सा देवी मेघमार्गं समतिक्रम्य, वायोः प्रदेशमपि लङ्घयित्वा, ततोऽर्कमार्गं चन्द्रमार्गं चातिक्रम्य, ध्रुवस्योत्तरमार्गं साध्यानां मार्गं चात्यस्य, सिद्धलोकं भूमिं चातिक्रम्य, स्वर्गमण्डलं समारुह्य, ब्रह्मलोकस्य अन्तरात्मप्रदेशं तुषितगोचरं च प्रविश्य, गोर्लोकं शिवलोकं पितृलोकं चातिक्रम्य, देहेन्द्रियवर्जितान् दूरदेवान् अपि अतीत्य, अतीव दूरं गच्छन्ती किञ्चित् निरुद्धा बभूव। ततः सा या व्योमना गता, तदवलोकयन्ती, यावत् किंचित् अपि न दृष्टम्—न चन्द्रः, न सूर्यः, न नक्षत्राणि, न किञ्चिद् अन्यत् अधस्तात्। सा तमः अपश्यत्—निश्चलम्, गम्भीरम्, शून्यगर्भयुक्तम्, एकसागरकुक्षिसदृशम्, पर्वतान्तःस्थूल्यम्। तत्र पृष्टा—"देवि, अधस्तात् सूर्यादीनां तेजः कुत्र गतं? किमिदं तमः, शिलाकुक्षिसमं, हस्तग्रह्यं, उत्पन्नम्?" इति। उक्ता—"त्वम् एतावत् व्योमार्गं प्राप्ता; अत्र सूर्यादीनां तेजः न दृश्यते। यथा गभीरकूपमध्ये ज्वलन्ती पतङ्गिका न दृश्यते, एवं अधस्तात् सूर्यः अपि अत्र न दृश्यते। अहो, इतः प्रवृत्त्या सूर्यः अपि सूक्ष्मबिन्दुसदृशः, अदृष्ट एव।" ततः पृष्टा—"अत्रतः कः मार्गः? सः कः? पतनं च कथं भविष्यति? देवी, कथय।" सा प्रत्यवदत्—"अत्र आग्रे ब्रह्माण्डस्य बहिर्वल्कलम् अस्ति, यतः वज्ररजोऽणवः प्रभवन्ति।" एवं संवादं कुर्वत्यौ, तौ ब्रह्माण्डवल्कलम् अगच्छताम्, पर्वतवृत्तिकठिनगोलकं भ्रमराविव परिभ्रमन्त्यौ। तद् अनायासेन व्योमवत् विविशतु; यः निश्चलः, वज्रगत्यात्मा, नान्यथा। तदा सा अव्याहतज्ञानया जलावरणं बहिर्दर्शयन्ती, ब्रह्माण्डबहिर्दिव्यप्रदेशान् अपश्यत्। ब्रह्माण्डस्य बहिः जलतत्त्वं स्थितम्, तद् दशगुणं विस्तृतम्, यथा बदरफलस्य त्वचि बीजम्। ततोऽग्निस्तत्त्वं दशगुणमधिकम्; तस्माद् वायुः दशगुणम्; ततो व्योम, ततः परं परम् आकाशम्। तस्मिन् परमाकाशे मध्ये आदौ अन्ते वा किमपि न दृश्यते, यथा वन्ध्यापुत्रकथायाम्। स शुद्धः, शान्तः, अनादिः, विमूढिरहितः, आद्यन्तमध्यवर्जितः, महात्मनि स्थितः। यदि परमबलेन शिवेश्वरः वा गरुडध्वजः तत्रोत्थाय तदध्यानात् परमाकाशान्तं प्राप्नोति, वायुः अपि एकाग्रवेगेन तद् गच्छति। अत्र भूम्यादीनि पञ्च महाभूतानि, प्रत्येकं पूर्वस्मात् दशगुणं, क्षणेन अधःस्थितानि अतिक्रम्य तिष्ठन्ति। तत्र सः परमाकाशं निरिमितं दृष्ट्वा, तस्मिन्निदं जगद् अणुसदृशं व्याप्य स्थितम् अपश्यत्। सा ब्रह्माण्डान्तर्गतानि आवरणरूपाणि, अनन्तानि, दिविस्फुटितरजःकणवत्, अपश्यत्। परमशून्यसलिलसिन्धौ, ब्रह्ममहासारसिकां बुद्बुदसमूहांश्च अपश्यत्। केचित् अधः पतन्ति, केचित् उपरि यान्ति, केचित् तिर्यग्गच्छन्ति, केचित् स्वचेतनायाम् स्थिताः। यत्र यथा चैतन्यं तेषां जायते, तत्रैव तथा रूपमुपजायते। तत्र न ऊर्ध्वं न अधः, न आगमनं न गमनम्; स एव अन्यः भावः, आत्मशरीरस्यैव आगमनम्। तत्र चेतना स्वभावतः उदेति, पुनः पुनः उदेति; स्वविचारैः शम्यते, बालकल्पजालवत्। किम् अधः? किम् ऊर्ध्वम्? किम् पार्श्वे? तस्मिन् प्रकाशमण्डले, यदि निश्चलत्वं नास्ति? अत्र अनन्ते महाव्याप्ते, ब्रह्माण्डानि सर्वावरणयुक्तानि, गगने बुद्बुदानिव प्रभान्ति। सर्ववस्तूनि स्वातन्त्र्यरहितानि सञ्चरन्ति; ब्रह्माण्डस्य भूमिभागः 'अधः' इति कथ्यते, अन्यथा शून्यमेव। यथा गगनगोलके भ्रममाणमृगाङ्काः पादेन अधो, पृष्ठेनोपरि, दशा निर्दिशन्ति। केचित् हृदयस्थां भूमिं वृक्षविवरैः वल्मीकैः च आच्छाद्य, विशदं गगनं सूर्यचन्द्रग्रहैः देवदानवैः च परिवृतम्। अयं लोकः ग्रामनगरगिरिसंयुक्तः, मरुत्तत्त्वात् उत्पन्नः, फलिपक्वबदरत्वचिवद् अव्ययेन आवृतः। यथा विन्ध्यकाननप्रदेशे गजानां सञ्चारः, एवं तस्मिन् परमव्याप्तौ, विश्वनद्यः प्रवहन्ति। तत्र सर्वम् अस्ति, तस्मात् सर्वम्, तत् सर्वम्, सर्वत्र, सदा सर्वव्याप्तम्, अणौ अपि। तस्मिन् परमप्रकाशसिन्धौ, शुद्धचैतन्यघनरूपे, विश्वरूपतरङ्गाः उदयन्ति च विलीयन्ते च। केचित् अन्तःशून्याः, समस्तविचारनिशायामिव, जलसिन्धुतरङ्गवत्, शून्यसिन्धौ क्षिप्यन्ते। केषाञ्चित् कल्पान्ते, अन्तरनादः उत्पद्यते, न तु अन्यैः श्रूयते ज्ञायते वा, येषां रसः स्वस्वरूपे लीनीयते। केषाञ्चित् आदौ एव सृष्टिसिक्तबीजकोषे कोमलाङ्कुरवत्, सृष्ट्याभिलाषः उत्पद्यते। एवं सा देवी, विश्वमार्गान् अतिक्रम्य, परमचैतन्यसिन्धौ विश्वरूपाणि विचित्राणि ददर्श।