स्वतः एव चेतनायाः अद्वितीयः स्पन्दः उद्भवति—चेतनावातः, यस्य स्वरूपं जडं नास्ति। स्वयमेव चेतनायाः विविधः प्रवाहः प्रवहति—चेतनाजलः, यः कस्यचित् नलिकायाम् न बध्यते। स्वयमेव चेतनायाः अद्भुतः शिखरः उच्चं समुत्क्षिप्यते, न निर्मितः; स्वयमेव चेतनायाः रमणीयः प्रभा सदा प्रकाशते, नित्यं प्रकटिता। चेतनायाः प्रकाशः सदा स्वप्रकाशः, शुद्धस्वरूपः, स्वयमेव ज्ञातृणि ज्ञानात् उद्भवति, अज्ञानात् अस्तं गत इव दृश्यते। स्वयमेव जडानां मध्ये, तस्य स्व inertia द्वारा सुषुप्तिस्थितिं प्राप्नोति; स्वयमेव स्पन्दन अथवा स्थैर्येन, चेतनास्य महाकाशः मनः भवति वा, शुद्धचैतन्यरूपे स्थितः। चेतनायाः प्रकाशः तस्य प्रकाशः येन जगत् अस्ति च नास्ति च; जगत् अस्ति च नास्ति च, केवलं चेतनाकाशस्य शून्यरूपम्। जगत् चेतनाप्रकाशस्य महारूपे अस्ति च नास्ति च; चेतनावातस्य घनस्पन्दने जगत् अस्ति च नास्ति च। जगत् चेतनाघनतमस्य कृष्णतायाम् अस्ति च नास्ति च; चेतनासूर्यस्य दिवसप्रभायाम् जगत् अस्ति च नास्ति च। चेतनाप्रसूनस्य धूलिः एव जगतो मृगमरीचिका—गिरिः वा अणुः इति; चेतनाग्निस्य तापः जगतो दीप्तिः; चेतनाशङ्खस्य शुभ्रता जगतो उज्ज्वलता। चेतनागिरिपृष्ठे जगत् उदररूपे स्थितम्; चेतनाजले जगतो तरलता; चेतनाशर्करायाः माधुर्यं जगतो माधुर्यम्; चेतनाक्षीरस्य स्निग्धता जगतो स्निग्धता। चेतनाहिमस्य शीतलता जगतो शीतलता; चेतनाग्निस्य ज्वलनं जगतो ज्वलनम्; चेतनाघृतस्य तैलत्वं जगतो तैलत्वम्; चेतनानद्याः तरङ्गः जगतो तरङ्गः। चेतनमधुस्य माधुर्यम् जगतो माधुर्यम्; चेतनकाञ्चनकुण्डलस्य जगतो भूषणम्; चेतनापुष्पस्य गन्धः जगतो गन्धः; चेतनलताफलस्य जगतो फलम्। चेतनायाः एव अस्तित्वं जगतो अस्तित्वम्; जगतो अस्तित्वं चेतनायाः स्वरूपम्। अत्र भेदः परिवर्तनं च न तिष्ठति, यथा आकाशे मलः न तिष्ठति। एवं सतत्त्वेन त्रयः लोकाः—सत्-असत्—अविभाज्याः, यतः तेषां स्वरूपं अभेद्यम्; अतः सत्-असत् तदेव। 'अंश' 'सम्पूर्ण' शब्दार्थाः शशविषाणवत् कल्पिताः, ये प्रत्यक्षानुभवम् निन्दन्ति; तेषां निन्दा भवतु। यत्र जगत् नास्ति—गिरिः, भूमिः, नदी, अधिपः—यतः केवलं चेतना एकमेव, तत्र कस्य विषये भ्रमः सम्भवति? यद्यपि चेतना शिलायाः हृदयवत् घना, तस्य स्वस्वरूपे स्फटिका, तत्र सर्वः शान्तः व्यवस्था स्थितः, यथा शिलायाम्। वस्तुनां विस्तारमध्ये त्वं आकाशकणवत्; तव 'त्वं', 'तत्', 'अहम्', 'स्व', 'सत्', 'असत्' इति विचारः नास्ति। यथा पत्रे अनेकरेखानां व्यवस्था, तथा चेतना स्वभावेन स्वयमेव भिन्नम् अभिन्नम् च धारयति। प्रत्यक्षानुभवेन ज्ञेयम्—चेतना सर्वकारणसमूहस्य मूलम्, सृष्टिकर्तुः अपि जननी, स्वभावतः अकारणम्। एषा चेतना, यः वस्तु नास्ति, तस्य अभावः वाच्ये अपि न स्थाप्यते; यतः यदस्ति, तद् बीजाद् अंकुरवत् उद्भवति। यथा त्रयः लोकाः