यत्र बोधः उत्पन्नो न भवति, तत्र वस्तुनिष्ठता कथं स्यात्? यत्र अनुभवकर्ता न विद्यते, तत्र मरीचिका अपि तीक्ष्णता कथं प्राप्तुम् अर्हति? एषः, यद्यपि सत्यमिव दृश्यते, वस्तुतः असत्यः एव, परमचैतन्ये मनसः उत्पत्त्या जायते; प्रतिबिम्बस्य अभावे प्रतिबिम्बत्वं कथं स्यात्? सः अणोः अपि अणुतरः, शुद्धतरः, सूक्ष्मतरः, परमः, शान्तः, आकाशव्योमात् अपि विशुद्धतरः अस्ति। दिशाः, कालः, अन्यद्वस्तु वा येन न सीमितम्, सः अत्यन्तं विस्तीर्णः, अनादिः अनन्तः, प्रकाश्यवस्तुनः अभावात् केवलं दृश्यरूपः अस्ति। यत्र केवलं चैतन्यस्य सारः अस्ति, तत्र मनःरूपं कथं स्यात्, यः संस्कारवायुनिर्मितः? यत्र केवलं चैतन्यम् एव उदेति, तत्र जीवः नास्ति, न बुद्धिः, न मनः, न इन्द्रियाणि, न संस्काराः। एवं स्थिते, यद्यपि सः विनाशारम्भपूर्णः, तत्रापि कालातीतः स्थितिः एव अवशिष्यते; अस्माकं दृष्ट्या तद् शान्तम्, रिक्तम्, आकाशात् महत्तरम्। एवं परमसत्यस्य स्वरूपम्, अनन्तचैतन्यरूपम्, पुनः विस्तारपूर्वकं कथय, यथा बोधवृद्धिः स्यात्। महाप्रलयसमये, यः कारणानां कारणं शेषः अस्ति, सः परमब्रह्म एव; इदानीं तत् वर्ण्यते, शृणु। यदा आत्मा विलीनः, मनसः प्रवृत्तेः क्षये, यत् वर्णनातीतं रूपं तद् एव तस्य वस्तुनः स्वरूपम्। तत्र न दृश्यं जगत्, न दृष्टा; वस्तुनाम् अभावे सर्वं लीनम्; यत् शुद्धं प्रकाशरूपं दीप्तम्, तत् वस्तुनः स्वरूपम्। यदि जीवस्य स्वभावः वस्तुनिष्पन्नः, तदा तद् देहः; किन्तु यत् शुद्धं शान्तं चैतन्यम् एव, तद् कारणानां कारणम्। यदा अङ्गुष्ठः वा अङ्गुलिः वाय्वादिभिः न स्पृश्यते, यत् जीवन्मनोरूपं शेषम्, तद् परमात्मा। यत् दीर्घध्यानानन्तरं शेषम्, निद्रारहितम्, अनन्तम्, अचेतनम्, दृढस्थितम्, हे निष्कलुष, तद् तदा अवशिष्यते। यत् आकाशस्य, शिलायाः, वायोः वा हृदयम्, तस्य अग्रह्यचैतन्यव्योमस्य, तद् परमात्मनः स्वरूपम्। यः अग्रह्यः, अमनः, जीवन्, क्रियावान्, तद् शान्तम्, परमम्, आदिसत्त्वम्। यः चैतन्यप्रभायाः केन्द्रम्, घनदीप्तेः वा केन्द्रम्, अनुभूतेः केन्द्रम्, तद् परमात्मनः स्वरूपम्। यः बोधः अनादिः अनन्तः, स्पर्शे, प्रकाशे, दृश्ये, तमसि, तद् परमात्मनः स्वरूपम्। यतः जगत् उत्पन्नमिव दृश्यते, यद्यपि स्वरूपतः न उत्पन्नम्; विभक्तमिव अपि अविभक्तम्, तद् परमात्मनः स्वरूपम्। यः अपि सांसारिककार्येषु प्रवृत्तः, शिलासदृशं स्थानम्, आकाशे अनाकाशम्, तद् परमात्मनः स्वरूपम्। ज्ञेयम्, ज्ञानम्, ज्ञाता—यत्र