एकदा, यत्र प्रकाशांशः स्वध्यानात् "अहम् एषः" इति चिन्तयति, तत्र सः आत्मनः आकाशे स्थितः इव, उच्चस्थितिं कल्पयति। तत्र असत् वस्तु सत् रूपम् धारयति, यथा चन्द्रः केवलं चिन्तनात् आकाशे दृश्यते; तस्य चिन्तनात्, सः पर्यवेक्षकः च पर्यवेक्षितः च भवति, एकत्वात् द्वैतत्वं प्राप्नोति, स्वप्ने वा मृत्युभावनायाम् इव। ततः सः सूक्ष्मदृढत्वं प्राप्य, स्वं तारारूपं प्रतिपद्यते; यथा यथा सः चिन्तयति, तथा तथा चैतन्यस्य स्वरूपात् अर्थः उत्पद्यते। एषः जीवः सदा आकाशस्वरूपः एव; सः "अहम् एषः" इति चिन्तयति, चैतन्येन तस्य व्यक्तित्वभावः जायते, यथा स्वप्ने पथिकः भवति। सः तारारूपं कल्पितं शरीरं इति संज्ञां प्राप्य, तद्रूपं एव भवति; मनः यथा दृश्यते, तथा तस्य स्वरूपं धारयति। बाह्यं इव परित्यज्य, तारे अन्तः सः प्रत्यन्तः प्रकाशते, तथापि बहिः स्थितः, यथा पर्वतः दर्पणे प्रतिबिम्बितः। यथा शरीरं कूपे स्थितं वा बहिः आगच्छति, तथा स्वप्नकल्पनायाम् च चेतनाः एतद् जानाति; एवं जीवः अणौ अन्तः अनुभवति। सः तारे दृढे स्थितः आत्मा, स्वयमेव क्रियाम् करोति; एषा ज्ञानधारा, बुद्धि-मनः-आदि-रूपा। ततः तारे स्थितस्य जीवस्य आकाशः "अहं पश्यामि" इति भावेन विस्तारं प्राप्नोति, आकाशे पश्यति इव। ततः द्वाराभ्याम् बाह्यं पुनः प्रसारयति; यद् तेन दृश्यते, तत् पश्य्चक्षुषः इति नाम भविष्यति। यद् तेन स्पृश्यते, तत् त्वचः इति; यद् तेन श्रूयते, तत् श्रोत्रम्; यद् तेन घ्रायते, तत् नासिका; एवं सः आत्मन्येव आत्मानम् अनुभवति। यद् रसयति, तत् जिह्वा इति भविष्यति; यद् चलति, तद् वातक्रिया, कर्मेन्द्रियसमूहः। यथा सर्वरूपाणि, प्रकाशः, मनःकल्पनाः उत्पद्यन्ति, तथा चिन्तयन् सूक्ष्मशरीरी आकाशे आकाशे स्थितः तिष्ठति। एवं प्रकाशांशस्य विस्तारं चिन्तयन् ब्रह्मैव "जीवः" इति नाम्ना स्थितः, असत् इव सत् इव दृश्यते। एवं सः "जीव" शब्दस्य अर्थकल्पनायाः भ्रमं प्रविश्य, सूक्ष्मशरीरं धारयति, मनःशरीरं वस्त्रवत्। स्वकल्पनया सः ब्रह्माण्डे स्थितं रूपं पश्यति; केचित् तं जलस्थं पश्यन्ति, केचित् विश्वेश्वररूपम्। सः भाव्यं विश्वं प्रक्षिप्य पश्यति, मनःकल्पितस्वरूपः, आत्मनः गर्भगृह इव। सः आकाश-काल-क्रिया-द्रव्यस्य कल्पनां पश्यति; एवं चिन्तयन् शब्दकर्ता भवति, कल्पितशब्दैः बद्धः। एषः सूक्ष्मशरीरः असत्यजगत्समोहे केवलम् असत्ये विचरति, यथा स्वप्ने उड्डयन्। एवं, न