महात्मा सः सम्पूर्णविश्वविज्ञः, सुखदुःखस्पर्शरहितः, मृत्काष्ठकाञ्चनासु समदर्शी भविष्यति। इति प्रमुखर्षिणा उक्ते, राजा तस्य वाक्येन तृप्तचित्तः, रामाय प्रेषयितुं पुनः दूतपङ्क्तिं प्रेषयामास। कालेन किञ्चिदतीते, रामः स्वगृहे उपविष्टः, पितरं प्रति गन्तुं, पर्वतादुदितसूर्य इव, उपतस्थौ। सः स्वकीयैः कतिपयैः परिचारकैः भ्रातृभिश्च सहितः, पितुः पुण्यसभां स्वर्गमिव शक्रालयं समुपजगाम। दूरतः रामः दाशरथिं राजानं राजमण्डलैः परिवृतं ददर्श, स इन्द्रमिव देवगणैः परिवृतम्। तस्य उभयतः वसिष्ठविष्वामित्राभ्यां सेव्यमानः, सर्वशास्त्रार्थनिपुणैः मन्त्रिभिः रक्षितः। सौम्याभिः स्त्रीभिः शोभनचामरधराभिः सम्यग्विन्यस्ताभिः, दिग्देवीभिरिव सेव्यमानः। वसिष्ठः विष्वामित्रश्चान्ये च, दाशरथः स्वजनैः सह, दूरात् गुहसमानं राघवं समागच्छन्तं ददृशुः। सः स्थैर्यगर्वेण हिमालयशीतलतया, विश्वसेवायुक्तः, गम्भीरस्वरेण च संयुक्तः। सौम्यः समदर्शी, विनयबलसम्पन्नः, शान्तसुन्दररूपः, परहितनिधिः। कौमारारम्भे स्थितः, यत्नशमसमन्वितः, निर्विकारः, सुलभः, कृतकृत्यसमीपगः। लोकधर्मविचारवान्, शुद्धगुणविहारः, एकविशेषगुणसंश्रयः, गुणैः परिरभ्यतेव। महात्मा सः, अन्तःकरणपूरितः, अकम्पितस्थित्या परमं प्रकाशयन्। बहुगुणसमलङ्कृतः, दूरतः रघुनन्दनः शुक्लवस्त्राभरणप्रभया शोभमानः प्रादुरभवत्। सः शोभनमणिमुकुटच्छायया कम्पमानांशुना, शैलराजश्रीयुक्तमूर्धा, वन्दनं चकार। प्रथमं पितरं प्रणम्य, ततः पूज्यर्षीन्, ततः ब्राह्मणान्, ततः स्वबान्धवान्, अन्ते च विशिष्टगुणगुरून् प्रणनाम। स्वयमेव सः मधुरवाक्यैः, स्वप्रत्युत्थानैः, जनपदजनप्रणतिं स्वीकृतवान्। मुनिभ्यः आशीर्वादान् लब्ध्वा, शान्तचित्तः रामः, दिव्याङ्गनासमप्रभः, पितुः पवित्रसमीपं जगाम। राजा तं पादोपसन्नं भक्तिपरं दृष्ट्वा, शीघ्रं मूर्ध्नि परिष्वज्य, पुनः पुनः चुम्बति स्म। तथैव शत्रुघ्नलक्ष्मणौ, रिपुघ्नौ, स्नेहेन राजहंस इव पद्मौ, परिष्वज्य। पश्चात् राजा 'मम अङ्के उपविश,' इति वदन्, सः तु परिचारकैः आच्छादिते भूमौ वस्त्रं प्रसार्य, तत्रैव उपवेश्य। 'पुत्र, त्वं विवेकिनः, गुणनिधिः; पण्डितवत् परिपक्वबुद्धिः, न दुःखेन बाध्यसे।' इति। 'पूर्वजानां मुनिगुरूणां वाक्यानुसरणेन, न तु मोहानुसरणेन, शुभं पदं लभ्यते।' 'आपदः, यद्यपि भीष्णाः, तावत् दूरस्थाः यावत् मनः मोहव्याप्तिं न गृह्णाति।' 'राजन्, महाबाहो, त्वं वीरः; त्वया एते विषयरूपशत्रवो दुर्दमाः दुःखदाः जिताः।' 'कस्मात् त्वं, ज्ञानार्हः सन्, अज्ञानवत्, घनतरङ्गमन्दाकिन्याः इव मोहसागरे निमज्जसि?' 'निलीलनीलोत्पलसमकक्षिणा नेत्रयोः, मनःकृतकारणत्यागेन, केन हेतुना मोहं प्राप्नोषि?' 'कस्मिन् तव दुःखानि स्थितानि? कियन्ति? केन? कस्य हेतोः? गृहं चौरैरिव, मनस्तव दुःखैः किमर्थं व्यथ्यते?' 'त्वां दुःखार्तानां परं शरणं मन्ये; स्थितप्रज्ञः यदा लभ्यते, तदा दुःखानि नश्यन्ति।' 'यत् इच्छसि तत् शीघ्रं वद, निष्पाप; तदनुग्रहेण सर्वाणि दुःखानि पुनः भग्नानि भविष्यन्ति।' एवं मुनिवचनं श्रुत्वा, युक्तार्थमङ्गलाशयम्, रघुवंशनन्दनः मोहं त्यक्त्वा, मयूर इव वृष्टिसमीपगमे, प्रियाभिलाषसिद्ध्याश्वासः, हृष्टः अभवत्। एवं पृष्टः, मुनिप्रधानात् आश्वसितः, राघवः स्निग्धानि, निश्चलार्थयुक्तानि वचनानि उवाच। 'भगवन्, त्वया पृष्टः, यथाशक्ति वदामि; हि, सत्पुरुषवचनं कः अवज्ञायेत्?' 'अत्रैव पितुः गृहे जातः, शनैः वृद्धिं प्राप्तः, विद्यां सम्प्राप्य, स्थितः अस्मि।' 'ततः, साधुवृत्तपरायणः सन्, मुनिप्रवर, समुद्रपर्यन्तां पृथ्वीं तीर्थयात्रया अतीतवान्।' 'अनन्तरं, स्वविवेकेन संसारासक्तिं महाप्रवाह इव तीरं नयति स्म।' 'विवेकयुक्तमना, तदा, विषयरुचिहीनया बुद्ध्या, एतद् चिन्तितवान्।' 'किं नाम इदं सुखं संसारचक्रे? जनाः केवलं जन्मन्येव म्रियन्ते, मरणेन पुनर्जायन्ते।' 'सर्वेऽपि चलस्थावरविकाराः स्वस्थितौ एव तिष्ठन्ति; आपदाधिपाः, दुष्टसङ्कल्पाः, समृद्धिस्रोतांसि स्वस्वस्थानं गच्छन्ति।' 'अमान्यदण्डसङ्कल्पवत्, मनसः कल्पनया एव, विचाराः एकत्र सन्निपत्यन्ति।