कथं चित् तत्र शोभनं गृहशालाप्राकारं दृश्यते, यत्र पुष्पमालाभिरलङ्कृतं लता-गुल्मैः सुशोभितं, शाखाभिः निबिडच्छायायुक्तानि वातायनानि विराजन्ति। तत्रैव मम प्रभुः निवसति, यस्य स्वरूपं चैतन्यगगनकणिका इव, यः चतुर्समुद्रपर्यन्ताया भूमेः स्वामी। पूर्वं स एव महाबलपराक्रमेण, 'शिघ्रं नृपः स्याम्' इति तीव्राभिलाषेण, एतद् राज्यं सुतरां कामितवान्। हे परमेश्वरि, तेनैव उपायेन स केवलं अष्टदिनेषु दीर्घकालप्राप्तं समृद्धं राज्यं प्राप। अत्रैव मम पतिः राजा, तस्य प्राणशक्तिः गृहे गगनस्थिते रहसि स्थितवती, यथा आकाशे वातः, वायौ गन्धः, तथा अदृश्यरूपेण। अत्रैव अंगुष्ठमात्रे गगनदेशे तद्राज्यं स्थाप्यते स्म, यद्यपि तस्य पतिराज्यं दशमिलियोजनपर्यन्तं विस्तारं प्राप्तम्। आवां च आकाशस्वरूपे, तदपि पतिराज्यं आकाशमेव, हे देवि; तथापि तत्र सहस्रशैलपूरितं दृश्यते—किमेतद् मायायाः विस्मयम्! हे देवी, अद्याहं पुनः पतिसमीपं गन्तुमिच्छामि; अतः आगच्छ, तत्र गच्छाव—येषां दृढनिश्चयः, तेषां कः दूरीभावः? इत्युक्त्वा, देवीं प्रणम्य सा शीघ्रं तस्मिन्प्राकारगृहे प्रविष्टा; तया सह, सापि आकाशे उत्पपात, यः खड्गसन्निभः कृष्णः, पक्षिणीव। आकाशमपि तदा, अञ्जनराशिभिरिव विदारितं, सौम्यैकसागरशोभितं, निसर्गशुद्धमधुकरीवर्णप्रभया श्रीनारायणदेहमिव बभौ। तौ मेघमार्गं, वायुमण्डलञ्च अतिक्रम्य, सूर्यपथं लंघयित्वा, चन्द्रपथादपि परं गतवत्यौ। ध्रुवस्योत्तरमार्गं, साध्यपथं चातिक्रम्य, सिद्धक्षेत्रं, पृथिवीं च उल्लंघ्य, स्वर्गमण्डलं समारुह्य। ब्रह्मलोकस्य अन्तरालं, तुषितमण्डलं च प्रविश्य, गोर्लोकं, शिवलोकं, पितृलोकं चातिक्रम्य। देहवर्जितान् दूरदेवान् अपि अतिक्रम्य, अतिदूरं गत्वा, सा किंचित् बाधिता जाता। ततः सापि, यत्प्राप्तं गगनमार्गं, तदवलोकयन्ती, यावत् किंचिदपि—न चन्द्रः, न सूर्यः, न नक्षत्राणि, नान्यत् किमपि—अधः दृश्यते। सा तमः अपश्यत्, स्थिरं गभीरं, गगनगुहाभिराकीर्णं, एकसागरनाभिसदृशं, पर्वतान्तरस्थगौरवसमम्। सा पप्रच्छ—"हे देवि, अधस्तात् सूर्यादीनां तेजः कुत्र गतं? कथं एतद् स्थिरं तमोऽभूत्, शिलानाभिसदृशं, हस्तग्रहणीयमिव?" देव्युवाच—"त्वं यावत् गगनमार्गमेतावत् प्राप्ता; अत्र सूर्यादीनां तेजांसि न दृश्यन्ते। यथा गभीरकूपस्य अधः स्थिता शलभिका न दृश्यते, एवं अधः सूर्यः न