सत्यम् उत्पन्नम्, तथापि सः स्वयम् आत्मभूतः सूक्ष्मशरीरस्वरूपः, स्वामी, आदिप्रजापतिः इव दृश्यते। यदा ब्रह्माण्डरूपा एषा माया सिद्धा भवति, तदा किञ्चिद् अपि न सिद्धम्, न किञ्चिद् जातम् वा दृश्यते। ब्रह्मणः आकाशः शुद्धः, अचलः तिष्ठति; कल्पनानगरं अस्ति इव, परन्तु न सत्यम्। एषा अद्भुतमाया आकाशे उदिता, अजाताऽरूपा; न निर्मिता, न अनुभूता, न सत्यम्, परन्तु सत्यम् इव दृश्यते। महाकल्पे, ब्रह्मादीनां मोक्षात्, न पूर्वस्मृति अस्ति; तस्य कारणं स्वयम्भूः। यथा स्वयम्भूः यत् रूपं, तथा स्मृति अपि तस्मात् उत्पाद्यते; अनादिः अनुभवः एवं अस्ति, पृथ्वी-आदिभिः सह। यथा स्वप्ने पृथ्वी-आदिः जागरिते दृश्यते, तथा विश्वं सदा शुद्धाकाशरूपं स्मृतम्। यत्र यथा जलस्य द्रवत्वगुणः, तथा परमात्मनि अन्यः सृष्टिः न अस्ति। एवं सृष्टिः स्थापितम्, प्रकाशनं तिष्ठति; यद् विश्वम् इति कथ्यते, तद् आकाशस्वरूपम्, न किञ्चिद् सृष्टिः अस्ति। एवं दृश्यं विश्वं शान्तम्, आकाशस्वरूपम्, न विभक्तम्, न भ्रमितम्; न आधारः, न स्थितिः, अद्वैतम्, न एकत्वम्। यदा विश्वचेतना उदितम्, तदा किञ्चिद् अपि न जातम्; परमाकाशः अव्याकाशः, शुद्धः, दृढः तिष्ठति। सम्पूर्णलयशून्ये केवलं यत् अस्ति, तदेव तिष्ठति; न आधारः, न अधेयम्, न दृश्यवस्तु, न दृष्टा। न विश्वम्, न ब्रह्मा, न ब्रह्माण्डः, न विश्वम्, न पृथ्वी—सर्वम् पूर्णशान्त्यां तिष्ठति। केवलं ब्रह्म शुद्धम्, स्वच्छम्, एवं स्वयम् आत्मन्य आत्मा, स्वभावेन विचरति; यथा जलम्, स्वभावद्रवत्वेन, आत्मन्य एव प्रवर्तते। एषः असत्यम् इव दृश्यते, परन्तु इह सत्यम् इव अनुभवः; अन्ते असत्यम् नश्यति, यथा स्वप्ने मृत्युर्भवति। वा, स्वभावेन सत्यम् इदं, दुःखरहितम्, अद्वैतम्, अनादि-अनन्तम्, केवलं ज्ञानमयं विस्तीर्णम्। यथा आकाशः एव, परमः, आदिप्रभुः, स्वभावेन सदा विचरति, समः शून्यत्वेन; तस्य सूक्ष्मशरीरम्, स्थूलशरीरम् न अस्ति, पृथ्वी-आदि न जाताः, तदा अस्तित्वं न अस्ति। एवं दृश्यं विश्वम्, अहंकारः, इत्यादि, किञ्चिद् अपि न अस्ति; अजातत्वात्, तद् नास्ति, यद् अस्ति, तदेव परमम्। तद् परमाकाशः एव जीवेषु जीवति, चेतयति, यथा जलम् निश्चलसागरयो गर्भे कम्पते। अन्तः चैतन्यक्रिया जानाति इव, आकाशरूपं न परित्यज्य, यथा स्वप्नकल्पनापर्वते दृश्यते इव। महाविश्वात्मनः शरीरम्, पृथ्वी-आदि-रहितम्, केवलं सूक्ष्मवाहनम्, शुद्धचैतन्य-आकाशमयं।