महाप्रलयकाले रुद्रादिभिः सर्वं रूपं परिवर्त्य अदृश्यं निर्गतं च भवति, तदा सर्वं किञ्चिदपि न दृश्यते, नास्ति च कुतश्चित् लीयते। तस्मिन्नेव क्षणे यदवशिष्यते, तत् स्थिरं गम्भीरं च भवति, न प्रकाशः तत्र व्याप्नोति न च तमः; किञ्चिदस्ति, अनिर्वचनीयम् अव्यक्तं च, तदेव केवलमवशिष्यते। न तद् शून्यं, नाकाशः, न दृश्यं, न च द्रष्टा; न च तत्र भूतगणः वस्तुगणः वा, यदनन्ते प्रतिष्ठितम्। तस्य स्वरूपं निरुपमं, पूर्णात् अपि पूर्णतरम्, न सत्तत्त्वं, नासत्तत्त्वं, न उभयं, न तिरस्कृतिः, न च तद् किञ्चिद् आवासः। तद् विशुद्धचैतन्यम्, वस्तुषून्यं, अनन्तम्, अजं, शिवम्; अनादिमध्यान्तशून्यम्, अनाश्रितम्, निरुपद्रवम्। यस्मिन्संसारः प्रकाशते, मुक्ताफलहंसदर्शनवत्; यदिदम्, न चेदम्, यत् दिव्यम्, यस्य स्वरूपम् अस्ति च नास्ति च। न तस्य कर्णाः, न जिह्वा, न घ्राणं, न त्वचा, न च नेत्राणि; स सर्वत्र सर्वदा शृणोति, स्वादयति, जिघ्रति, स्पृशति, पश्यति च। स एव, यस्य प्रकाशेन सत्-असतां रूपाणि प्रकाशन्ते, अनन्तमदिसृष्टिं पश्यति, या कठिना वर्णरहिताऽपि। स यः अर्धोन्मीलितलोचनः स्वं नित्यप्रभात्मानं पश्यति, भ्रूमध्ये तारकाभं, स जगत् केवलं आविर्भासमानमिव पश्यति। यस्य सर्वव्यापिनः प्रभोः अन्यः कश्चन कारणं नास्ति, यथा शशशृंगं नास्ति; यस्यायं संसारः केवलं कार्यमिव, यथा उदकपर्यन्ते तरङ्गराशिः। यस्मिन् मनोभाजने विशुद्धचैतन्यदीपः अनवरतं ज्वलति, तस्यैव ज्योतिषा त्रयीलोक्यं प्रकाशते। यस्य विना सूर्यादयः अपि प्रकाशमानाः सन्तः तमस इव भवन्ति; यस्य सन्निधौ एव त्रैलोक्यस्य मृगमरीचिका दृश्यते। यस्मिन् संसारवैभवं गत्यागत्योः स्फुरति, शमवस्थायां अन्तः लीयते, यथा दण्डचक्रस्य ज्वालावृत्तिः। यस्य स्वरूपम् अमलम्, अक्षयम्, सर्वव्यापि महात्मा, यस्य लीलया सृष्टिसंहारौ, यस्य सारः गमननिवृत्तिः। यस्य भावः वातवत् सर्वत्र व्याप्यते, चलनस्थैर्यात्मकः, नाममात्रेण पृथगुक्तः, परमार्थतः न भिन्नः। यः नित्यं जागरूकः, नित्यं सुप्तः, न च कदापि कत्रचित् जागरः सुप्तः वा। यदचलम्, तद् शिवं शान्तं; यच्चलति, तद् त्रैलोक्यस्य सत्त्वम्। यः गत्यगत्यात्मकलीलः, स एव सर्वरूपाणि पूरयति। यथा पुष्पेषु गन्धः नश्यति न च नश्यति, यथा श्वेतवस्त्रे श्वेतता सन्निहिता सती न ग्रहीतुं शक्या, एवं स एव अस्ति। स मूकवत् भाषते; चिन्तकः सन् शिलावत्; भोक्ता सन् नित्यतृप्तः; कर्ता सन् किंचिदपि न स्वीकुर्यात्। स निर्गुणः