राजदोषदोषेण, तालेषु मूलकन्दरासु, अहं नववर्षाणि कुष्ठदुष्टः नकुलः अभवम्। ततः, सौरेष्ट्रे अष्टवर्षाणि, हे देवि, अहं गवां रूपे स्थित्वा, दुष्टजनक्रीडितानि, मूढगोपबालानां च विहितानि कष्टानि सहित्वा वासं कृतवती। पक्षिरूपेण च, शत्रोः पाशेन काननप्राङ्गणे बद्धः, महता दुःखेन मुक्तः, यथा अद्य कामाः अपि छिद्यन्ते। पुनः, कमलस्य गोदावरीमध्येषु, नवपुष्पकोष्ठेषु, मधुकरेण सह, रहसि मधुगन्धं आस्वादयन्ती विश्रान्ता। मृगदृशा मृगेण सह, शिखरिदुर्गेषु, रम्यकाननान्तरेषु विचरन्ती, मृगयुना वेधिता। अष्टदिग्व्याप्ते सागरे, मत्स्याश्वकच्छपानां शब्दैः उद्वेगिता, तरङ्गैः वह्यमाना अपश्यम्। कठिननदीतीरे मधुरगायन्ती, साधुसज्जनपरिवृता, रमणीयसंयोगं स्वच्छन्दं अनुभूतवती। तालतमालवनान्तरे, चञ्चलमुखलोचनया स्त्रिया सह, प्रियं विलोकयन्ती, दृष्टिविलासमदेन मोदिता। सुवर्णप्रवाहाभिरिव स्त्रीणां पद्मोरुका, दिव्यभृङ्गैः देवैः सह, सुरसरस्तटस्थया अप्सरसा रमिता। मणिमुक्तारत्नच्छन्ने सुवर्णभूमौ, कल्पवृक्षवनान्तरे, मेरौ, युवतिसख्याः सह संगमं अनुभूतवती। कच्छपवत्, सागरतीरगुहासु, तरङ्गनादयुतवनान्तरे चिरकालं स्थित्वा। राजहंसरूपेण, सरसिजदलावलम्बिनी, सरसिजगन्धवायौ, पत्रसमूहचलेषु क्रीडितवती। तृणशय्यायाः सम्यग्विलोलतां निरीक्ष्य, श्रान्तं मच्छरं सह भार्यया निष्क्रान्तं दृष्टवती। कम्पमानतरङ्गजलपर्यन्तेषु, नृत्यच्छलतरङ्गाङ्गसंस्पृष्टेषु, नवजलकण्टकेन सह गिरिनदीषु विचरन्ती। गन्धमादनमन्दरमन्दिरगन्धगृहेषु, कामातुरो युवा विद्याधरः तस्याः पादयोः पतितः। कामपीडया दीर्घकालं चन्दनधूलिसिक्तशय्यायाम्, दर्पणशशिस्पर्शवत्, क्षिप्यमाणा शयिता। नाना योनिषु दुःखरूपाणि अनुभवती, चित्तमोहिता, उत्थानपतनशीलाऽहं, संसारनदीवेगेन, दैववातेन प्रेरिता, वह्यमाना। वज्रकण्ठककठिनात्, ब्रह्माण्डभित्तेः, कोटियोजनविस्तीर्णात्, कथं युवां निष्पन्नौ? क्व ब्रह्माण्डं, क्व तद्भित्तिः, क्व वज्रकण्ठकता? नूनं, हे देवि, युवां राजगृहान्तः अन्तराकाशे स्थितौ। तस्मिन्नेव ग्रामे, तस्मिन्नेव गृहे, वसिष्ठो ब्राह्मणः राज्यं भुङ्क्ते। तदेव मण्डपं, तदशून्यं स्थानं, स चतुर्सागरपरिवृतां पृथिवीं अनुभूतवान्। तस्मिन् भूमिपीठे, यत् आकाशसारं, सः अरुन्धत्याः सह नगरं राजगृहं च अनुभवितवान्। तत्र, लीलानामा काचित् उत्पन्ना, सा ज्ञानं पूजितवती; ज्ञानेन सह, अद्भुतमनोज्ञे व्योम्नि अतिक्रान्तवती। हस्तमात्रान्तरे, गृहेऽन्तराले, सा अन्यद् ब्रह्माण्डं, पर्वतम्, इन्द्रभवनं च प्राप्तवती। सः ब्रह्माण्डात् निर्गम्य स्वगृहं प्रत्येत्य, शय्यायां शयानः पुरुषः स्वप्नान्तरं यथा, गच्छति। एतत् सर्वं केवलं चैतन्यविकासः, केवलं व्योम; न ब्रह्माण्डं, न जगत्, न भित्तयः, न दूरी। स्वचेतनमेव प्रकाशते, तयोः अपि समं मोहकरं; क्व ब्रह्माण्डं, क्व संसारचक्रं, सर्वं संस्कारमात्रोत्थम्। ईदृशं ज्ञानव्योम, निरुद्धं च अनन्तं; यत् स्वचित्तेन कम्प्यते, तत् प्रकटते, यथा वायुः स्पन्दनबलात् चलति। चैतन्यव्योम अजं, शान्तं, सर्वत्र सदा; केवलं मनसा जगत्, आत्मनि आत्मनि प्रकटते। जाग्रतः एषः शून्यात् अपि शून्यतरः; अज्ञस्य वज्रपर्वतवत् स्थिरः। स्वप्ने, गृहस्थस्य, द्युति-नगरं यथा दृश्यते, तथा चैतन्यसारे असत् जगत् प्रकाशते। यथा मरीचिकायां जलम्, सुवर्णे कटकाकारः, तथा असद् जगत् सत्यमिव दृश्यते, दृश्यता आत्मनि उदेति। एवं चिन्तयन्त्यौ तौ कन्ये, सुललितगात्रे, गृहात् निर्गत्य, शान्तगमनैः बहिः अगच्छताम्। ग्रामजनैः अदृष्टे, तौ अग्रे पर्वतम् अपश्यताम्, यस्य गुहा व्योम्ना स्पृष्टाः, शिखराणि सूर्यबिम्बेन स्पृष्टानि। सः अद्भुतवनच्छदेन आच्छन्नः, नानावर्णपुष्पैः सुसज्जितः, पक्षिवृन्दगीतगुञ्जितः, बहुवापीनिर्झरैः कम्पितः। विचित्रपुष्पसमूहाः, केसररागितमेघाः, अभ्रकशिलाग्रे निषण्णपक्षिसंघाः च तत्र आसन्। सर्वनदीतीराणि विस्तीर्णैः सारवञ्जुलवृक्षैः छन्नानि, वातः अपूर्णशिलाखण्डेषु, कन्दरासु, नृत्यलतानां मध्ये च विलसति। सुमनःपुञ्जसमूहवद् मेघाः व्योम आच्छादयन्ति, वर्षोदकं गुहासु सञ्चितम्, दीर्घनद्यः मणिमुक्तासमूहान् वहन्ति। वातः चलद्वनवृक्षपंक्तीः कम्पयति, दिशां सीमाः चालयति, वनान्तशाखिनः छायया शीतलतां ददाति। एवं तौ कन्ये, तं पर्वतग्रामं स्वयमेव अपश्यताम्, यथा स्वर्गखण्डः आकाशात् पतितः इव।