तदा लोकपालानां प्रमुखा गजाः, वीराणां सन्मानार्थं भूषिताः, समागच्छन्। तत्र वीरसमूहाः समवेताः, गन्धर्वचराणाः च उत्सुकदृष्ट्या पश्यन्ति स्म। वीराणां उत्तमाः नायका उत्सुकनारीदृष्टिभिः निरीक्ष्यमाणाः, वीरप्रतिस्पर्धायाः हर्षेण दर्शकसमूहः च सञ्चलितः। तत्र तीक्ष्णयुद्धध्वनिः समीपवर्ती, वीराणां वार्तालापः एकस्मादन्यं प्रति गच्छति, यत्र सुन्दरीः स्त्रियः हास्यकौशलयुक्ताः, ललितगतियुक्ताः, चामरवातनं कुर्वन्ति। यत्र परमर्षयः पुण्यस्तोत्राणि धर्मिकपक्षाय गायन्ति, लोकनाथपत्नीः च नूतनस्तुतिगीतानि गायन्ति। यत्र वीरबाहुपरिरम्भे उत्सुकाः स्त्रीसमूहाः समागच्छन्ति, यत्र शुद्धवीरतेजः सूर्यं अपि चन्द्रवत् प्रकाशयति। ततः, मह्यं पूज्य, वीरः कः इति नाम्ना कथ्यते? स्वर्गे कः भूषितः, ḍimbāha इति केन हतः इति केन कथ्यते? शास्त्रानुसारं आचारं अनुगत्य, स्वामीहिताय युद्धे जयो वा मृत्युः यस्य, स वीरः इति कथ्यते, वीरलोकं प्राप्नोति। अन्यथा, यदि युद्धे छिन्नाङ्गः पुरुषः हतः, स ḍimbāha इति कथ्यते, नरकाय युक्तः भवति। यदि धनार्थं शास्त्रविरुद्धाचरणेन युद्धे मृत्युः, तस्य अनन्तनरकं भवति। यः शास्त्रार्थानुसारं लोकाचारानुगमेन युद्धे तिष्ठति, तस्य भक्तिरेव वीरः इति साक्षात् कथ्यते। गौः, ब्राह्मणः, मित्रं, शुभसंकल्पः च—एतेषां रक्षणाय यः प्रयत्नं करोति, शरणागतानां रक्षणाय मृतः, स स्वर्गे भूषितः। सदा स्वभूमेः रक्षणधर्मं पालय; तस्यार्थे मृतः राजा वीरः, वीरलोकं प्राप्नोति। ये राज्ञः वा स्वामिनः, जनहानिके स्थितचित्तस्य, अर्थाय युद्धे मृत्युः, ते नरकं गच्छन्ति। यदि धर्मानुसारं युद्धं क्रियते, तर्हि विनाशमत्ताः अधर्मिणः एतत् व्यवस्था न हन्युः, येन जनाः भयात् मुक्ताः। यत्र वीरः हतः, तत्र अधमाः स्वर्गं प्राप्नोति इति वदन्ति; किन्तु शास्त्रानुसारं धर्मयुक्तवीरः एव साक्षात् वीरः। ये धर्मार्थं शस्त्रधारं सहन्ति, ते वीरः इति कथ्यन्ते; अन्ये केवलं कवचभारवाहकाः। तेषां कृते, युद्धाकाशे, दिव्याः कन्याः, महात्मनां देवतानां प्रिया, उत्सुकतया तिष्ठन्ति। आकाशोत्सवः नृत्यन्तमिव शोभितः, यत्र देवाः सिद्धाः च विमानपङ्क्तिषु विश्राम्यन्ति, अभिमानिनीः मन्दारमालाभूषिताः स्त्रियः च, विद्याधरीणां मधुरमृदुगानैः पूर्णः। ततः, दिव्याः अप्सराः महान्वीरं कामयन्त्यः नृत्यन्ति, लीलाः ज्ञानसम्पन्ना, आकाशे