सा दुःखार्ता लीला देवीं ज्ञानशक्तिं शुद्धविद्यायाः स्वरूपिणीं स्मरन्ती तां समाह्वयत्। तस्याः समक्षं प्रकटायाम्, देवी ज्ञानाप्तिः स्नेहपूर्वकं वचः प्रवदति—"कच्चिद् मां स्मरसि वत्से? किमर्थं शोचसि? अस्मिन्संसारे मृगत्रृष्णिकेव मोहः व्यर्थ एव दृश्यते।" तदा लीला प्रणम्य पप्रच्छ—"माते, मम पतिः कुत्र अस्ति? सः किम् करोति, सः कः प्रकारः? मां तस्य समीपं नय; अहं एकाकिनी जीवितुं न शक्नोमि।" तदा देवी उवाच—"मनः-आकाशं, चित्-आकाशं, भूत-आकाशं इति त्रयाणि विद्यन्ते; तेषु चित्-आकाशं सूक्ष्मतमं, सुन्दरी।" पुनः सा अवदत्—"सर्वं जगत् वास्तवतः शून्यमेव; तत्रैव 'अहं' 'त्वम्' इत्यादयः भेदाः दृश्यन्ते, ये केवलं आत्मदृश्यरूपाः, विविधतारूपाः, वस्तुतः असत्त्विनः।" "एषः विश्वः कल्पित एव, रूपमात्रमयं, चैतन्यप्रकाशः, न तु देशपरिमाणयुक्तः, नापि वस्तुसत्त्वयुक्तः।" "यद् चित्-आकाशस्वरूपं वस्तु, तत् शीघ्रं अनुभूयते, अपि च तस्य तत्त्वतः असत्त्वम्, चित्-आकाशैक्यचिन्तनात्।" "यदा स्थानान्तरगमने क्षणमात्रे चैतन्यं मध्ये तिष्ठति, तदा तत् चित्-आकाशमिति विद्धि, सुन्दरी।" "यदि सर्वसङ्कल्पविकल्पनाशे स्थितिं प्राप्स्यसि, तदा नूनं परमं पदं सर्वसारस्वरूपं अवाप्स्यसि।" "एषा अवस्था केवलं अभावबोधेन सिध्यति; अन्यो मार्गो नास्ति। मम कृपया त्वं शीघ्रमेव तद् प्राप्स्यसि, सुन्दरी।" एवं उक्त्वा सा देवी स्वं दिव्यं धाम प्रविवेश, लीला तु सहजसमाधौ तदानीं निश्चिन्तचित्ता स्थित्वा। क्षणेनैव सा स्वदेहं च अन्तःकरणपञ्जरं च परित्यज्य, खग इव स्वं नीडं त्यक्त्वा आकाशं प्रति प्रस्थितवती। तत्र सा स्वं पतिं भूमिपालं स्वराजसभायां बहूनां नृपाणां मध्ये स्थितं दृष्टवती। सः सिंहासने उपविष्टः, 'जय, जीव' इत्यादि घोषैः स्तूयमानः, बहुषु सभासु कार्याणि प्रबोधितुं प्रवृत्तः। सः राजमहति प्रासादे स्थितः, पताकागुच्छैः भूषितः, पूर्वद्वारे मुनिभिः ब्राह्मणैः ऋषिभिश्च समाकीर्णः। दक्षिणद्वारे स्त्रीसमूहः असीमः स्थितः, पश्चिमद्वारे नृपतिः महाप्रभवः च संतीर्णः। उत्तरद्वारे रथगजाश्वसमूहः, दक्षिणमार्गः तु एकेन विश्वस्तमन्त्रिणा व्यवस्थितः। पूर्वदिशां कर्णाटकाधिपः पालयति, उत्तरपार्श्वे यवनदेशः सौराष्ट्राधिपेन रक्षितः। पश्चिमप्रदेशः मालवपतिना पाल्यते, दक्षिणसागरतीरे लङ्कादूतैः जीवनं दत्तम्। पूर्वसागरतीरं महेन्द्रमुनिना गगनस्पर्शि वर्णितम्, उत्तरतीरं दूतैः रहस्यमयं विस्तरेण कीर्तितम्। पश्चिमतीरे सूर्यास्तनगर्यां प्राचीनः प्रासादः नृपगणैः सेवकसंघैश्च संकीर्णः। यज्ञमार्गाः वाद्यनिनादैः जयध्वनिभिः प्रतिश्रूयन्ते, गुहानि सूतवादित्रैः गीतैः चोल्लसितानि। गगनं गीतवाद्यध्वनिभिः व्याप्नोति, अश्वगजवाहनवातैः धूलिपटलानि घनसमूहवत् दृश्यन्ते। पर्वतानि पुष्पगन्धैः कर्पूरधूपधूमैः च सुरभितानि; सर्वत्र शासनानि राजाज्ञाश्च प्रतिष्ठितानि। सभा कर्पूरार्द्रशुक्लाम्बरधारिभिः सेवकैः शोभिता, तस्याः प्रभा भूम्यन्तरिक्षयोः स्तम्भवत्, सूर्यतेजोऽपि अतिक्रान्तम्। राजा महाकर्मसु संलग्नः, नगरनिर्माणकुशलैः वास्तुशिल्पिभिः परिवृतः। तदा सा दिव्या सभा, व्योममयी, स्वर्गे धूमवनमिवावतारिता। तत्र गच्छन्त्याः तस्याः, जनाः तां न पश्यन्ति, यतः सा अन्यस्य चिन्तनकृत्या निर्मिता, स्वप्ने स्त्रियं यथा दृश्यते। एवं सा स्वयमपि अग्रे गच्छन्तीं न दृश्यन्ति, यथा स्वनगरे स्थितः स्वनगरं न पश्यति। सा तत्र सर्वान् पूर्वगतान् अपश्यत्, यथा राजा अन्ये नगरे प्राप्तः सहागतान् पश्यति। तत्र तानि एव बालकानि तद्रूपतया तदाचारेण, तानि एव युवत्यः, त एव मन्त्रिणः दृष्टाः। तत्रैव नृपाः, पण्डिताः, सखायः, सेवकाः, तद्विधा अन्ये च तया दृष्टाः। ततः सा नवान् पण्डितान्, मित्राणि, सचिवान्, अन्यान् नगरवासिनः च अपश्यत्। सा तत्र मध्याह्नं, दिवसं, दिशः तीव्रतापग्रस्ताः, गगनं चन्द्रसूर्ययुक्तं, मेघजलवायुनिनादं च अपश्यत्। सा पश्यति पृथिवीं सरोवरनद्याचलनगरग्रामैः भूषिताम्, नगरेषु, वनेषु, ग्रामेषु च विविधजनसमूहनिवृत्तां। तत्र द्विषष्टिवर्षीयं राजानं, पूर्वजरा-रहितं, प्राचीनजनान्, ग्रामवासिनः च यथापूर्वं दृष्टवती। तान् दृष्ट्वा सा स्त्री चिन्तया पीडिता अभवत्—"अहो, अस्य नगरस्य सर्वे जनाः महतीं पीडां प्राप्य मृताः।" पुनः चेतनां प्राप्य, सा स्वपूर्वान्तरगृहं प्रविश्य, रात्रौ सर्वं यथापूर्वं अपश्यत्। तत्र पतिं मृतशरीररूपेण, पुष्पसमूहेन आवृतम्, सेवकान् सुप्तान् च दृष्टवती। ततः सा स्वसखीन् सुप्तावस्थायाम् उत्तापयन्ती, "अहं महद्व्यथा-पीडिता; मां राजसभा प्रति नयन्तु," इति अवदत्।