सन् सर्वाङ्गी, सहस्रहस्ताक्षः; किंचिदपि न स्थितः सन्, तेन विश्वं व्याप्तम्। इन्द्रियशक्तिरहितः सन्, सर्वेन्द्रियवृत्तयः तस्यैव; मनोवर्जितः सन्, मनसो मार्गाः तस्यैव। तम् अज्ञाय संसारभयस्य सर्पः जायते; तं दृष्ट्वा सर्वाणि भयानि सम्पूर्णतया पलायन्ते। साक्षिणि, विशालप्रभायाम्, दीपवत् स्थितायाम्, क्रियाः संपद्यन्ते; तदुपस्थितौ बहुविधाः क्रियाः प्रवृत्तिपूर्वकाः जायन्ते। तस्मात् घटपटादिवस्तुषु पङ्क्तयः उत्पद्यन्ते, यथा समुद्रात् तरङ्गबिन्दुस्फुरणलहर्यः। स एव अन्यरूपेण प्रतीयते, शतवस्तुविभ्रमात्, यथा कङ्कणकटकनूपुरेषु सुवर्णस्य भेदः इव। त्वं एकप्रभासारः, अहम्, एते जनाः, अन्ये च सर्वे; यः न त्वं, नाहं, न एते जनाः, आत्मज्ञानाभावात्, सर्वे समाना एव। स एव भिन्नः च अभिन्नः च, सत् च असत् च, विनश्वरूपः च, यथा उदके तरङ्गसंघाते दृश्यते जगत्। यस्मात् कालपरिमाणम् उत्पद्यते, दृश्यस्य दर्शनम्, मनसो गणना, यस्य प्रकाशेन सर्वे प्रकाशाः प्रकाशन्ते। यद् यत् कर्म, रूपं, रसं, गन्धं, स्पर्शं, शब्दं, चैतन्यं वा जानासि, तदेव स देवः; येन च जानासि, स अपि स एव। या चेतना द्रष्टुः, दर्शनस्य, दृश्यस्य च मध्ये स्थिताऽस्ति—हे आर्य, तां पश्यन् आत्मानं अवबोधयिष्यसि। अजं, अजरं, अविलिप्तं, नित्यं, ब्रह्म, शाश्वतम्, शिवम्, निर्मलम्, अनादिम्, शुष्कज्ञानगम्यम्, निर्दोषम्, सर्वकल्पनाशून्यम्, कारणकारणम्, अगम्यं अनुभवम्, ज्ञेयम्, अन्तर्यामी च स एव। महाप्रलयकाले यदवशिष्यते, तद्रूपरहितमेव अस्तु, अस्य विषये संदेहो नास्ति। कथं तद् शून्यं स्यात्? कथं तद् अप्रकाशरूपं स्यात्? कथं तद् अन्धकाररूपं स्यात्? कथं तद् आकाशरूपं स्यात्? कथं तद् चैतन्यरूपं न स्यात्? कथं तत्र जीवः न स्यात्? कथं तत्र बुद्धितत्त्वं न स्यात्? कथं तत्र मनः न स्यात्? कथं किञ्चिदपि न स्यात्? कथं सर्वं स्यात्? इति प्रश्नरूपेण मम मोह एव प्रकाशते। त्वया अतीव कठिनः प्रश्नः कृतः; तथापि अहम् अस्य उत्तरं सुलभतया दास्यामि, यथा सूर्यः रात्रेः तमः अपानयति। महाकल्पसमाप्तौ यद् अस्ति, तद् वस्तुतः शून्यं न भवति; शृणु, यत् तद् किमुच्यते। यथा स्तम्भे प्रतिमा निहिता तिष्ठति, तथा तत्र विश्वं तिष्ठति; अतः सा अवस्था शून्या न भवति। एवं, एषा विशालानुभूतिः, या संसाररूपा, दृश्यते; सा सत्यम् अथवा असत्यम्, कुत्र शून्यता? यथा स्तम्भेऽप्रतिमा सती अपि प्रतिमाशून्यः न भवति, तथा, प्रिय, विश्वं ब्रह्मैव; अतः सा अवस्था शून्यं न भवति।