मणिमयैः प्रभामयैश्च शीतलैः तृणैः समाच्छन्नेषु रम्येषु स्थलेषु, स्फुटितस्रवदम्बुशिखरिणां जलधारासु च, सुवर्णमणिसंकीर्णशिलाश्रयेषु पर्वतेषु, दिव्यर्षिमन्दिरेषु, पुण्यतीर्थेषु च दूरदूरस्थेषु तपोवनान्तरेषु च, शुभ्रपद्मसरोवरसुरभिषु, हसितकुमुदेषु, विपुलसुरभिपुष्पितकाननान्तरेषु, पूर्णपुष्पोत्पलशयनेषु च सा रमणी रममाणा आसीत्। क्वचित् सैव क्रीडारूपकप्रहेलिकाभिः, अक्षरक्रीडाभिः, बहुविधैः पट्टकक्रीडाभिः, रहस्यकूटपाशकक्रीडाभिश्च तस्य सह पत्या समयं यापयन्ती, नानानाटककथाभिः, श्लोकचित्रबिन्दुपङ्क्तिभिः, देशभाषाभिः, नगरग्रामाचारैश्च रममाणा, पुष्पमाल्यगुच्छहारविभूषितया, विविधानामाभरणानां शोभया, ललितचेष्टालास्यैः, विविधानन्दपात्रैश्च, ताम्बूलकर्पूरनागवल्ल्यादिभिः, क्रीडालिङ्गनैः, स्खलनडोलायमानमन्दिरेषु, पुष्पविलसितस्वगृहडोलायाम्, परस्परं डोलायमानानां तालमिलनैः, पुष्पलतागुहायाम्, सुस्मितवदनया रममाणया, नानायात्रायाः नौक्यश्वगजवाहनैः, जलक्रीडया, परस्परसिञ्चनक्रीडया, नृत्यगीतवाद्यसंवादैः, ताण्डवनर्तनैः, वीणामृदङ्गवादनैः, उपवननदीतीरवृक्षमार्गान्तःपुरमन्दिरेषु च विविधक्रीडाभिः सा रमणी तेन सह रममाणा आसीत्। एवं सुखोपचितया तया युवत्या, पतिस्नेहपरायणा, शुभचिन्तनपरायणा, एकदा चिन्तनं कृतवती—मम पतिः, लोकनाथः, प्राणादपि प्रियः, यौवनतेजसा समन्वितः, कथं सः जरामरणरहितोऽमृतो वा स्यात्? यस्य स्नेहसंपुटेन स्तनयुगलं समुन्नमितं मया, तेन सह शतशः वर्षाणि पुष्पगृहेषु क्रीडां कर्तुं कथं शक्यं स्यात्? यथा च शनैः शनैः तपःस्वाध्यायप्रयत्नैः सोमवत् नृपाणां मध्ये जरामरणरहितो भवेत्, तथा कर्तुं शक्यं वा इति सा चिन्तयामास। सा द्विजातीन् यथाश्रद्धं पृष्टवती—कथं मरणं न भवति? द्विजातीन् सम्यगर्चयित्वा पुनः पुनः सविनयम् अपृच्छत्—कथं अमृतत्वं लभ्यते? ते तु ब्राह्मणाः ऊचुः—सर्वैः तपोऽनुष्ठानैः स्वाध्यायैश्च सिद्धासिद्धौ विविधं फलमाप्नुतः, अमृतत्वं तु न कदापि सिध्यति। एवं द्विजमुखात् श्रुत्वा सा पुनः शीघ्रं स्वबुद्ध्या चिन्तयामास, प्रियवियोगभीता—यदि भाग्यवशात् मम पतिः पूर्वं म्रियेत्, तर्हि सर्वशोकात् विमुक्ता, स्वात्मन्येव शान्त्या वर्तिष्ये। अथ सहस्रवर्षे पतिः म्रियेत् चेत्, तदा तथा करिष्यामि यथा आत्मा गृहात् न निष्क्रामेत्। पतिस्वात्मा गच्छति चेत्, सः मम शुद्धान्तःपुरे स्थित्वा, अहं तत्रैव पतिदृश्यया स्वेच्छया वत्स्यामि। इत्येवमुद्दिश्य, अद्यैव मम प्रयत्नं आरभे, सरस्वतीं विद्यात्मिकां स्तुत्वा, जपव्रततपसा तां प्रसादयिष्यामि। एवं संकल्प्य, सा साध्वी पतिं न विज्ञाप्य, शास्त्रविहितं तपः परं कृतवती। प्रतित्रिरात्रान्ते उपवासनिर्वृत्त्या, देवब्राह्मणाचार्यविद्वज्जनपूजनपरायणा अभवत्। नित्यं स्नानदानतपःस्वाध्यायेषु प्रवृत्ता, श्रद्धायुक्ता, धर्माचरणे सदा यत्नशालिनी, महत्तपसा कष्टमपि सहमाना। यथाकालं यथायत्नं यथाशास्त्रं यथाक्रमं च पतिं तुष्टाव, स तु तस्याः भावं न अवेद। शतम् एव त्रिरात्राणां सा युवती तपः परं कृत्वा, अनवरतम् अतीव यत्नेन तपः अकरोत्। शतत्रिरात्रान्ते, प्रतिमां पूजयित्वा, भगवती गौरी वागीश्वरी तुष्टा सञ्जाता, ताम् अभाषत—अनवरततपसा पतिसंनिष्ठया च त्वयि अहं पूर्णतुष्टा, वत्से, यदिच्छसि, तत्ते वरं गृहाण। सा उवाच—जय त्वं सोमसदृशप्रभा, जन्मजरामरणतापं शमयसीति; जय त्वं सूर्यसदृशदीधितिः, हृदयतमः संहरसीति। माता, त्रैलोक्यजननि, मां दीनां पालय; द्वौ वरौ मम याचितुमिच्छामि। प्रथमं, मातः, मम मृतस्य पतिस्वात्मा अस्माद् अन्तःपुरात् न निष्क्रमेत्। द्वितीयं, भगवति, यदा यदा अहं त्वां द्रष्टुमिच्छेयम्, तदा तदा त्वं मम साक्षात्कारा भव। एवं श्रुत्वा, जगन्माता ‘एवं अस्तु’ इति उक्त्वा, निमेषमात्रेण समुद्रतरङ्गवत् अन्तर्धानं जगाम। ततः सा राजमहिषी, प्रियदेवतासंप्रसादात्, हृष्टा बभूव, शृङ्गारिणी हरिणीव गीतश्रवणात् प्रमुदिता। यदा कालचक्रं तीक्ष्णारं, दिवसंवत्सरक्षणविभागयुक्तं, सर्वं प्रवर्तयति, तदा तस्याः पतिसंवित्तिः तस्याः अन्तः प्रविष्टा, त्वरितं दृश्यमानेव जाता, शुष्कपत्रे रसेवाविर्भूता। यदा युद्धे शरीरं भग्नं, अन्तःपुरे मृतं पतितम्, तत्रावस्थितः जीवः निर्जलपद्मवत् शुष्कताम् अगमत्। तस्याः पूर्वं कुसुमसदृशाधरौ, श्वासाग्निविषविपाकेन कठिनौ जातौ; सा मृत्युपदवीं प्रविष्टा, मलयाचलपर्वतशृङ्गमिव शुष्कीकृतम्।