यदा एषा माया, ब्रह्माण्डरूपिणी, सम्पद्यते, तदा अपि किञ्चित् अपि न सम्पद्यते, न किञ्चित् जातम्, न किञ्चित् दृश्यते च। यत् ब्रह्म-आकाशं तिष्ठति शुद्धमिव, अचलम्, तत्र कल्पनानगरी अपि सति, न तु वस्तुतः सत्यम्। इयं अद्भुता विभूतिः आकाशे उत्पन्ना, अजाऽरूपिणी, न किञ्चित् क्रियते, न अनुभूयते, न सत्यम्, केवलम् सत्यमिव दृश्यते। महाकल्पे, ब्रह्मादीनां मोक्षात्, नूनम्, न किञ्चित् पूर्वस्मृतिः अवशिष्यते; तस्य कारणं स्वयम्भुवः एव। यथा स्वयम्भूः तथा एव तस्मात् उत्पन्ना स्मृतिः; एवं अनादिरनुभवः, पृथिव्यादिभिः सहितः, इति स्थितम्। यथा स्वप्ने अनुभव्यमानाः पृथिव्यादयः जाग्रति दृश्यन्ते, एवं जगत् अपि नित्यं शुद्धाकाशस्वरूपेण स्मर्यते। यत्र यथा च जलस्य द्रवभावः, तत्र अन्यत् किञ्चित् सृष्टिः नास्ति परमात्मनि। एवं सृष्टिः स्थापिताऽस्ति, एषः प्रकाशोऽपि तिष्ठति; यत् विश्वम् इति कथ्यते, तद् केवलम् आकाशस्वरूपम्, न तु वस्तुतः किञ्चित् सृष्टम्। एवं दृश्यं जगत् शान्तम्, आकाशस्वरूपम्, अविभक्तम्, अविकल्पितम्; निराश्रयम्, निरुपस्थितम्, अद्वैतम्, एकत्वरहितम् च। यदा अपि विश्वबुद्धिः उदेति, तदा अपि किञ्चित् न जायते; परमाकाशः अव्याप्तः, विशुद्धः, स्थिरः च तिष्ठति। तस्मिन् महाशून्ये केवलम् यदस्ति तदेव तिष्ठति; नास्ति किञ्चित् आश्रयः, नाश्रितम्, न दृश्यं, न च द्रष्टा। नास्ति विश्वम्, न ब्रह्मा कर्ता, न ब्रह्माण्डं किञ्चन; न जगत्, न पृथिवी—सर्वम् एव परमशान्तौ स्थितम्। केवलं ब्रह्मैव प्रचलति, शुद्धम्, विशदं, स्वभावतः आत्मन्येव आत्मना; यथा जलम् स्वभावेन द्रवति, स्वयम् स्वयम् परिवर्तते। इदं मिथ्यैव दृश्यते, सत्यमिव अनुभूयते; अन्ते तु मिथ्या विनश्यति, यथा स्वप्ने मृत्युः। अथवा, स्वभावतः सत्यमेव, क्लेशरहितम्, अविभक्तम्, अनाद्यन्तम्, केवलम् विज्ञानमयं महदन्तरम्। यथा आकाशं स्वयम्, परमं, प्रथमरूपं भूताधिपतिं, स्वभावेनैव सदा विचलति, समं शून्यतया; तस्य सूक्ष्मदेहम्, न स्थूलम्, तस्मात् पृथिव्यादयः अजायमानाः, तदा सतत्त्वम् न विद्यते। एवं यत् दृश्यते—जगत्, अहंकारः, इत्यादि—तत् न किञ्चित्; अजं तस्मात् नास्ति, यत् अस्ति तत् केवलं परमम्। तदेव परमाकाशं जीवेषु जीवति, चेतनम्, यथा सलिलं स्थिरसागरयोनौ कम्पते। चेतनायाः अन्तःक्रिया जानतीव दृश्यते, स्व-आकाशभावं न परित्यज्य, यथा स्वप्नकल्पनापर्वते दृश्यते। महाविश्वात्मनः