एषः मम ज्येष्ठः पुत्रः, शर्म नाम्ना, गृहान्तः रुदन् स्थितः। मम गौः, गृहीतोपवने चरन्ती, वनान्तरे दुग्धं ददाति। गृहान्तः, दाहाय समारोपितं, शुष्कं च क्षारधूलिना आच्छन्नं, पञ्चकं नाम्ना घनं गुरु च इदं मम शरीरं दृश्यते। अत्र मम पाकशाला, तीक्ष्णत्रापुष्पलताभिः आवृता, तृष्णायाः सदृशी, मम एव; पाकशालायां स्थानं अन्यशरीरवत् मम। ये बान्धवाः, अश्रुपातेन रक्तलोचनाः, अस्मिन्संसारे बन्धनानि; ये रुद्राक्षमालिकाः अग्न्यर्थं समिधं वहन्ति। अनवरतं शिलासंहातैः शंखैः च आहतं, उच्चतरतरंगैः तटस्थलतललतापत्राणि स्पृशन्ति। तस्य तटेषु चूर्णितं फेनपृष्ठैः, कम्पिततृणराशिभिः, शिलाफलशंखसंघट्टजं फेनं समुत्थितम्। मध्याह्नस्य सूर्यकिरणैः, हिमवत्, तद् दीप्तिमान्, तटेषु वृक्षाः पुष्पगुच्छदानाय उत्सुकाः। किम्शुकवृक्षाणां प्रस्फुरद्रक्तवर्णदीप्त्या, पुष्पराशिभिः हर्षपूर्णैः, तद् शोभते। ग्रामबालाः, फलसंग्रहे व्यग्राः, ग्रामनदीया महान् कलकलवर्तमानेन प्रवाहिताः। शिग्रं प्रवर्तमानैः जलसिक्ततटैः, सदा शीतलम्, विस्तीर्णपत्रवृक्षच्छायायाम्। अत्र गृहमण्डपः दृश्यते, पुष्पलताभिः समावृतः, झरोणिवातायनानि शाखाभिः आवृतानि। अत्र मम प्रभुः स्थितः, यः आकाशकणसदृशरूपः, भूमण्डलस्य चतुर्सागरपरिकृतस्य स्वामी। पूर्वं सः, अतिशयतृष्णया, "शीघ्रं राजा भवामि" इत्यस्य बलात्, इच्छितवान्। हे परमेश्वरि, केवलं अष्टदिने, तस्मात्, सः दीर्घकालसाध्यं राज्यं प्राप्तवान्। अत्र, मम पतिस्य राजा जीवसारः गृहान्तः, आकाशे स्थितः, अदृश्यः—यथा वायुः आकाशे, वा गन्धः वायौ। अत्रैव, अंगुष्ठमात्रे आकाशे, तद् राज्यं स्थापितम्; किन्तु मम पतिस्य राज्यं दशकोटियोजनपर्यन्तम् विस्तृतम्। आवां आकाशः एव, तद् राज्यं अपि आकाशरूपम्, हे देवि; तथापि, तद् सहस्रशैलैः पूर्णमिव दृश्यते—अहो, मायायाः अचिन्त्यं चमत्कारम्। हे देवी, अद्य पुनः पतिस्य समीपं गन्तुम् इच्छामि; तस्मात् आगच्छ, तत्र गच्छामः—दृढनिश्चयिनां कः दूरी? इत्युक्त्वा देवीं नमस्कृत्य, सा शीघ्रं मण्डपं प्रविष्टा; तया सह, आकाशं प्रविष्टा, श्यामा, खड्गसदृशी, पक्षिणीव। आकाशः, कज्जलसमूहैः विभक्तमिव, मन्दसागरैक्येन शोभितः, नारायणस्य शरीरसदृशः, मधुपृष्ठस्य निर्मलदीप्त्या। मेघमार्गं अतीत्य, वायुमण्डलम् अपि, सूर्यपथं लङ्घित्वा, चन्द्रपथं अतिक्रम्य। ध्रुवस्य उत्तरमार्गं, साध्यानां पथं, सिद्धलोकं, पृथिवीं, स्वर्गमण्डलं च अतीत्य। ब्रह्मलोकस्य अन्तरं, तुषितमण्डलं प्रविष्ट्वा, गोलोकं, शिवलोकं, पितृलोकं च अतिक्रम्य। देहहीनदेवान् दूरं गत्वा, अत्यन्तं दूरं यात्वा, सा किञ्चित् विघ्नं प्राप। ततः सा आकाशं पृष्ठतः निरीक्ष्य, यावत् चन्द्रसूर्यतारादि किञ्चन अधः न दृश्यते। सा गाढं स्थिरं तमः पश्यति, आकाशगुहाभिः पूर्णम्, एकसागरगर्भसदृशं, पर्वतान्तरघनवत्। हे देवी, वद—सूर्यादीनां दीप्तिः अधः कुतः गताः? किम् एतत् स्थिरं तमः, शिलागर्भसदृशं, हस्तग्रह्यम्, उत्पन्नम्? एतावत् आकाशमार्गं प्राप्तवती; अत्र सूर्यादिदीप्तयः न दृश्यन्ते। यथा दीपः गाढकूपादधः न दृश्यते, तथा अधः सूर्यः अपि दृष्टिपृष्ठतः न दृश्यते। अहो, इदं दूरं प्राप्तम्, यत्र अधः सूर्यः अणुसदृशः, न किञ्चन दृश्यते। अत्रतः, अन्यः कः मार्गः, किं स्वरूपम्? गमनं कथं भविष्यति? वद, हे देवी। एतत् पार्श्वे, अत्र, ब्रह्माण्डस्य बाह्यमण्डलं अस्ति, यतः 'वज्रधूलि' नाम्ना कणाः उत्पद्यन्ते। एवं संवादयन्त्यौ, ब्रह्माण्डमण्डलं प्राप्ते, पर्वतवृत्तघनमण्डलमिव भ्रमन्त्यौ। यत्नं विना, आकाशमिव, तद् लङ्घिते; यः निश्चितः, तस्य वज्रगमनरूपं, अन्यथा न। अविघ्नज्ञानेन, सा जलावरणं अतीत्य, ब्रह्माण्डबाह्यं अतिदीप्तं लोकं अपश्यत्। ब्रह्माण्डस्य बाह्ये, जलतत्त्वं स्थाप्यते, दशगुणं महत्, यथा त्वचः बीजं आवृत्य। ततः अग्निः दशगुणः; तस्मात् वायुः दशगुणः; ततः आकाशः दशगुणः; तदूर्ध्वं परमाकाशः। तस्मिन् परमाकाशे, मध्ये, आदि, अन्तः इति कल्पना न जायते, यथा वन्ध्यापुत्रकथा। सः शुद्धः, शान्तः, अनादिः, विमूढरहितः, आदि-अन्त-मध्यवर्जितः, महात्मनि स्थितः। यदि शिवस्य प्रभुः वा गरुडध्वजः तत्र परमबलात् उत्थायेत्, तद् ध्यानात्, शुद्धाकाशस्य अन्तं प्राप्नोति; तथा वायुः, एकाग्रगत्या, तत्र याति।