यदि त्वं स्वपतेः समीपं गच्छसि, तर्हि तेन सह व्यवहारः पूर्ववत् प्रवर्तिष्यते। अत्रैव राजगृहस्य मध्ये मम पतिः ब्राह्मणः अभवत्; अत्रैव मृतः सः भूमिपतित्वं प्राप्तवान्। अत्रैव अस्मिन्संसारे, तस्यां पृथिव्यां नगरीमध्ये अहं रानीरूपे प्रतिष्ठिता अस्मि। अत्रैव अन्तःपुरे मम नाथः राजा तत्रैव मृतः; अत्रैव पुनः सः अन्तःपुरे राजत्वं प्राप्तवान्। सः भूमेः सिंहासनं प्राप्तवान्, बहूनां देशानां स्वामी अभवत्; एतत्सर्वं किल क्षणमात्रे अत्रैव प्रतिष्ठितम्। अस्मिन्नेव गृहे सर्वे लोकाः तिष्ठन्ति, यथा लघुकुटिकायां बहूनि सरिषपाणि तिष्ठन्ति। मम मतिः—सः देशः न दूरः, सः मम पतिलोकः; कदाचित् सः मम समीपे एव दृश्यते, यथा अहं पश्यामि—तद्वत् त्वमपि कुरु। हे पृथिव्यारुन्धत्याः सुते, अद्य तव पतयः नाम्ना त्रीन् वा, बहून् वा, शतान्यपि सन्ति। तेषु समीपस्थेषु त्रिषु, एकः द्विजः भस्मनि लीनः; राजा माल्यवस्त्रभूषितः अन्तःपुरे शयानेव मृतः। अस्मिन्संसारनाटके तृतीयः भूमिपतिः संसारसागरे पतितः, भ्रमन् नष्टः अस्ति। तस्य मनः भोगतरङ्गचक्रवातैः व्याकुलम्; तस्य आचारः आलस्येण क्षीणः, सः संसारसिन्धौ कूर्मवदस्ति। राजकार्याणि बहुधा कुर्वन् अपि, सः स्वतेजसि स्थिरः निद्रां करोति, संसारमोहात् न प्रबुध्यते। 'अहं स्वामी, अहं भोक्ता, अहं सिद्धः, बलवान्, सुखी' इति चिन्तयन्, अनन्तमहापाशेन बद्धः, तस्य वशे एव गतः। कथय, हे सुन्दरि, कः पतिः त्वां समीपं नयति, यथा वातः काननात् गन्धरेखां वहति? एषः संसारः, हे वत्से, वस्तुतः अन्यः—एष ब्रह्माण्डमण्डपः; एते सर्वे व्यवहारपाशाः अपि अन्यजातीयाः एव। एते संसारचक्राणि, यद्यपि अत्रैव सन्निकृष्टानि दृश्यन्ते, अनन्तकोटियोजनविभक्तानि एव। पश्य, तव पुरतः तेषां रूपाणि केवलं शुद्धं व्योम; तेषु अनन्तकोटिमेरुमन्दराः स्थिताः। प्रत्यूषे कणमात्रे अपि, सृष्टिसमूहाः स्वच्छन्देन उद्भवन्ति; महाचैतन्यसीम्नि, तानि कणकद्योतानि इव स्फुरन्ति। एते महाब्रह्माण्डानि अपि, यद्यपि आदौ विस्तीर्णानि, तुलायां तिलमात्रभारमपि न यान्ति। यथा गगनं रत्नशैलवनेन दीप्तम्, तथा चैतन्यं जगद्रूपेण प्रकाशते, पृथिव्यादिभिरहितम्। केवलं विज्ञानमेव अत्र विराजते, 'जगत्' इत्यादिनाम्ना; सृष्ट्यादौ पृथिव्यादिकं किञ्चिदपि नास्ति। यथा नदीवेले तरङ्गः पुनः पुनः जायते, तथा अस्य जगतः रूपव्यवस्थाः सृज्यन्ते। एवं, हे जगन्मातः, अहम् अत्रैव मृतवती; मम जन्म रजसः जातम्, न तु तमसः न वा सत्त्वस्य। ब्रह्मणः अवतरणात् आरभ्य, अहं अष्टशतानि जन्मानि अतीता; अधुना मम पुरतः ये ये योनयः याः याः दृष्टाः। संसारचक्रे, हे देवि, अन्यस्मिन् लोके अहं पद्ममधुपः अभवम्, विद्यासु श्रेष्ठा कन्यका अपि। पापक्लेशदोषेण, मानवस्त्री अभवम्; अन्यस्मिन् लोके, ताङ्गणेशप्रियासु अभवम्। करञ्जकुञ्जजम्बीरकदम्बवनेषु वसन्ती, पत्राम्बरधारिणी, कृष्णवर्णा, शबरी अभवम्। वनवासात् सरलस्वभावा, लता अभवम्; गुलुच्छफलनेत्रा, पत्रहस्ता, वने वसन्ती। पावनाश्रमलता सा अहमेव, मुनिसङ्गेन शुद्धा; दग्धा दावाग्निना, तस्य महर्षेः दुहिता अभवम्। स्त्रीफलदायककर्मणः फलात्, सुराष्ट्रे एकशतसंवत्सरं महाराजः अभवम्। राजदुष्कृतदोषात् तालमूलकन्दरगतेषु, नववर्षाणि कुष्ठरोगपीडितः नकुलः अभवम्। अष्टवर्षाणि सुराष्ट्रे, हे देवि, गवां रूपेण अवसन्ती, दुष्टजनक्रीडया, बालगोपविनोदेन च पीडिता। विहगत्वेन, शत्रुसञ्जाले वने गृहीता, महता दुःखेन मुक्त्वा, यथा अधुना कामाः छिद्यन्ते। पद्मकोशशयने भ्रमरेण सह विश्रान्तवती, नवपद्मकोषशय्यायाम्, रहसि धूलिपानं कृतवती। मृगदृशा हरिणेन सह, शैलशिखरभूषिते वने विचरन्ती, रम्ये कुटीरे, मृगयुना प्राणेषु विद्धा। सर्वासु दिशासु, समुद्रतरङ्गैः वह्यमानां दृष्टवती, मत्स्याश्वकूर्मशब्दैः फूटयन्ती, हिन्सन्ती च। चर्मणि सरितः तीरे, मधुरस्वरेण गायन्ती पीतवती; सुखेन रम्ये संगमे, साधुसज्जनसंवृता उपभोगं कृतवती। तालतामालवनेषु, चलमुखनेत्रया स्त्रियाऽपि सह, प्रियं पश्यन्ती, तस्याः चक्षुषां चेष्टया मोहितवती। पद्मसमस्पर्शजंघया, सुवर्णधारया शोभिता, दिव्यभृङ्गैः—देवैः—सुरसरस्तीरकन्यया रमाप्यायिता। रत्नस्वर्णमृद्भूमौ, मणिमुक्तासमाकीर्णे, मेरुकामदुघवने, युवा सख्याऽपि सह रमणीयं संगमं अनुभूय।