यत्र उदेति, यत्र यत्र लीयते, तद् एव परमं श्रेष्ठम्। यत्र ज्ञेयम्, ज्ञानम्, ज्ञाता, अमनःमहतः दर्पणे प्रतिबिम्बितम्, तस्य रूपं परमम् इति कथ्यते। यत् महाचैतन्यरूपं मनः, षडिन्द्रियाणि, संस्काराः मुक्तम्, चराचरस्य वा, तद् सृष्ट्यन्ते एव शेषम्। यदि स्थावराणां रूपं चैतन्यमयम्, मनः, बुद्धिः, अन्यानि मुक्तम्, तद् परमसमम्। ब्रह्मणः, सूर्यस्य, विष्णोः, हरस्य, इन्द्रस्य, सदाशिवस्य, अन्येषां शान्तौ, अत्र केवलं परमशिवः एव स्थितः; अन्यद् नाम, अविनाशी, अशान्तः, इच्छितः, मिश्रः वा अमिश्रः, सूक्ष्मः, उपेक्षितस्य आधारः। एतत् दृश्यं जगत्, दीप्तिमान्, रूपनामयुक्तम्—हे ब्रह्मन्, महाप्रलये कः तस्य गतिः? कुतः आगच्छति, किं स्वरूपम्? कुतः गर्भिण्याः पुत्रः गच्छति? कुतः आकाशवनं गच्छति, कुतः उत्पद्यते? कथय। गर्भिण्याः पुत्रः, आकाशवनं, न कदापि अस्ति, न भविष्यति; तस्य किं दृश्यत्वम्, किं अदृष्टत्वम्? यथा गर्भिण्याः पुत्रस्य आकाशे कदापि वनं नास्ति, तथा दृश्यं जगत् कदापि नास्ति। यत् आदौ नाभूतम्, तद् न उत्पाद्यते, न विनश्यति; तस्य उत्पत्तिविनाशयोः कथनम् कथं स्यात्? यथा गर्भिण्याः पुत्रस्य आकाशे कल्पितः वृक्षः केवलं कल्पनारूपः, तस्य न जन्म न विनाशः; एवं जगत्। पुष्पस्य केशेन वातम् ग्रन्थिं कर्तुम् प्रयत्नम् कुर्व—एवम् वाक्यं निरर्थकम्, तथा जगतोऽपि अस्तित्वम्। यथा सुवर्णकङ्कणः स्पष्टं दृश्यते, किन्तु सुवर्णात् पृथक् कङ्कणत्वं नास्ति, तथा परमसत्ये जगत्त्वम्। यथा आकाशे पृथक् रिक्तता नास्ति, तथा ब्रह्मणि जगत्त्वं नास्ति, दृष्टस्य अपि। यथा कालिमा न तैलकपिलात्, न शीतता हिमात्, तथा सम्यक् अवगम्ये परमस्थितौ जगत् नास्ति। यथा चन्द्रस्य शीतलता तस्मात् पृथक् नास्ति, तथा सृष्टिः ब्रह्मणः पृथक् नास्ति। यथा मरीचिकायाम् जलं नास्ति, द्वितीयचन्द्रे चन्द्रिकाः नास्ति, तथा शुद्धात्मनि जगत् नास्ति, दृश्यमानम् अपि। बोधप्रकाशः, चैतन्यचक्षुः, बोधव्योमनि दीप्तः; शुद्धव्योम्नि 'जगत्' इति दृश्यते, मुक्तमणिमालावत्। चैतन्यव्योम्नि, यत् चैतन्यरूपम् एव स्वभावतः दीप्तम्, तद् स्वयम् आत्मनः रूपम् आत्मना एव ज्ञायते, 'जगत्' इति अभिप्रेतम्। यत् आदौ नास्ति, कारणाभावात्, वर्तमानकाले अपि नास्ति; तस्य विनाशः कथं स्यात्? इत्येतैः शास्त्रवाक्यैः परमात्मनः स्वरूपम्, जगतः असत्यत्वम्, चैतन्यस्य अतीव विशुद्धता, अनादित्वम्, अनन्तत्वम्, तथा सर्वस्य परमसत्ये विलीनता, स्पष्टतया प्रतिपाद्यते।