आकाशे अविभक्ताः, पूर्णशून्याः, तथा महाचेतनायां सर्वं दृश्यं वास्तवः परमावस्था—एतद् प्रत्यक्षानुभवजं निश्चयं धारय। ऋषिणा एवं उक्ते, दिवसः सायंतनं प्राप्तः, सूर्यः अस्तं गतः, सभा नमस्कारं कृत्वा, सूर्यकिरणानां सायं संध्या इव स्नानाय गता। एषः जगत् केवलं आकाशः, यथा मुक्तिका आकाशे दृश्यते; शुद्धचेतनाकाशे जगत् तद्वत् प्रकाशते। यथा स्थम्भे चित्रितः दिव्यकन्या दृश्यते, परन्तु भिन्ना नास्ति, तथा चेतनास्थम्भे न चित्रं न चित्रकारः। यथा समुद्रे तरङ्गाः स्वभावतः उत्पन्ना इव दृश्यन्ते, परन्तु तत्त्वतः अचलाः, तथा ज्ञेयम् ज्ञाता च परमात्मनि उत्पन्ना इव दृश्यते, परन्तु भिन्नत्वं नास्ति। यथा जलमध्ये सूर्यप्रभायाः रूपाणि लोकाय तृप्तानि, परन्तु अणवे तृप्तानि नास्ति, तथा जगतो दृश्यता। जगतो दृश्यता, या न प्रकटिता न अप्रकटिता, ब्रह्मणः न भिन्ना; यथा जलमध्ये सूर्यजालं भिन्नं इव दृश्यते। यद्यपि पृथिव्याद्याः तत्त्वानि अस्मिन जगति, यः आकाशस्वरूपः, अनुभूयन्ते, तत्त्वतः नास्ति—यथा स्वप्ने वा कल्पनायाम्। आकाशवत् चैतन्ये, यत्र वस्तु ग्रहणं सत्यं इव दृश्यते, तत्त्वतः किञ्चित् न उत्पन्नम्—यथा मरु-नदीमध्ये जलं नास्ति। अत्र जगति, यत्र वस्तु ग्रहणं नास्ति, यः गन्धर्वनगरवत्, वस्तुनां दृश्यता मरु-नदीवत् मृगमरीचिका—दृश्यमानमायाम्। यथा स्वप्नगिरौ न मापनं न मानम्, तथा जगति सर्वं दृश्यं केवलं आकाशः, कल्पनया पूरितम्, पदार्थेन न पूरितम्। 'जगत्', 'ब्रह्म', 'आकाश' शब्दार्थानां भेदः केवलं अज्ञैः कल्पितः; तत्त्वतः 'जगत्', 'ब्रह्म', 'आकाश' शब्दार्थः अभिन्नः। एषः प्रकाशः, यः केवलं चेतना-अचेतनायाः प्रकाशनम्, आकाशेन तस्माद् सूक्ष्मः, यथा कल्पनाघनस्य मेघेन सम्बन्धः। यथा स्वप्ननगरः जाग्रत् नगरात् स्पष्टः इव, तथा जगत् कल्पितजगतः स्पष्टः इव। अतः जगत्, यः जडचेतनरूपे दृश्यते, तत्त्वतः केवलं शुद्धाकाशः; 'शून्य' 'आकाशजगत्' इति शब्दौ अभिन्नौ, चेतनास्वरूपे स्थितौ। एवं अत्र किञ्चित् न उत्पन्नम्—न जगत्, न तस्य आरम्भः, न किञ्चित् दृश्यं; यथा स्थितम्, तथा अनिर्देश्यम्, अप्रकटम्। जगत् एव महाकाशः, चेतनाकाशः, न भेदः; यथा अणुस्थानम् वा मापनं, यः न पूर्यते। एषः केवलं आकाशस्वरूपः, शुद्धः, रूपग्रहणात् मुक्तः; आकाशे, आकाशमयम् अद्भुतं दृश्यं तिष्ठति, यथा कल्पनया निर्मितं नगरम्। अत्र, शृणु मण्डपस्य कथा, यः श्रोत्रस्य भूषणम्; यस्य द्वारा, न संशयः, एषः अर्थः तव मनः विश्रामं दास्यति। हे ब्रह्मन्, सत्यज्ञानवृद्ध्यर्थं शीघ्रं संक्षेपेण मण्डपस्य सर्वां कथां कथय, यस्य द्वारा ज्ञानवृद्धिः भवति। इति एषा कथा, यः स्वयमेव चेतनायाः अद्वितीयत्वं, जगतो मायाम्, तस्य शून्यरूपं, अनिर्देश्यम्, तथा प्रत्यक्षानुभवेन ज्ञेयम्, विविक्तया, श्रद्धया, स्नेहेन, शुद्धया, संप्रेष्यते।