स्थित्वा निरीक्षन्ति। सुराष्ट्रदेशे, यत्र भर्तृपालः राज्यं कृतवान्, वनैः आवृतः, महदरण्यं आसीत्, द्वितीयाकाशवत् भयङ्करम्। तत्र द्वौ सैन्यौ, शान्तौ, मृदुसागरसदृशौ, स्थिरौ, घनौ, मदोत्कटौ, प्रतिपालितौ, प्रतियुद्धाय सज्जौ, प्रत्येकं राज्ञः नेतृत्वे स्थितौ। युद्धाय सज्जाः, सुवर्मभूषिताः, हुताशनवत् दीप्ताः, तेषां नेत्राणि प्रथमप्रहारस्य प्रतीक्षायाः स्पर्शे सञ्चलितानि। सैनिकाः निर्मलशस्त्राणि व्याघ्रियन्ति, क्षेत्रं परशुशूलगदाचर्मद्योतैः पूर्णम्। वीराणां वेगात् भूमिः कम्पिता, गरुडपक्षसञ्चलितवनमिव, सुवर्णकङ्कणानि उदयात् सूर्ये दीप्तानि। शस्त्राणि कोपेन उत्तोल्य, वीराः परस्परं समुपतिष्ठन्ति, तेषां दृष्टयः चित्रपटे चित्रितमिव स्थिराः। दीर्घरेखाभिः सेना-व्यूहः निश्चितः, आकाशे अनिवार्यगर्जितैः पूर्णः। प्रातः स्मिताननाः, मृदुशब्दैः, नगारेषु निस्तब्धेषु, व्यूहाः स्थिराः, गमनं मन्दम्। द्वौ सैन्यौ द्विधनुःपरिमितविवरे स्थितौ, मध्ये एकः सेतु, कल्पनावायुनाः विभक्तः, एकसागरमिव विक्षिप्तः। स्वामी, कार्यसंकटे चिन्तान्वितः, हृदयगुहा सौरभ्येण व्याकुलः, सूर्ये भेककण्ठस्य काकुत्वद्वलः। अनेके सैनिकाः, प्राणत्यागाय सज्जाः, धनुष्मन्तः, शराणि कर्णे स्थापयन्तः, युद्धाय उत्सुकाः। सैनिकाः अनेके, स्थिराः, प्रहारपातं पश्यन्ति, भ्रूभङ्गैः प्रतिद्वन्द्व्यं दर्शयन्ति, प्रत्येकः वीरः कठोरः, तान्यः। अङ्गसङ्घर्षः तीक्ष्णः, कवचशब्दः तीक्ष्णः, वीराः धैर्येण स्थिराः, मुखानि निर्भयतया शून्यानि। जीवनं अनिश्चितम्, केवलं स्थितिप्रत्ययेन निर्भरम्, शरीराणि धूलिना आवृतानि, वृद्धपुरुषानिव। आरम्भप्रहारेण शीघ्रश्वासयुक्ता, तरङ्गध्वनिः निस्तब्धः, निद्रायामिव स्त्री स्थिताः। शङ्खमृदङ्गनादः निस्तब्धः, भूमिः सर्वत्र रजःरक्तेन आवृतः। पलायनाभिलाषिभिः शनैः शनैः त्यक्तम्, क्षेत्रं मीनसदृशवीरदेहैः, मकरपङ्क्तिभिः च छिन्नम्। ध्वजपुङ्क्तयः वृक्षान् अतिक्रान्ताः, वनानि गजारोहैः परिवर्तितानि, क्षेत्रं वनवत् दीप्तम्। पक्षिणां पङ्क्तयः, शस्त्रध्वनिः, 'धमद् धम' शब्दः च आकाशे व्याप्नोतः, वीरश्वासध्वनिः सर्वं व्याप्तम्। रथव्यूहः दुष्टवीरराक्षसांश्च दब्धवान्, गरुडव्यूहध्वनिः सर्पसमूहं विक्षिप्तवान्। श्येनव्यूहः तीक्ष्णः भग्नः, पङ्क्तयः विक्षिप्ताः, वीरसमूहः परस्परसंघर्षे पतितः। एवं