शीघ्रं जगदेकाम्भोधौ परिवर्तयितुमिव, उष्णोदकप्रवाहैः। एवं स्थिते, भगवन्, संक्षेपेण मम युद्धकथां कथय, यत् तव वचनं श्रोत्रसुखदम्। तदा, दिवि, तौ देव्यौ, युद्धदर्शनकाङ्क्षिण्यौ, मनोहरे विमानोपविष्टे, स्थिरे, समासीताम्। तत्र, लीलानाथप्रतिपक्षः, तीव्रयुद्धदुःखं न सहमानः, शिथिलतां गतोऽभवत्। प्रलयानभिमथितसागरतरङ्ग इव, भीषणवीरः, शत्रोः वक्षसि गदां पर्वतशिलां पतयन्निव प्राक्षिपत्। ततः, प्रलयार्णववेगेन, द्वयोः सेनयोरन्तरे, शस्त्राणां स्पुलिङ्गैः ज्वलनशिखावत्, घोरः संघर्षः समभवत्। गगने, शीघ्रस्रोतसां तीक्ष्णरेखाभिः, "झणझण" शब्दमध्यगर्जितं व्यञ्जयन्। निनादरवसम्बद्धो गर्जितघोषः, मेघच्छन्नार्कच्छत्रिकावद्बाणधारा, सर्वत्र प्रवहन्ति। रणभूमिः खड्गनिनादेन, कवचसंघर्षेण ज्वलन्ती, परस्परप्रहारेण भिन्नायुधखण्डैः व्योम्नि व्याप्ता। वीरभुजगतिसञ्चारेण दिवि, अप्सरसः, धनुष्कोटिनादरथचक्रवर्तनात्, साशङ्कं शीघ्रं पलायन्ते। रणघोषमहानिनादः मधुपुञ्जनिनादमिव, घनः शब्दः, एकत्वेन समाधिस्थमिव दृश्यते। तीक्ष्णबाणवर्षेण छिन्नवीरमस्तकखण्डाः, शरीरघर्षणेन कवचनिनादः संजातः। "हुङ्" शब्देन प्रहृतशस्त्राणां तीक्ष्णघोषः, शीघ्रस्रोतसां तीव्रतरङ्गाः सर्वदिक् व्याप्ताः। शस्त्रसंघर्षकलकलः, हस्तगृहीतध्वनिः, तद्वद् विदलितोच्चारः, सर्वत्र प्रतिध्वनितः। खड्गघोषगर्जितेन, ज्वलदस्त्रनिनादेन, बाणघोषरुदितविह्वलैः, रणभूमिः प्रतिश्रुत्यते। "धग्धग्धग्" इति शब्दः, कण्ठच्छिन्नरुधिरप्रवाहात्, छिन्नबाहुमस्तकसंघातैः, खड्गखण्डैः व्योम्नि निर्विशेषम् अभवत्। एवं तद्वै युद्धम्, महत्तरं, भीषणं, अद्भुतं च, सर्वलोकान् कम्पयन्, दिव्यचक्षुषा पश्यताम् अभवत्।