गौः ब्राह्मणः मित्रः शुभचिन्तनं च—एषां निमित्तं शरणागतानां रक्षणाय यः प्रयत्नं करोति, स मृतः स्वर्गे शोभते। स्वभूमेः रक्षणधर्मः सदा पालननीयः; यस्य राजा तस्मिन्नर्थे मृतः, स वीरः सन् वीरलोकं प्राप्नोति। परन्तु यः जनहानिकार्थं राजा वा स्वामी यः युद्धे मृत्युम् उपगच्छति, तस्य नरकगमनं निश्चितम्। धर्मानुसारं युद्धे यदि संग्रामः क्रियते, तर्हि विध्वंसमदेन युक्ताः तं धर्मं न नाशयन्ति, येन जनाः भयात् विमुक्ताः भवन्ति। यत्र वीरः हतः, तत्र अधमाः स्वर्गगमनं वदन्ति; शास्त्रानुसारं तु केवलं धर्मयुक्तः योद्धा एव वीरः। धर्मार्थं खङ्गस्य धारां सहन्ति ये, ते वीराः कथ्यन्ते; अन्ये तु केवलं कवचभारवाहिनः। तेषां निमित्तं युद्धाकाशे दिव्याः कन्याः, ये महात्मनां प्रियाः देवत्वं प्राप्ताः, तत्र तुष्ट्या स्थिताः। आकाशोत्सवः नृत्यतिव शोभितः, यत्र विमानपङ्क्तयः देवैः सिद्धैः च समलङ्कृताः, मन्दारमाल्यधारिण्यः गर्विताः नार्यः तत्र, विद्याधरीणां मधुरसुमधुरगीतैः पूरितः। ततः दिव्याः अप्सराः वीरतमस्य तृष्णया नृत्यन्त्यः, लीलाः ज्ञानसम्पन्ना आकाशे स्थित्वा तं दृश्यन्ती। सुराष्ट्रदेशे, यत्र भर्तृपालः राज्यं कृतवान्, वनैः आवृतः विशालः अरण्यः आसीत्, यः द्वितीयमिव आकाशं भीषणम् आसीत्। तत्र द्वौ सेनायौ, शान्तौ, सागरद्वयमिव सौम्यौ, स्थिता—विशाला, घनाः, मदवती, दृढाः, प्रत्यक्षं राज्ञा नेतृत्वेन। युद्धाय सज्जाः, सुसंवेष्टिताः, अग्निमिव हविषा प्रज्वलिताः, तेषां नेत्राणि उद्विग्नानि, प्रथमप्रहारस्य प्रतीक्षायाम्। योद्धारः निर्मलान् निष्क्रान्तान् खङ्गान् प्रदर्शयन्ति, क्षेत्रे परशवः, शूलाः, गदाः, कवचानि च स्फुरन्ति। ऋणायुध्यन्ते योद्धारः, भूमिः तेषां वेगेन कम्पमाना, गरुडपक्षैः कम्पितवनमिव, सुवर्णकङ्कणाः उदयती सूर्यकान्त्या दीप्ताः। क्रोधेन शस्त्राणि उत्थापितानि, योद्धारः परस्परं पश्यन्ति, चित्रगृहपट्टे चित्रिताः इव। दीर्घरेखाभिः स्थिता वाहिनी, व्योमः अनिवार्यगर्जितेन पूर्णम्। प्रभाते, मन्दस्मितं, नगाडाः निःशब्दाः, वाहिन्यः स्थिता, स्थिरा, मन्दगमना। द्वौ सेनायौ द्वि-धनुःपरिमाणेन पृथक्, मध्ये एकः पुलः, शून्ये वायुन कल्पितः, एकसागरः विक्षिप्तः इव। प्रभुः, कृत्यसंकटविचारैः अभिभूतः, हृदयगुहा दुर्बला, सूर्ये मेढककण्ठस्य काकवद उद्विग्नः। अनन्तसैन्याः, प्राणत्यागाय सज्जाः, धनुष्मन्तः, शराः कर्णे सज्जाः, युद्धे उत्सुकाः। अनन्ताः सैनिकाः, स्थिराः, प्रहारपातं पश्यन्ति, भ्रूभङ्गैः प्रतिद्वन्द्वाः, योद्धारः कठिनाः, तान्यः। अंगध्वनिः, कवचशब्दः तीक्ष्णः, योद्धारः धैर्ययुक्ताः, मुखानि निर्भयतया शून्यवत्। जीवनं अनिश्चितम्, केवलं स्थितिप्रदर्शनं निर्भरम्, शरीराणि धूलिना आवृतानि, वृद्धपुरुषानिव। लीलायाः श्वासः प्रथमप्रहारदर्शनात् शीघ्रः, तरङ्गध्वनिः निःशब्दः, निद्रायाम् इव स्थितिः। शङ्खः, झञ्जः, नगाडाः, तुर्याः च निःशब्दाः, भूमिः सर्वत्र धूलिरक्तेन आवृतम्। पलायनाय इच्छन्तः शनैः शनैः त्यक्तम्, मीनरूपयोद्धारः, मकरपङ्क्तयः च विक्षिप्ताः। ध्वजपङ्क्तयः वृक्षान् विजितवन्तः, वनानि गजैः उत्तुङ्गशुण्डैः परिवर्तितानि, युद्धभूमिः वनमिव दृश्यते। व्योमः पक्षिणां पक्षपातैः, शस्त्रध्वनिः, 'धमद् धम' शब्दैः पूर्णम्, सर्वं आकाशं योद्धारः श्वासध्वनिना निनादितम्। रथव्यूहः दुष्टवीरराक्षसान् पीडयति, गरुडव्यूहगर्जनः नागसमूहं विक्षिप्तः। श्येनव्यूहः तीक्ष्णः भग्नः, पङ्क्तयः विक्षिप्ताः, वीरसमूहाः परस्परघातेन पतिताः। विविधाः व्यूहाः, अन्तः गर्जनात् भीषणाः, सभाः गदाभारिणां योद्धारः घोषैः निनादिताः। सूर्यः कृष्णशस्त्रजालैः तमितः, शरध्वनिः वातेन शाल्मलिवृक्षान् कम्पयन्, क्षेत्रं निनादितम्। अनन्तकल्पसंवृतमिव, प्रलयसमये समुद्रः उद्विग्नः इव उत्तिष्ठति। अधोलोकगुहायां तमः विक्षिप्तमिव, लोकसीमातीरं उन्मत्तनृत्येन कम्पितम्, महानरकसमूहः भूमौ विदारितः इव। शूलगदाखड्गपरशवः घोषात् तमितम्, शीघ्रं जगत् उष्णोदकप्रवाहैः एकसागरमिव कर्तुम्। हे प्रभो, संक्षेपेण अस्य युद्धस्य वर्णनं कुरु, तव वाक्यं श्रोतृणां हृदयं हरति। ततः आकाशे तौ देव्यौ, युद्धदर्शनाय इच्छन्त्यौ, सुन्दरं विमानं आरूढे, स्थिरं स्थिते। तत्र, लीलायाः प्रभोः प्रतिद्वन्द्वी, युद्धे तीव्रदुःखं न सहन्तः, शिथिलः अभवत्। प्रलयसागरतरङ्गवत्, एकः भीषणः योद्धा गदाम् शत्रोः वक्षसि क्षिप्तवान्, शिलामिव पर्वतशिखरात्। ततः प्रलयसागरवेगेन, द्वयोः सेनयोः मध्ये तीव्रः शस्त्रसंघर्षः अभवत्, ज्वालास्फुलिङ्गैः अग्निवत् विक्षिप्तः।