युध्दभूमिः वीराणां तेजसा, स्त्रीणां उत्सुकतया, देवकन्याभिः, गन्धर्वैः, सिद्धैः, विद्याधरीणां गीतैः, गजारोहैः, ध्वजपङ्क्तिभिः, शस्त्रध्वनिभिः, सर्वतो विभूषितः आसीत्। वीराः धर्मार्थं शस्त्रधारणं कुर्वन्तः, धर्मस्य रक्षायै, शरणागतस्य रक्षायै, स्वभूमेः रक्षायै, स्वर्गलोकं प्राप्नुवन्ति। अधर्माय युद्धे मृत्युः नरकं प्रापयति। धर्मयुक्तः वीरः एव शास्त्रानुसारं स्वर्गं प्राप्नोति; अन्ये केवलं कवचभारवाहकाः। तेषां कृते दिव्यकन्याः आकाशे तिष्ठन्ति, उत्सुकतया नृत्यन्ति, युद्धोत्सवः शोभितः, देवसिद्धैः पूर्णः, मन्दारमालाभिः स्त्रियः, विद्याधरीणां गीतैः। लीलाः ज्ञानसम्पन्ना आकाशे स्थित्वा निरीक्षन्ति, सुराष्ट्रे भर्तृपालराज्ये, घनवनानि आवृतानि, द्वौ सैन्यौ मृदुसागरसदृशौ, राज्ञः नेतृत्वे स्थितौ, युद्धाय सज्जौ, सुवर्मभूषिताः, प्रथमप्रहारस्य प्रतीक्षायाः सञ्चलितनेत्राः, निर्मलशस्त्राणि व्याघ्रियन्ति, क्षेत्रं शस्त्रध्वनिभिः पूर्णम्। भूमिः कम्पिता, सुवर्णकङ्कणानि दीप्तानि, शस्त्राणि उत्तोल्य, वीराः परस्परं समुपतिष्ठन्ति, चित्रपटे चित्रितमिव दृष्टयः। दीर्घरेखाभिः व्यूहः निश्चितः, आकाशे अनिवार्यगर्जितैः पूर्णः। प्रातः स्मिताननाः, व्यूहः स्थिरः, गमनं मन्दम्। द्वौ सैन्यौ द्विधनुःपरिमितविवरे स्थितौ, मध्ये एकः सेतु, कल्पनावायुनाः विभक्तः, एकसागरमिव विक्षिप्तः। स्वामी चिन्तान्वितः, सैनिकाः युद्धाय सज्जाः, प्रहारपातं पश्यन्ति, अङ्गसङ्घर्षः तीक्ष्णः, मुखानि निर्भयतया शून्यानि, जीवनं अनिश्चितम्, शरीराणि धूलिना आवृतानि। स्त्री शीघ्रश्वासयुक्ता, निद्रायामिव स्थिताः। शङ्खमृदङ्गनादः निस्तब्धः, भूमिः रक्तेन आवृतः। क्षेत्रं मीनसदृशवीरदेहैः, मकरपङ्क्तिभिः छिन्नम्। ध्वजपुङ्क्तयः वृक्षान् अतिक्रान्ताः, वनानि गजारोहैः परिवर्तितानि, क्षेत्रं वनवत् दीप्तम्। पक्षिणां पङ्क्तयः, शस्त्रध्वनिः, 'धमद् धम' शब्दः आकाशे व्याप्नोतः। रथव्यूहः दुष्टवीरराक्षसांश्च दब्धवान्, गरुडव्यूहध्वनिः सर्पसमूहं विक्षिप्तवान्। श्येनव्यूहः तीक्ष्णः भग्नः, पङ्क्तयः विक्षिप्ताः, वीरसमूहः परस्परसंघर्षे पतितः। एवं धर्मयुद्धे वीराणां महत्त्वं, धर्मस्य रक्षायै, स्त्रीणां उत्सुकतया, देवकन्याभिः शोभितम्, क्षेत्रं शस्त्रध्वनिभिः, गजारोहैः, ध्वजपङ्क्तिभिः, विद्याधरीणां गीतैः सर्वतो विभूषितम् इति।