शरीरम्, यत् पृथिव्यादिरहितम्, केवलं सूक्ष्मं, शुद्धचैतन्य-आकाशमयं च। तत् स्वप्नगिरिसदृशं, अविनाशी, स्थिरस्वप्नपुर्याकारम्; मनसा समारोपितसेना इव, चेतनायाः क्रियया स्थितम्। इदं स्थूणिसमूहवत्, तदुत्पन्नवत्, न भूमौ निहितम्; ब्रह्मणोऽकाशे आत्मा अनुत्खातः, स्वस्वस्थूण्युपरि प्रतिमेव। आद्यः स्रष्टा, पूर्वं स्वयम्भूरिति विख्यातः; सः कारणरहितः, पूर्वकर्मफलाभावात्। महाप्रलयान्ते, आद्याः पितरः मोक्षं यान्ति; तस्मात् किम् पूर्वकर्म? आत्मा, प्राचीरवत्, त्याज्यः, दृश्यादृश्यत्वात्; न दृश्यं, न द्रष्टा, न स्रष्टा—सर्वम् एव तत्। स एव सर्ववस्तूनां प्रतिबिम्बः; तस्मात् जीवप्रवाहः, यथा दीपसमूहः एकदीपात्। कल्पनैव कल्पनात् जायते, पृथिव्यादिरहितम्; तथापि, पृथिव्यादिसंयुक्तवत् दृश्यते, यथा स्वप्नात् स्वप्नान्तरम्। तस्मात् प्रतिबिम्बात् एव जीवाः उत्पद्यन्ते; उपादानकारणाभावे त एव भवन्ति। उपादानाभावे कारणकार्यम् एकम् एव; तस्मात् सृष्टिमायायाः अन्यत् नास्ति कारणम्। ब्रह्मैव आदिः, पुरुषरूपः; पुरुषात् सृष्टिः; तस्मात् जीवाकाशः स एव, पृथिव्याद्यसत्त्वात्। जीवसमूहः किं सीमितः, अथवा अनन्तः? अथवा अनन्तात्मा, जीवसमूहसमूहः, स्थिरगिरिसदृशः किम्? यथा वृष्ट्याः धाराः, सागरात् बिन्दवः, तप्तलोहात् शिखाः, एवं जीवाः कुतः सम्प्रसवः? तस्मात्, भगवन्, जीवजालस्य तत्त्वं कथय; अहं प्रायशः अवगतः, किंतु स्पष्टं कुरुष्व। एक एव जीवः, कथं बहवः? तव वचनं शशशृङ्गस्य आगमनं गमनेव। नास्ति जीवः, न जीवसमूहः, हे राघव; न एकः पर्वतवत् जीवसमूहः कश्चित्। यः कश्चित् जीवशब्दसम्बन्धी विकल्पः, सः कल्पनया एव; निश्चला बुद्धिः भवतु—न किञ्चित् तेषां वस्तुतः अस्ति। केवलं शुद्धचैतन्यम्, निर्मलम् ब्रह्म, सर्वत्र विद्यते; सर्वशक्तिमत्वात्, यं यं भावं इच्छति, तं तं प्रकाशयति। यथा लता क्रमशः प्रसारितुं शक्नोति, एवं चेतना, व्यक्ताव्यक्तस्वरूपा, शीघ्रं स्वात्मन्येव आत्मानं पश्यति। 'जीव', 'बुद्धिः', 'क्रिया', 'गमनम्', 'मनः', 'द्वैतम्', 'एकत्वम्'—सर्वे एते स्वस्वरूपेण अनुभवाय प्रवर्तन्ते। एवं विज्ञानतः ब्रह्मैव भवति; अविद्यया, निरीक्षणेन नाशं याति, परं न तु विज्ञानम् आप्नोति। एवं, हे भगवन्, परमात्मस्वरूपस्य, विश्वस्य, जीवसमूहस्य च, यथार्थं रहस्यं, शुद्धचैतन्यैकत्वं, आकाशवत्, कल्पनावज्जगदाविर्भावं च, तत्त्वेन उपदिष्टम्।