सः कश्चन महात्मा, "किं वित्तेन, किं दुःखेन, किं गृहेण, किं प्रयत्नैः? सर्वं मिथ्यैव," इति निश्चित्य, मौनं समाश्रित्य एकाकी तिष्ठति। न हास्ये लीयते, न सुखेषु प्रवर्तते, नापि कर्तव्येषु प्रवृत्तिम् उपयाति—केवलं मौनमेव आश्रयति। ललितकेश्या नारीभिः सुललितलोचनाभिः क्रीडायमानाभिः समन्तात् परिहृतः सः न प्रमोदं प्रपद्यते, यथा वनस्थः वृक्षः मृगैः नानन्दति। एकान्तवासे, क्षितिजे, तीरेषु, वनान्तरेषु च, सः मृगैः सह स्वजनवत् प्रमोदं अनुभवति। हे राजन्, वस्त्रपानभोजनवस्तुषु विरक्तचित्तः, परिव्राजकाचार्यं पालयन्, तपस्यां प्रवृत्तः सः दृश्यते। एकाकी निर्जने देशे वसन्, हे नराधिप, सः न हास्यं करोति, न गीतं गायति, न रुदितुम् इच्छति। पद्मासनस्थः, रिक्तचित्तः, वामकरतले कपोलं स्थापयित्वा तिष्ठति। न च गर्वं गृह्णाति, न राज्यम् इच्छति, न सुखदुःखयोः प्रवाहे उत्थानं पतनं वा अनुभवति। न वयं जानिमः अस्य जन्म वा, कर्म वा, इच्छां वा, चिन्तनं वा, गमनं वा, किमर्थं वा सः करोति इति। प्रतिदिनं सः कृशः भवति, प्रतिदिनं पाण्डुरः, प्रतिदिनं वैराग्यं प्राप्नोति, यथा शरदन्ते वृक्षः। हे राजन्, शत्रुघ्नः लक्ष्मणश्च तम् अनुयान्ति, यथा प्रतिबिम्बे समुत्पन्ने। सेवकैर्, राजभिः, मातृभिश्च पुनः पुनः पृष्टः, सः केवलं "न किञ्चित्" इति प्रत्याहार्य, मौनमास्थाय, निराशः तिष्ठति। स्वप्रियसखायं समीपे उपविशत् उपदिशति—"सुखेषु मनः मा स्थापय, येषां हृदयं क्षणमात्रम् एव स्पृशति।" सः पश्यति—स्त्रीषु विविधविलासास्व्, सभा-संवादेषु च अनुरागः यथैव साक्षात् नश्यति। पुनः पुनः, काकः केवलं चेष्टया गायति, न रम्यतया, न माधुर्येण, न यत्नेन, न सम्यग्वपुषा। समीपस्थितः कश्चन सेवकः "राज्यं प्राप्नुहि" इति वदति चेत्, सः तं प्रमत्तवद् उपहसति। न सः उक्तं शृणोति, न पुरतः स्थितं पश्यति, सर्वं परित्यज्य, महतीषु अपि वस्तुषु उदासीनः। यदि व्योम्नि पद्मवनं वा महद्वनं वा स्यात्, अपि सः न विस्मयं प्राप्नोति—"कथमेतत्?" इति। सुन्दर्यः समन्तात् सन्त्यपि, कामबाणाः तस्य मनसि न प्रविशन्ति, यथा दृढशिलायाम्। कश्चिद् दुःखितः "एकं वासस्थानं वा वित्तं वा इच्छसि?" इति पृच्छति चेत्, सः याचकाय सर्वं ददाति, उपदेशरूपेण। "एषा हि हानिः, एषा लाभः"—एवं कल्पनाजन्यं भ्रमं मनसि उदेति चेत्, सः शोकपूर्णं गीतम् इव गायति। "हा, विनष्टोऽस्मि, अनाथोऽस्मि"—एवं विलपन् अपि, आश्चर्यं यत् सः वैराग्यं न प्राप्नोति। रामः, रिपुसूदनः, रघुवंशसिंहः, एवं गम्भीरं समाधिं प्रपन्नः इति वयं क्लेशं प्राप्ताः। किं कर्तव्यम् इति न जानिमः, हे महाबाहो, यस्य मनः एवं स्थितम्, त्वमेव अस्माकं शरण्यः। राजा, ब्राह्मणः, गुरुः वा, तान् सर्वान् सः उदासीनभावेन पश्यति, पशुवत् परित्यज्य। एषा विशालजगदाभासः अत्रोत्पन्नः, "नायं सत्यम्, नाहम्" इति निश्चित्य, सः तिष्ठति। न देहे, न आत्मनि, न बन्धुषु, न राज्ये, न मातरि, न भाग्ये, न अभाग्ये, न बाह्ये, न आन्तर्ये, किञ्चित् विश्वसिति। सः अनासक्तः, निराशः, निराश्रयः, विमूढता-रहितः, अतः वयं क्लिश्यामः। "किं वित्तेन, किं मातृभिः, किं राज्येन, किं कामेन?"—एवं निश्चित्य, त्यागाय सन्नद्धः तिष्ठति। सुखे, जीवने, राज्ये, मित्रे, पित्रे, मातरि च, सः परमक्लेशं प्राप्तः, यथा चातकः शुष्ककाले। एवं स्वभावस्य जनस्य, सर्वसमृद्धिम् अपि लब्ध्वा, संसारजालं विषवत् दृश्यते। एष्य पृथिव्यां कः सः महात्मा, यः तं सामान्याचार्ये स्थापयितुं समर्थः? एवं शाखाविस्तृतः क्लेशः उत्पन्नः, अतः दयालुः कश्चन तं तस्मात् उद्धर्तुं आगच्छतु। मनसः भ्रमं परित्यज्य, महात्मा सः सर्वदुःखितान् शुभाय नयति, यथा सूर्यः भूमिं प्रकाशयति, तमः अपाकरोति। यदि एवं, तर्हि शीघ्रं रघुनन्दनं प्राज्ञं आनय, यथा मृगाः मृगं नयन्ति। एषा रघुनन्दनस्य मोहा न दुःखजन्या, नासक्तिजन्या, किं तु विवेकवैराग्यसमुत्थिता महाजागरूकता। रामः शीघ्रं अत्र आगच्छतु, वयं च अत्रैव तस्य मोहम् अपाकुर्याम, यथा पवनः पर्वतस्य मेघं नयति। यथोपायेन मोहम् अपोह्य, रामः रघुनन्दनः परमपदं विश्रामं प्राप्स्यति, यथा वयम्। सत्यम् अवाप्य, प्रमुदितबुद्धिः, विश्रान्तः, सः पुष्टः, उज्ज्वलवर्णः, सुधां पीत्वेव, भविष्यति। पूर्णतृप्तचित्तः, स्वाभाविकं नित्यं च व्यवहारं पूजयन्, सः विहरिष्यति।