शृणु, देवी! यत् यद् ज्ञानं प्रकाशते, तत् शुद्धं केवलं तस्यैव; यथा रत्नस्य प्रभा सुवर्णकारकथायां सुवर्णत्वेन निगद्यते, तथा एष ज्ञानदीप्तिः केवलं तस्मिन्नेव परे तत्त्वे निलीयते। इत्थं चिरकालं वयं भ्रमामः स्म, हे देवी, के वा ते ये द्वैताद्वैतवासनाभ्रमिताः अनन्तकालपर्यन्तं विहरन्ति? त्वं चिरकालं चञ्चलविचारैः अनन्वेषितैः क्लिष्टा मोहिता चासि; स एव मोहः स्वभावतः जायते, विचारात् तु नश्यति। यदा विचारः क्रियते, तदा अनन्वेषितविचारः क्षणेन विनश्यति; अतः सः वस्तुतः नास्ति, तस्मात् अज्ञानमपि नास्ति अन्तः। अतः न विचाराभावः, न अज्ञानम्, न बन्धः, न च मोक्षः; अयं लोकः शुद्धचैतन्यमेव, अशान्तमपि न। यावत् त्वं एतद् न चिन्तितवती, तावत् त्वं पूर्णरूपेण न जागरितवती, भ्रमिता च, यथा चञ्चलः सागरः। अद्य प्रभृति त्वं जागरिता, मुक्ताऽसि, विवेकिन्यसि; ते मनसि वासनाबीजं पतितम्। आदौ एव न किञ्चिद् संसारनाट्यं जातम्; कदा, कथं, केन वा किंचित् संस्कारः अनुभवितुं शक्यते? यदा द्रष्टा-दृश्य-दर्शनाभावः सम्प्राप्तः, तदा परमैकाग्र्ये स्थित्वा निर्विकल्पसमाधौ वर्तसे। यदि वासनाक्षयेऽपि हृदि किंचित् अङ्कुरः उत्पद्यते, तदा शनैः शनैः रागद्वेषादि विकल्पाः जायन्ते। एवं संसारोत्पत्तिः पुनरपि मूलतः नश्यति, चित्तं च दृढं निर्विकल्पसमाधौ प्रतिष्ठितम्। विकल्पकलुषरहितं स्वच्छं नभ इव निर्मलम्, इन्द्रियकर्मणां किञ्चिदवशिष्टफलप्रभावेण त्वं किञ्चित्कालं प्रवर्तसे। यथा स्वप्नस्वरूपं विज्ञाय स्वप्नदेहः असत्यः, तथा अपि अनुभूयमानः अयं जाग्रद्देहोऽपि असत्य एव। यथा स्वप्ने संस्कारक्षयात् स्वप्नदेहः नश्यति, तथा जाग्रति संस्कारक्षये देहो नश्यति। स्वप्नकल्पितदेहस्य अन्ते अयं देहः तादृशः; जाग्रत्कल्पनायाः अन्ते पुनः सूक्ष्मदेहः उत्पद्यते। स्वप्ने संस्काराभावे सुषुप्तिः जायते; जाग्रति संस्काराभावे मोक्षः सिध्यति। ये संस्काराः जीवन्मुक्तस्य सन्ति, ताः न संस्काराः, तद् शुद्धसत्त्वमित्युच्यते, सामान्यं सतां धाम। ये संस्काराः सुषुप्तौ, सुषुप्तिरित्युच्यते; ये जाग्रति, घोरमोह इत्युच्यते। संस्कारक्षयसुषुप्तिः 'तुरीय' इत्युच्यते; एषा एव जाग्रति, यदा परमपदं अनुभूयते। एष संस्कारक्षयस्थितिः अलिब्धैः न ज्ञायते; सा जीवन्मुक्तिरिति कथ्यते। यदा मनः मलरहितं वासनाच्छिन्नं सूक्ष्मदेहस्थितिं प्राप्तम्, तदा जलम् इव अग्निना ऊष्मीकृतं वाष्पत्वं यास्यति। सूक्ष्मदेहस्थितिं प्राप्तं मनः, अन्तर्बोधेन, अन्येषां लोकानां सृष्टीनां च सिद्धैः सह संयोगमाप्नोति, न तु अन्यैः। यदा त्वयि 'अहं' इति भावना पुनः पुनः अभ्यासेन विश्रान्तिं गच्छति, तदा तव साक्षात् चैतन्यविस्तारः स्वयमेव उदेति। सूक्ष्मदेहस्थितौ प्राप्तायां, त्वं नित्यावस्थां प्राप्नोषि; तदा अन्यस्य चिन्ताप्रभया तव स्वभावः विशुद्धो भवति। अतः, हे निष्कलुषे, संस्कारक्षयाय यतस्व; यदा एष दृढः स्यात्, तदा त्वं जीवन्मुक्तो भविष्यसि। यावत् एष शुद्धचैतन्यचन्द्रः पूर्णतया न उदितः, तावत् देहं स्थायान्याँल्लोकान् पश्य। स्थूलदेहः केवलं स्थूलदेहेनैव संयोगं करोति, न मनोदेहेन व्यवहारः संभवति। एष एव प्रत्यक्षानुभवात् उक्तम्, यथार्थतः, बाल्यादेव सिद्धम्, न तु वरदानशापवत्। गाढबोधाभ्यासात्, अयं देहः वैराग्ययुक्तः भवति, मन एव देहत्वं गच्छति। अत्रोत्पन्ने, कश्चन न पश्यति; जनाः केवलं देहस्य मरणमिव पश्यन्ति। अयं देहः न म्रियते, न जीवति; कः वा मृत्युः वा जीवनं अनुभवति, यः स्वप्नकल्पनयोः एव भ्रान्तिरूपः? जीवनमृत्यू इत्येतद् कल्पनापुरुषे असत्यमेव; केवलं अयं देहे एव दृश्यते, हे तात। एष शुद्धज्ञानः त्वया मया लब्धः, हे देवी; तद् श्रवणमात्रेण संसारतापः शम्यति। अत्र कः सहायः, का साधना, कथं वा सम्पद्यते? कथं सा बलवती, किं सिद्धौ? यत् यत् किमपि क्रियते, येन केनापि, यदा यथा च—साधनाविना न कदापि सिद्धिं गच्छति। तद् चिन्तयन्तः, तद् जल्पन्तः, परस्परं बोधयन्तः, प्राणे तद् लीनं ध्यायन्तः—एषा ब्रह्मसाधना पण्डितैः ज्ञायते। येषां पापानि क्षीणानि, पुण्यकर्माणि क्रियन्ते, द्वैतमोहात् मुक्ताः, ते ब्रह्मणः सेवकाः स्मर्तव्याः। येषां रात्रयः शास्त्रचिन्तनायाः यान्ति, संस्काराः कृशाः, ते ब्रह्माभ्यासे प्रतिष्ठिताः। ये महात्मानः वैराग्ययुक्ताः, भोगेषु अनासक्ताः, भावाभावपर्यवसानं चिन्तयन्तः, ते धन्याः पृथिव्यां विजयं प्राप्नुवन्ति। येषां मनांसि उदार्य-रमणीयगुणैः विभूषितानि, वैराग्यरसेन रञ्जितानि, आनन्दपूर्णानि च, ते परमसाधकाः इति विद्धि।