यदा नामरूपेण यत्किमपि दृश्यते तस्य विनाशः स्थैर्यं च संभवति; किन्तु यद्वस्तु वस्तुतः नास्ति, तस्य विनाशः कथं संभवेत्? Rope में सर्पस्य भ्रान्तिः यथार्थज्ञानेन निवृत्ते, न सर्पः विनष्टः न च अविनष्टः—एवं वादः निरर्थकः। यथार्थज्ञानस्य प्रभावात् स्थूलदेहः न दृश्यते; सूक्ष्मदेहस्य ज्ञानात् स्थूलदेहस्य अनुभवः न भवति। कल्पितं वस्तु यदि कस्यचित् द्वारा निवृत्तं, तदा कल्पना अपि निवर्तते; यथा शिलायाः फेके, सा कदापि अत्र न दृश्यते। एषः देहः तस्य अङ्गानि च परस्परं पूरयन्ति, इदं सत्यम्, हे प्रिय, यत् वयं पश्यामः, त्वं तु न पश्यसि। सृष्ट्यादौ मनः कल्पनया विकृतम्, तस्मादारभ्य, व्यक्तित्वं वस्तुवत् दृश्यते। यदा केवलं परमसत्त्वं शान्तं दिशादिभिः कालादिभिः च अविभक्तं तिष्ठति, तदा कल्पनायाः स्थानं किम्? यथा कङ्कणस्य गुणः सुवर्णे, वा तरङ्गः जले, वा स्वप्ननगराणां कल्पितजगतां यथार्थता— एवं सत्यम् अनुभवः चेतनायाः क्षेत्रे, आत्मनः विना कल्पना नास्ति, आत्मा दुःखरहितः। यथा आकाशे रजः नास्ति, तथा परमसत्त्वे विभेदः नास्ति; एषः अविभक्तः, शान्तः, अजः, सर्वकल्पनातीतः। यत् ज्ञानं प्रकाशते, तत् शुद्धम् एव तस्य एव; यथा रत्नस्य दीप्ति सुवर्णकाराणां कथायाम् सुवर्णेति कथ्यते। दीर्घकालं, हे देवी, वयं भ्रमामः; के इमे, यः द्वैत-अद्वैतविचारैः अनन्तं मोहिताः? त्वं अपि दीर्घकालं चञ्चल-अविचारित-चिन्तया व्याकुलितः; एषः भ्रमः स्वभावतः उत्पन्नः, विवेकेन निवर्तते। अविचारित-चिन्ता विवेकेन क्षणेन नश्यति; अतः सा वस्तुतः नास्ति, अज्ञानं अपि अन्तः नास्ति। अतः नास्ति विवेकेन अभावः, न अज्ञानं, न बन्धः, न मोक्षः; इदं जगत् शुद्धचैतन्यम्, अविचलितम्। यावत् त्वं एतत् न चिन्तितवती, तावत् त्वं पूर्णतया न जागृतः, भ्रमिता चञ्चला च, यथा उदधिः। अद्य आरभ्य, त्वं जागृता, मुक्तः, विवेकिनी; संस्कारबीजं मनसः पतितम्। आदौ एव, एषः दृश्यशृंगारः—संसारनाटकः—न कदापि अभवत्; तर्हि, कदा, कथं, केन वा संस्कारः अनुभवः? यदा दर्शिता, दृश्य, दर्शनस्य पूर्ण-अभावः, तदा परमैकाग्र्ये स्थित्वा, अकल्पनासमाधौ तिष्ठति। यदि संस्कारबीजक्षये अपि हृदये किंचित् अंकुरः उद्भवति, तदा शनैः रागद्वेषादि विकारः प्रकटते। एषः संसारोत्पत्तिः ततः मूलतः उपशमं गच्छति, अकल्पनासमाधौ स्थितिः दृढा भवति। कल्पनारहितः, निर्मलः यथा आकाशः, इन्द्रियकर्मणां शेषेण, कारणैः च, त्वं किञ्चित्कालं तिष्ठसि। यथा स्वप्ने स्वरूपज्ञानात् स्वप्नदेहः नास्ति, तथा जाग्रतः अपि अनुभव्यम् देहः नास्ति। स्वप्नज्ञानात् स्वप्नदेहः संस्कारक्षयात् नश्यति; तथा जाग्रत् देहः संस्कारक्षये नश्यति। कल्पनया निर्मितस्य स्वप्नदेहस्य अन्ते, इयं देहः तादृशी; तथा जाग्रत् कल्पनायाः अन्ते, अन्यः सूक्ष्मदेहः उद्भवति। स्वप्ने संस्कारबीजाभावे सुषुप्तिः जायते; जाग्रत् संस्कारबीजाभावे मोक्षः। जीवन्मुक्तस्य संस्कारः संस्कारः नास्ति; सः शुद्धसत्त्वः, सामान्यसत्ता। सुषुप्तौ यः संस्कारः, सः सुषुप्तिः; जाग्रत् यः संस्कारः, सः घनमोहः। संस्कारक्षये सुषुप्तिः 'चतुर्थः' इति कथ्यते; एषः अपि जाग्रत्, परमावस्थायाम्। एषः संस्कारक्षयावस्था जीवन्मुक्तैः अज्ञातः; सा जीवन्मुक्तिः इति कथ्यते। यदा मनः मलरहितं, संस्कारच्छिन्नं सूक्ष्मदेहावस्थां गच्छति, तदा अग्निना तप्तं जलं यथा वाष्पः भवति। सूक्ष्मदेहावस्थां प्राप्तः मनः, आन्तरिकजागरणेन, अन्येषु लोकेषु, सृष्टिचक्रेषु सिद्धैः सह मिलति, अन्यैः न। यदा अहंभावः, अभ्यासेन विश्रामं गच्छति, तदा तव साक्षात्, व्यापकचैतन्यं स्वयमेव उद्भवति। यदा सूक्ष्मदेहावस्था सिद्धा, तदा शाश्वती स्थितिः प्राप्ता; तदा अन्यस्य चिन्तनदीप्त्या तव स्वभावः शुद्धः। अतः, हे निर्मलाः, संस्कारक्षयाय यत्नं कुरु; तस्य दृढत्वे, जीवन्मुक्ता भविष्यसि। यावत् शुद्धचैतन्यम् पूर्णमास्येव नोत्थितम्, तावत् देहं स्थापय, अन्यान् लोकान् पश्य। स्थूलदेहः केवलं स्थूलदेहेन सह मिलति, मनोदेहेन न, व्यवहारकर्मणि। एषः अनुभवात्, यथार्थतः उक्तः; बाल्यादारभ्य सिद्धः, न वरः न शापः। गम्भीरचैतन्याभ्यासेन, एषः देहः संसारवृत्तिषु विरक्तः भवति, मनः एव देहः। यदा एषः अत्र उद्भवति, तदा न कश्चन पश्यति; जनाः केवलं देहस्य मृत्युः पश्यन्ति। इति, एषा कथा यथाक्रमं वेदवाक्येषु उक्ता, आत्मज्ञानस्य मार्गे, संसारस्य यथार्थता, संस्कारक्षयस्य महत्त्वं, जीवन्मुक्तेः स्वरूपं च, त्वं तु अद्य जागृता, मुक्ताः, निर्मला च।