देवीदेवानां देवि, एतद्वास्तवमेव अदृश्यं, यथा गृहे भूमिराचलः अपि अदृश्यं। तस्मादेव, देवदेवानां देवी, त्वं शुद्धबुद्ध्या एतद् यथावत् व्याख्यानं कुरु; ये कृपाबलसम्पन्नाः, ते न विचलन्ति। अहं न मिथ्यावदामि; त्वं मनसा शृणु, सुन्दरी। विधिविभागः मया वा अन्यैः वा न क्रियते। यदा अन्यः तं विभजति, तदा अहं एव सीमां स्थापयामि; यदि अहं तां सीमां भङ्क्त्वा गच्छामि, अन्यः कः तां धारयेत्? द्विजात्मा स्वगृहक्षेत्रे एतां भूमिं राज्यं च आकाशे एव पश्यति, आकाशस्य स्वरूपे एव अनुभवति। पूर्वस्मृति नष्टा, नूतनस्मृति उत्पन्ना; यथा स्वप्ने जाग्रत्स्मृति भिन्ना, तथा मृत्युः अपि, देवी। यथा कल्पनया त्रिलोक्यः स्वप्ने उत्पन्नः, यथा त्रिलोक्यः कल्पितः, यथा काव्ययुद्धं, यथा मरुभूमौ जलम्। भूमिः पर्वतवननगरैः सहिताः ब्राह्मणगृहे अस्ति, यथा कल्पनादर्पणे। एषा अप्रत्यक्षा, तथापि स्थूलप्रपञ्चेन सत्तामिव दृश्यते; चिदाकाशगुहायाम्, असत्यस्य दृश्यता अस्ति। यत् असत्यात् उत्पन्नं, स्मृत्या नाम्ना अपि, तत् असत्यं; यथा मरुजलतरङ्गः नास्ति। एषा तव गृहः, तद् गृहे यत् आकाशं, अहं, त्वं, सर्वम्—सर्वं आकाशमेव। स्वप्नसम्बन्धचिन्तानुभवाः इह प्रमुखदीपाः, प्रकाशबुद्ध्यर्थम्। ब्राह्मणगृहे, अन्तः द्विजात्मा वसति; तस्मिन् भूमिः समुद्रवनैः सहिताः अस्ति, यथा कमले भ्रमरः। तस्य भूमेः किञ्चित् गुहायां, सूक्ष्मकुटिलायां, नगरी दृश्यते, यथा आकाशे केशाग्रः। तस्यां नगरीं, तन्वी, तव गृहः स्थितम्; कथं तत्र लघुषु, गजसमूहः इव, बहवः अस्ति? प्रत्येकाणां अणुषु, प्रिय, चैतन्यं अस्ति; तत्र लोकाः वसन्ति—कः गणयेत्? अष्टमे दिवसे, परमेश्वरी, स ब्राह्मणः मृतः; अस्माकं बहुवर्षाः गताः—कथं? यथा आकाशस्य विस्तारः नास्ति, तथा कालस्य अपि विस्तारः नास्ति; शृणु, यथार्थं वक्ष्यामि। यथा विश्वसृष्टिः चैतन्यस्य प्रकल्पनायाम् दृश्यते, तथा क्षणकालादीनां प्रपञ्चः अपि चैतन्यस्य प्रकल्पनायाम्। विश्वसृष्टिः, क्षणाः, कालचक्रः, जीवोत्पत्तिः, चैतन्यात् उत्पन्नाः; शृणु, प्रिय, तस्य उत्पत्तिक्रमः। क्षणानुभवे जीवः मृत्युमोहं पुनरुत्थानं च अनुभवति; चैतन्यद्वारे, आकाशे अपि, आकाशरूपं धत्ते। सः चिन्तयति—'अत्र स्थिता, अहं अस्मि'; पश्यति—'एषा मे हस्तपादयुक्ता देहः'। यदा देहं चिन्तयति, तदा चिन्तयति—'अहं अस्य पितुः पुत्रः, एतानि वर्षाणि जीवितानि'। 'एते मम प्रियसंबन्धिनः, एषा सुखदं निवासः। अहं जातः, बालः, अद्य एवं वृद्धः'। तस्य सम्बन्धिनः अपि यथापूर्वं चरन्ति; चिदाकाशस्य एकत्वात्, ते अपि तस्मिन् स्वात्मनि वर्तन्ते। नाम्नः उत्पत्तेः पूर्वं, संसारवने, किञ्चित् अपि न दृश्यते, न स्थाति—शुद्धमाकाशमेव। यथा स्वप्ने चैतन्यं दर्शकं दृश्यं च, जाग्रति अपि केवलं चैतन्यं, एकत्वेन। अतः स्वप्ने दर्शकदृश्यानुभवः केवलं चैतन्यं। यथा स्वप्ने, तथा चैतन्यं परलोकदर्शनं करोति; यथा परलोके, तथा इह अपि। स्वप्नपरलोकजाग्रत्, असत्यं वा सत्यं वा, तयोः किञ्चित् अन्तरं नास्ति, यथा तरङ्गाः जलात्। अतः इदं विश्वं अजं, अजत्वात् अनाश्यम्; आकाशवत्, नास्ति वस्तुतः। दृश्यते केवलं चैतन्यं। यथा इदं वस्तुनिर्वृत्तं न स्यात्, तथापि परमाकाशस्वरूपम्; वस्तुभिः सह अपि परमाकाशस्वरूपमेव। वस्तूनि तस्मात् उत्पन्नानि, तस्मात् अन्यत् नास्ति, यथा तरङ्गाः जलात्; तरङ्गत्वं अपि नास्ति, शशविषाणवत्। सः एव वस्तुरूपेण दृश्यते, तथापि स्वरूपेण न नष्टः; अतः वस्तु न दृश्यते, तेन दर्शकदृश्यभावः कथं स्यात्? मृत्योर्मोहात् क्षणमात्रेण, जीवस्य, त्रिलोक्यदर्शनदीप्तिः केवलं दृश्यते। देशे, काले, दीक्षायाम्, क्रमः, उत्पत्तिः, मातुः, पितुः, कुलस्य, आयुः, बोधः, स्थाने, चिन्तायाम्, बन्धुषु, सेवके, प्रयत्नस्य उदयास्तमये—एतेषु, चैतन्यदेहः पश्यति—'अहं जातः, न तु वस्तुतः', स्थलम्, कालम्, कर्म, द्रव्यं, मनः, बुद्धिः, इन्द्रियाणि च। मृत्युपर्यन्ते, त्वरितं, देहः यौवनं पश्यति; 'एषा मे माता, एषः पिता, अहं बालः, अहं एषः', इति चिन्तयति। अनुभूतं वा अननुभूतं वा, यत् स्मृतिसञ्चयः, तदनन्तरं तस्य उत्पद्यते, यथा पुष्पात् फलम्। सर्वं एकं निमेषे गच्छति; हरिश्चन्द्रस्य तु रात्रिः द्वादशवर्षाणि आसीत्। इति, देवी, एतद् अद्भुतं चैतन्यप्रपञ्चं, तव प्रश्नस्य उत्तरं, शुद्धबुद्ध्या यथावत् उपदिष्टम्।