दृश्यते। अहो, इतोऽपि अतिदूरं प्राप्तम्, यथा सूर्यः अपि लघुकणिका इव न दृश्यते।" सा पुनः पप्रच्छ—"अतः परं कः पन्थाः? किमाकारः? आगामिनः पतनस्य रूपं किम्? वक्तुं अर्हसि, हे देवि।" देव्युवाच—"अतः परं, तव पुरतः, ब्रह्माण्डस्य बहिर्वल्कः अस्ति, यतः हीरकधूलिकादिपरमाणवः उत्पद्यन्ते।" एवं संवादयन्त्यौ, तौ ब्रह्माण्डवल्कं प्राप्य, पर्वतवृत्तिप्राकारमिव घनं भ्रमरयोरिव सञ्चरन्त्यौ। तौ तस्मिन्वल्के, यथा आकाशे, किञ्चित्प्रयत्नं विना, प्रविश्य, यतो दृढनिश्चयस्य गमनं हीरकगमनसदृशं, नान्यथा। ततः सा निर्विघ्नज्ञानया, आपः परेति, ब्रह्माण्डस्य बहिरतीव तेजस्विनः लोकान् अपश्यत्। ब्रह्माण्डस्य बहिः जलतत्त्वं संस्थितम्, यत् तस्य दशगुणितं, यथा वटकर्णिकायाः त्वचैव। ततो दशगुणितं वह्निः, तस्मादपि दशगुणितं वायुः, ततो दशगुणितं आकाशम्, ततः परं परमाम्बरम्। तस्मिन्परमाकाशे, मध्ये-आदि-अन्तकल्पना न जायते, यथा वन्ध्यापुत्रकथायाम्। तत् विशुद्धं, शान्तं, अनादि, विमोहशून्यं, नाद्यन्तमध्यम्, महात्मनि स्थितम्। यदि परमबलात् शिवस्य वा गरुडध्वजस्य वा स्वामी तत्रोत्थाय, तस्य ध्यानात् तद्विशुद्धाकाशस्य पारं प्राप्नोति; तथा एकाग्रवेगं वायुः अपि तत्र गच्छति। अत्र, पृथिव्यादीनि पञ्च महाभूतानि, प्रत्येकं पूर्वस्मात् दशगुणं, क्षणेन अधस्तनं अतिक्रम्य, तत्र स्थितानि। स तत्र परमाकाशं, अमितं, अदृष्टपूर्वं, अपश्यत्; तत्रैव इदं जगत् अणुकणिकेव व्यवस्थितं। सा तत्र ब्रह्माण्डेषु आवरणरचनाः अपश्यत्, याः अनन्ताः, आकाशे रविप्रभायां धूलिकणिकावद् दीप्ताः। महतः आकाशसागरस्य, परमशून्यजलानि, तत्र तत्त्वचैतन्यरसात् उत्पन्नानि फेनकुटुम्बानि अपश्यत्। केचन अधः पतन्ति, केचनोर्ध्वं गच्छन्ति, केचित् तिर्यग्गामिनः, केचिदात्मबोधे स्थिराः। यत्र यथा च चेतना तेषां जायते, तत्रैव तादृशं रूपं तेषां दृश्यते। तत्र तु नाधः, नोपरि, न आगमनं, न गमनं; स एव अन्यः अवस्थानविशेषः, स्वदेहप्राप्तिरिव। तत्र चेतना स्वभावतः उदेति पुनः पुनरुत्पद्यते; स्वचिन्तया एव, बालकल्पनाजालवत्, निवर्तते। किमधः, किमुपरि, किम् पार्श्वे, तस्मिन्प्रकाशमये देशे? वक्तुं अर्हसि, हे ब्रह्मन्, यदि तत्र न कश्चित् निश्चितः स्थानविशेषः। अत्र, अस्य अनन्तस्य प्रदेशस्य मध्ये, ब्रह्माण्डानि, सर्वावृतानि, आकाशे फेनकणिकावत् शोभन्ते।