सरितः स्रोतांसि च पद्मवनानां पूर्णतोयानि वहन्ति, यत्र वक्रचञ्चुका विहगाः मधुरं गायन्ति, गुहाश्च शिलाभिद्रव्यमध्यम् अनुनादं कुर्वन्ति। तत्र काननानि गवां गणैः घोरगर्जितैः नादयन्ति, भ्रमराणां गुंजनैः, घनैः कुटजकुञ्जैः, शीतलच्छायया च वातप्रवाहैः शीतलानि भवन्ति। सूर्यकिरणाः तत्र कष्टेन प्रविशन्ति, तुहिनधूलिपटलैः निवारिताः, पुष्पसमूहानां मध्ये छायया संवृताः। विस्तीर्णाः श्वेतधाराः शिलासु पतन्ति, येन क्षीरसमुद्रस्य मन्थनकाले पर्वतैः क्षिप्तस्य तेजः स्मर्यते। मण्डपेषु महावृक्षाः फलभारनम्राः तिष्ठन्ति, पुष्पसमृद्धिं संचित्य शोभन्ते। शीघ्रशीतलवातैः कम्पिताः वृक्षाः रञ्जयन्ति, रसनिर्घोषमुत्पादयन्ति, स्रवद्रससमृद्धाः इव, पुष्पवृष्टिं च वितरन्ति। गिरिशिखरात् आकस्मात् पतितजलधारया चकिताः पक्षिणः, केचित् गुह्याः, केचित् सावधानाः, मन्दस्वनं कुर्वन्ति, निर्भयाः सन्तः। नदी पक्षिभिः पूर्णा, ये प्रवाहवर्त्मानुसारिणः, लोलतरङ्गान्ते सिक्तधाराम् आस्वादयितुम् उत्सुकाः। उच्चतालेषु विश्रान्तकाकदर्शनेन त्रस्ताः बालकाः, वृद्धग्रामिणां चेष्टितशेषशर्कराकाण्डानि विक्षिपन्ति। ग्रामकुमाराः पुष्पमालाभूषिताः, पुष्पवस्त्रधारिणः, कदम्बनिम्बबदरकुञ्जच्छायायाम् शीतलाः तिष्ठन्ति। ग्रामसुन्दरीणां कर्णे भ्रमरस्वनैः पूरिते, सूक्ष्मवस्त्रधारिण्यः, ग्राममार्गेषु विचरन्त्यः, क्षुधया क्लान्ताः। एकान्तमिच्छन्त्यः, नदीतरङ्गध्वनिनाञ्च, कोलाहलैः च कर्णौ मूढविह्वलौ जातौ। बालाः दधिना मुखहस्तयः लिप्ताः, पुष्पमालाविलसिताधराः, नग्नाः, गोमयमृदाङ्किताः, गृहयार्डेषु कोलाहलम् उत्पादयन्ति। तटेषु जलरेखाभिः लिप्तवालुकाः, हरिततीरेषु लोललताभिः तरङ्गैः वह्यमानाः। घृतदुग्धगन्धमत्ताः भ्रमराः, ग्रामबालकाः च प्रातःकाले भोजनाय रुदन्तः, वस्त्रैः अश्रुप्लुतैः। हास्यविलासिन्यः स्त्रियः विकीर्णकेशाः, क्रीडया विमूढाः, बालकाः गोमयजलवृष्ट्या रुष्टाः, हस्तैः वर्तुलानि कुर्वन्ति। मयूरपक्षैः, काकपक्षैः, गोपुच्छैः च गृहयार्डाः विततानि, गृहेषु मार्गेषु च, मल्लिकापुष्पपेटिकाभिः क्षिप्तानि। गृहसमीपे पुष्पितवृक्षाः, प्रतिदिनं पतितपुष्पैः पादाङ्गुलिपर्यन्तं भूमिं आच्छादयन्ति। वारिपद्मकाननैः, मृगैः च, गुञ्जाकुञ्जेषु शिशुमृगनिद्राभिः, भ्रमरगुञ्जारवयुक्तैः। क्वचित् वत्साः एककर्णकम्पनैः, भ्रमराः च गोपालशेषदधिस्वादिनः मन्दगुञ्जारवेन विचरन्ति। सर्वेषु गृहेषु भ्रमराः