ग्रामस्य सुन्दरीभिः सह, यासां कर्णाः मधुकृत्-निनादैः पूरिताः, ताः शुक्लवस्त्राणि धारयन्त्यः, ग्रामपथेषु विचरन्त्यः, क्षुधया क्लान्ताः च सन्ति। ताः एकान्तम् इच्छन्त्यः, कर्णाः उच्चैः संभाषणैः नदीनां तरङ्ग-निनादैः च शिथिलाः पीडिताः च भवन्ति। बालकैः सह, येषां मुखानि हस्तानि च दधिना लिप्तानि, ओष्ठाः पुष्पमालाभिः भूषिताः, नग्नाः, गोमय-मृद्-चिह्निताः, गृहयार्डेषु कोलाहलम् जनयन्ति। तत्र तटेषु जलरेखाभिः चिह्निताः, यत्र तरङ्गाः हरित-तटेषु लतान् डोलयन्ति, तान् वहन्ति। मधुकृतः दधि-क्षीर-गन्धेन मन्दाः मदोत्कटाः, ग्रामबालकैः च, येषां वस्त्राणि अश्रुभिः सिक्तानि, प्रातःभोजनम् याचन्ति। महिलाः हासन्त्यः, केशाः विक्षिप्ताः, क्रीडया विमूढाः, बालकाः गोमय-जल-प्रक्षेपेण कोपिताः, हस्तैः वृतं कुर्वन्ति। गृहयार्डेषु मयूरपिच्छानि, काकपक्षाणि, गोपुच्छानि च विक्षिप्तानि, गृहद्वाराणि, पथः, यार्डः च मल्लिका-पुष्प-डोलैः आवृताः। गृहसमीपे वृक्षाः पूर्णपुष्पिताः, तेषां पुष्पाणि प्रतिदिनं भूमिं अङ्गुलिपर्यन्तम् आवृत्य पतन्ति। जलपद्म-वनानि, मृगाः, तृण-गुच्छाः यत्र हरिणशावकाः शय्यां कुर्वन्ति, गुञ्जा-लतानां गुच्छेषु मधुकृत्-निनादः अस्ति। क्वचित् वत्साः एकेन कर्णेन कम्पन्ते, मधुकृतः गोपालैः त्यक्त-दधि-लेशं आस्वाद्य मन्दं निनादयन्ति। सर्वेषु गृहेषु मधुकृतः न्यूनाः, तानि निवासानि अशोक-पुष्पैः शोभितानि, तेषां शोभा रक्त-चित्रवत्। वृक्षाः नित्यं सीतलाः, पत्राणि शिशिर-मारुतैः नित्यं ताजानि, कदम्ब-कोषाणि सप्तच्छद-गुच्छैः घनानि। केतक-पुष्पाणि लतानां गुच्छैः आवेष्टितानि, विस्तीर्ण-पत्राणां छायायां पक्षिणां शब्दैः वायुः निनादयति। वातायनात्, अन्तःकक्षेभ्यः शीतलः वायुः प्रवहति, राजमार्गाः पूर्ण-पद्म-सरोवर-पङ्क्तिभिः शुद्धाः। घन-निरन्तर-छायया आवृतम्, ताज-तृणैः शीतलम्, यत्र पुष्प-बिन्दवः तारकाणि प्रतिबिम्बयन्ति। नित्यं पुष्प-धारया हिमेन च शीतलः, अद्भुत-पुष्प-पत्र-पद्म-गुच्छैः शोभितः। अन्तःकक्षाः, गृहनिवेश-गुहा, मेघैः गूढाः, मेघ-विद्युत्-प्रकाशेन दीप्ताः, अन्यदीपः न आवश्यकः। गुहासु वात-निनादेन गम्भीरः मंडपः, चलत्-चकोर-हारी, शुक-मृग-शोभितः राजमहलः। वायुः कोमल-अङ्कुर-गन्धेन, शिशिर-मृद्-गन्धेन, कम्पमान-पत्राणि डोलयति। लार्क-पक्षिणां मधुकृत्-समूहैः क्रीडायुक्तम्, कोकिल-कुक्कुट-निनादैः जीवितम्। शाल-ताल-तमाल-वृक्ष-वनैः, नीलपद्म-सरोवर-सीमान्तैः, नदीनां