शृणु, देवी जगन्मातः, यत्रैतत् सर्वं विश्वं नामरूपभिः प्रतिभाति, तत्र केवलं विज्ञानमेव प्रकाशते। सृष्ट्यादौ हि न किञ्चिदपि पृथिव्यादि संयुतं वस्तुतोऽस्ति। यथा नदीषु तरङ्गः पुनः पुनरुत्पद्यते, तथैव अस्य जगतः नानारूपविन्यासाः समुत्पद्यन्ते। एवं मम जन्म रजःप्रधानमासीद्, न तु तमो न सत्त्वसम्भवम्; अत्रैव मया मृत्युरनुभूतः। ब्रह्मणः प्रवाहात् आरभ्य अष्टशतानि जन्मानि मया अतीतानि। अधुना मया यानि यानि योनिस्थानानि यानि योनिग्रहणानि दृष्टानि, तानि सर्वाण्यनुस्मरामि। संसारचक्रे, हे देवि, अन्यस्मिंल्लोके पद्ममध्ये भ्रमरत्वमपि मे प्राप्तम्, विद्यार्धराणां मध्ये श्रेष्ठा कन्यापि अभवं। पापवासनया मानुष्यस्त्रीत्वमाप्नुवम्; अन्यत्र च ताङ्गणपतिस्नुषां प्रियतमा अभवम्। करञ्जकुञ्जजम्बीरकदम्बवनान्तरे वसन्ती, पत्राम्बरधारिणी, श्यामा, शबरी नाम्ना जातास्मि। अरण्यनिवासेन सरलस्वभावा लता अभवं; गुलुच्छफलसदृशनेत्रा, पाणौ पत्राणि धारयन्ती, वने वसन्ती। तत्रैव पवित्राश्रमलता सन्ती, मुनिसङ्गेन विशुद्धा, वह्निना दग्धा, तस्य महर्षेः कन्या जातास्मि। स्त्रीफलप्रदकर्मणः परिणामेन सुराष्ट्रे शतसंवत्सरं शोभनराजा अभवं। तत्र राजदोषात् ताळमूलगह्वरनिष्क्रान्तपापेन, नवसंवत्सरं कुष्ठितनकुलत्वमाप्नुवम्। अष्टसंवत्सराणि सुराष्ट्रे, हे देवि, गावीत्यवस्थित्या, दुष्टजनक्रीडनानुग्रहं मूढगोपबालानां च सहनं मे प्राप्तम्। वनप्रान्ते विहङ्गत्वेन शत्रुतर्पणेन बद्धा, महाक्लेशेन मुक्तास्मि, यथा अधुनैवेषा वाञ्छा छिद्यते। पद्मकोशान्तः मधुकण्ठेन सह विश्रान्ता, सुकुमुदशय्यायाम् अन्तःकुसुमरजः रहसि सेवनं कृतवती। सुन्दरलोचनमृगसख्या सह गिरिशिखराणि विचित्राणि विचरन्ती, रम्ये काननान्तरे व्याघ्रवेगेन प्राणभागे ताडिता। अष्टदिग्व्याप्तं सागरतरङ्गावलम्बनं दृष्टवती, मत्स्याश्वकूर्मनिनादैः समाकुलितं। चमरीतीरे मधुरगानं कृत्वा, साधुजनपुण्यसमागमेन स्वच्छन्दं रमणं कृतवती। ताळतमालवनान्तरे चपलमुखनेत्रया स्त्रीया सह प्रियं विलोकयन्ती, तस्याः विलासलोचनकृतमदनाभिभूतम्। पद्मोरुस्त्रीणां सुवर्णसरित्सदृशोरुभिः, दिव्यभृङ्गैः—देवैः—स्वर्गसरस्तिलकनर्तकी रमाप्यनन्द्यत। मणिमयहेमभूमौ, माणिक्य-मुक्ताप्रच्छन्नायाम् इच्छावृक्षवने, मेरौ युवतिसख्यया सह रमणं कृतम्। चिरकालं कूर्मवत्समुद्रतीरगुहासु, तरङ्गनिनादयुतवनान्तरे स्थितवती। राजहंसत्वेन पद्मदलेषु डोलयन्ती, सरसिजसुगन्धवायौ पत्रपुञ्जचलेषु क्रीडन्ती। तृणशय्यायां मृदुलचञ्चले दृष्ट्वा, श्रान्तमक्षिकां स्वसख्या सह शयानामपश्यं। कम्पमानजलराशौ, तरङ्गविलासस्पृष्टे, पर्वतानदीषु नवजलकुसुमलतेन सह विचरन्ती। गन्धमादनमन्दरगन्धविभवे, यौवनविद्याधरेण पादयोः पतितवती। कामार्त्या दीर्घकालं चन्दनचूर्णसिक्तशय्यायां, दर्पणचन्द्रांशुविलासवत् चञ्चलिताङ्गी शयानास्मि। चित्तं भ्रमणशीलं, उदितपतितस्वरूपं, नानायोनिजन्यक्लेशैः विक्षिप्ताङ्गी, दीर्घसंसारनद्याः वेगेन, विधिवातेन प्रेरिता, वह्यमानास्मि। शृणु च, वज्रकठोरमूलात्, ब्रह्माण्डघनपर्वतः कोटियोजनविस्तृतः, तस्मात् कथं युवां निर्गतौ? कुतः स ब्रह्माण्डः, कुतस्तस्य पृष्ठभागः, कुतो वज्रसंघातः? नूनं, हे देवी, युवां राजप्रासादस्य अन्तराकाशे एव स्थितौ। तस्मिन्नेव पर्वतग्रामे, तस्मिन्नेव गृहे, वसिष्ठो ब्राह्मणः स्वराज्यं भुङ्क्ते। तस्मिन्नेव मण्डपे, तस्मिन्नाकाशे, पृथिवीं चतुर्समुद्रपरिवृतां अनुभूतवान्। तस्मिन्नेव भूम्यां, या च आकाशसाररूपा, वसिष्ठारुन्धत्योः राजपुरं राजप्रासादं च अनुभूतं। तत्रैव लीलाख्या कन्या उत्पन्ना, या च ज्ञानं पूजयामास; सा तेन ज्ञानद्वारे आश्चर्यरम्ये व्योम्नि उत्प्लुत्य गतवती। हस्तमात्रान्तःस्थले, गृहमध्यभागे, सा अन्यं ब्रह्माण्डं, गिरिं, इन्द्रप्रासादं च प्राप्तवती। सः ब्रह्माण्डात् निर्गत्य स्वगृहं प्रत्यागच्छत्, यथा शय्यायां शयानः पुरुषः स्वप्नात् अन्यं स्वप्नं गच्छति। एतत्सर्वं केवलं विज्ञानप्रकाशमात्रम्, व्योममात्रम्; नास्ति कश्चन ब्रह्माण्डः, न लोकः, न भित्तयः, न दूरी। केवलं स्वचित्तमेव प्रकाशते, उभयोः अपि तद्विलासो मनोहरः; कुत्र ब्रह्माण्डः, कुत्र संसारचक्रं, सर्वं संस्कारमात्रोद्भवम्। एषा विज्ञानदिशः निःशेषा, अनन्ता; यद् यद् स्वचित्तेन प्रेर्यते, तद् एव दृश्यते, यथा वातः कम्पनबलात् चलति। विज्ञानाकाशः अजातः, शान्तः, सर्वत्र सर्वदा; केवलं मनसा एव जगत् स्वस्यां स्वयमेव प्रकाशते। यः प्रबुद्धः, तस्येदं व्योमादपि शून्यतरं; अप्रबुद्धस्य तु वज्रपर्वतवत् स्थिरमेव दृश्यते।