न्यूनाः, अपाकृताः, तु गृहमन्दिराणि अशोकपुष्पशोभितानि, रक्तवर्णरञ्जनसदृशानि। वृक्षाः नित्यं शीतलाः, पत्राणि हिमवातप्रवाहैः तृप्तानि, कदम्बकुसुमानि सप्तच्छदपल्लवैः सघनानि। केतकपुष्पाणि लतानिकरैः आलिङ्गितानि, विशालपत्रेषु विहगस्वनैः दिशः नादयन्ति। वातायनान्तरालयेभ्यः शीतलवातः प्रवहति, राजमार्गाः पूर्णपद्मसरसां शृङ्खलाभिः विशुद्धाः। घनच्छायया छन्नानि, तृणेन शुद्धानि, पुष्पधाराभिः नक्षत्रप्रतिबिम्बानि लभन्ते। नित्यं पुष्पवृष्टिस्नानशीतलानि, हिमवृष्ट्या च, अद्भुतपुष्पपर्णपद्मसमूहैः भूषितानि। अन्तःपुरप्रकोष्ठानि गृहान्तरेषु सदृशानि, प्राचीनगुह्यानि मेघैः छन्नानि, मेघविद्युत्प्रभया प्रकाशितानि, अन्यदीपस्य आवश्यकता नास्ति। मण्डपः गुहानिलनिनादगम्भीरः, चक्रवाकशारिकामृगमालाभिः राजमहलम् अलङ्कृतम्। वातः कोमलशाखागन्धयुक्तः, मृद्भूमिसुगन्धिना, लोलपतत्राणि कम्पयति। कलहंसकुलैः, भ्रमरसमूहैः च क्रीडितम्, कोकिलकूजनरवैः प्रफुल्लितम्। शालतालतमालकाननैः, नीलोत्पलसरसां तटैः, लोलतरङ्गरेखाभिः शोभितम्। लतागृहाणि, लोलपत्राणि, नवपल्लवगन्धेन सुरभितानि, कमलनालगन्धयुक्तानि, गोदोहानां मधुसिक्तसलिलेषु समवेतानि, वातनुनीतानां कोमलपुष्पाणां शोभया भूषितम्। नदीः घनपावनकाननैः छन्नाः, पुष्पलतानां छत्रैः आवृताः, मल्लिकामधुसुरभिकुञ्जैः, गन्धमत्तभ्रमरसमूहैः मेघानपि छादयन्ति। इन्द्रपुरीसदृशानि राजमहलानि, नीलोत्पलपुष्परजसा रक्तवर्णिताकाशानि, पर्वतानां निर्झरध्वनिभिः प्रमोदितानि, श्वेतमेघानां तेजसा मल्लिकापुष्पसदृशानि। पुष्पलतानां मण्डपैः अलङ्कृतानि, क्रीडकुक्कुटकुलैः विचित्रितानि, तरुणीजनैः नवपुष्पशय्यायाम्, शिरःपादान्तं पुष्पमालाभिः भूषितानि। नवपल्लवच्छन्नानि, काननलतानां मार्गैः विचित्रितानि, कोमलपल्लवसमूहैः शोभितानि, वर्षमेखलया गृहाणि छन्नानि। हरितरुचिरया भूम्ना तुषारं निवार्य, मण्डपेषु विद्युत्प्रभासु स्त्रियः शोभन्ते, नीलोत्पलगन्धयुक्तवायुः, गोदोहानां शीतलवातेन मुखानि प्रफुल्लानि। क्रीडाविह्वलशिशुशून्यानि प्राङ्गणानि, प्रमोदमत्तमयूरकुलानि निर्झरधारासिक्तानि, सुरभिगन्धमत्तवातः सर्वगन्धान् हरति, औषधिप्रभया दीपाः विस्मृताः। पक्षिसमूहकोलाहलेन पूरितं, निर्झरिणीनिनदैः सह संवादः, मुक्ताफलधारया सर्ववृक्षलतानां तृणानां च शोभा वर्धिता। कः शक्ष्यति पर्वतप्रासादानां महिमानं वर्णयितुम्, ये नित्यं अव्ययीः पुष्पसमृद्ध्या शोभन्ते?