वक्र-रेखाभिः शोभितम्। लता-गृहाणि, कम्पमान-पत्राणि, पुष्पित-अङ्कुर-पद्म-गन्धेन सुरभितानि, गोसमूहाः रसमय-जल-प्रवाहे उपविष्टाः, वायुः कोमल-पुष्पैः शोभितः। नद्यः घन-वनैः गूढाः, लतानां पुष्प-छत्रैः आवृताः, मल्लिका-पुष्प-रसेन सुरभित-उद्यानानि, मधुकृत्-समूहैः गन्ध-मदोत्कटैः मेघान् आच्छाद्यन्ति। इन्द्र-सदृश-राजमहलानि, पद्म-गुच्छ-पुष्प-रञ्जित-गगनानि, पर्वतानां जलधार-निनादैः उल्लसितानि, श्वेत-मेघाः मल्लिका-पुष्प-सदृश-दीप्ताः। पुष्पित-लता-छदन-तले, क्रीडन्तः कोकिलाः, नवयुवती-समूहाः ताज-पुष्प-शय्यायां शयाना, पुष्पमालाभिः सर्वाङ्गं भूषिता। सर्वत्र नव-अङ्कुरैः आवृतम्, ताजम्, कुसुम-लता-वन-मार्गैः शोभितम्, मृदु-पत्र-गुच्छैः, वर्ष-मेघ-छदनैः गृहाणि आवृतानि। हरित-भूमिः कुह्यति, स्त्रीसमूहाः मेघेषु विद्युत्-सदृशा शोभन्ते, वातः नीलपद्म-पुष्प-गन्धेन सुरभितः, गोसमूहाः शीतल-वायुनि सुखिताः। यत्र मृगशावकाः यार्डं त्यक्तवन्तः, मयूर-समूहाः जलधार-छायायां नृत्यन्ति, वायुः गन्ध-मदोत्कटः सर्वगन्धं हरति, औषधि-दीप्त्या दीपः विस्मृतः। पक्षि-समूह-कोलाहलेन वायुः पूर्णः, नदीनां मन्द-निनादेन संवादः, मुक्ताफल-गुच्छात् शीतल-बिन्दवः सर्ववृक्ष-लता-तृणेषु शोभां ददाति। पर्वत-महलस्य शोभा कः वर्णयितुं शक्नोति? नित्यं अव्यय-पुष्प-शोभितम्। तत्र ग्रामे, द्वे देव्यौ शीतल-शरीरे अवतरतुः, यथा भोग-मोक्ष-लक्ष्म्यौ आत्मज्ञाने स्थिरस्य पुरुषस्य अन्तः प्रविशताम्। तत्र, तया साधनया, लीलायाः त्रिकाल-दर्शन-शक्ति उपजायते, सा शुद्ध-ज्ञान-स्वरूपा भवति। ततः सा स्वभावेन सर्वाणि पूर्व-जन्म-मरणादि स्मरति। हे देवि, एतत् स्थलम् दृष्ट्वा, तव कृपया अहं सर्वाणि पूर्व-कृतानि विविध-स्थितिं च स्मरामि। अत्र अहं वृद्धा अभवम्, काष्ठ-शरीरा, कृष्णा, ब्राह्मणपत्नी, दर्भ-छेदनात् हस्त-पोट-खरत्वयुक्ता। गृहस्वामिनः पत्नी, नवनीत-निर्माण-कुशला, सर्व-बालक-जननी, अतिथिभिः प्रमुदिता। देव-ब्राह्मण-सज्जन-सेवा-निष्ठा, घृत-क्षीर-लेपनयुक्ता, गर्गरी-चरु-कुम्भ-शुद्धि-कुशला। नित्यं अन्न-लवण-एकवस्त्र-कलश-कोष्ठ-व्यवहार-निरता, जामाता-पुत्री-भ्राता-पिता-माता-सम्मानिनी। सा गृहकर्म-नित्य-प्रवृत्त्या, बहु-दिन-रात्रि-क्षयात्, चिन्ता-युक्ता, तानि एव वाक्यानि पुनः पुनः उच्चारयन्ति। "कोऽहम्? किमिदम् जगत्?"—एवं प्रश्नः न कदापि जायते, स्वप्नेऽपि न, तस्याः मूढ-अज्ञ-गृहिण्याः।