यतः संसारस्य विविधदृश्यानि अनवरतं वर्षन्ति, यथा अमृतपूर्णमेघात् धाराः पतन्ति, तस्मात् एव इदं विश्वं प्रवर्तते। यस्मिन् त्रयाणां लोकानां तरङ्गाः, उत्पत्तिनाशरूपाः, सूर्यकिरणाः इव तेजसि स्फुरन्ति, तस्मिन् एव नित्यम् अस्य विश्वस्य लीलारूपं दृश्यते। तद् वस्तु यद्यपि विनाशरूपं दृश्यते, स्वयं तु अविनाशि, सर्वेषु वस्तुषु अन्तर्निहितम्, गूढं, पृथक्, सर्वत्र सन्निहितम् अस्ति। आकाशे स्वाभाविकया लतया इव सा महाविटपी वर्धते, यत्राण्डफलम् अस्ति, यस्य मनः इन्द्रियाणि पत्राणि, यः वायुनृत्यति। तत् चैतन्यरत्नं सर्वदेहेषु प्रकटते, यस्मिन् इदं विश्वजालस्य प्रवाहाः शशिकिरणवत् स्फुरन्ति। यस्मिन् शान्तचैतन्यमये पुञ्जे, अमृतवर्षिणि दीप्तौ, भूतानि प्रवहन्ति, इन्द्रियगोचराः विद्युत् इव स्फुरन्ति। तस्य प्रकाशेन वस्तूनि परस्परं स्फुरन्ति, तेनैव असत् असत्तया जायते, सत् च सतत्त्वं प्राप्नोति। तस्य परमरत्नस्य सन्निधौ, आत्मनि स्थितस्य, मूकस्य, निःस्पन्दस्य, एषः चलदेहः अकामतया प्रवर्तते। यस्य समीपे भवति, तेनैव दैवम्, देशः, कालः, गमनम्, कम्पनम्, क्रियाश्च आगतानि गतानि च भवन्ति। तस्य शुद्धचैतन्यस्वभावात्, आकाशज्ञानात् आकाशवत् भवति, वस्तुज्ञानात् वस्तुस्वरूपम् आप्नोति, तथापि किञ्चित् अपि न प्रतिष्ठते। महालोकानाम् अनन्तकर्मणि अपि, सः कदापि न कर्ता, केवलं स्वस्मिन् अव्यये, अचलचैतन्ये स्थित्वा, सर्वोत्पत्तिस्थितिविचारान् त्यक्त्वा, स्वात्मनि एव तिष्ठति। एषः देवदेवः, परात्मा, केवलं ज्ञानात् एव परमं पदम् आप्नोति, न तु क्रियाक्लेशेन। अत्र केवलं ज्ञानं तदुपयोगश्च साधनं, अन्यत् किञ्चित् न आवश्यकम्; यथा मृगत्रिष्णायां जलभ्रान्तिनिवृत्तिः अनुभवेन एव स्यात्। एषः न दूरस्थः, न आकाशे, न च दुष्प्राप्यः, किं तु स्वस्यैव आनन्दरश्मिरूपेण, स्वदेहे एव लभ्यते। तपः, दानम्, व्रतानि च अत्र किञ्चित् न साधयन्ति; स्वस्वरूपे विश्रान्तिः एव उपायः। शास्त्रस्य, सत्पुरुषसङ्गस्य, सत्यमुनिनिर्देशस्य च एव अत्र साधनं ज्योतिः च; यत् मायाजालं विना कृत्रिमतां नाशयति। केवलं 'एषः सः देवः' इति प्रत्यभिज्ञानात्, जीवस्य दुःखं न जायते, जीवन्मुक्तिः सिध्यति। आत्मनि आत्मनः एव प्रत्यभिज्ञानात्, मृत्य्वादिदोषाः पुनः न बाधन्ते। कथं एषः महेश्वरः, देवदेवः, दूरात् तपसा, क्लेशेन, यत्नेन वा प्राप्यः? हे राम, स्वयमेव प्रयत्नेन, विवेकविस्तारात्, न तपसा, स्नानेन, क्रियया वा सः ज्ञायते। हे राम, रागद्वेषतमःक्रोधमदमात्सर्यानि अतिक्रम्य विना, तपो दानं च दुःखहेतुः न तु साधनम्। रागादिदोषदग्धे मनसि, परधनं च कपटेन प्राप्य, तत् यत् दत्तं तस्य फलम् स्वामिनि एव भवति। रागादिदोषदग्धे मनसि, व्रतानि क्रियन्ते चेत्, सा मिथ्याचारिता, तस्य फलं अल्पं वा न वा। तस्मात्, स्वप्रयत्नेन, उत्तमं भेषजं साधयेत्—शास्त्रसज्जनसङ्गं, यः संसाररोगं नाशयति। अत्र, स्वप्रयत्नं विना, अन्यः उपायः न युक्तः सर्वदुःखनिवृत्तये। किंस्विद् प्रयत्नरूपं यत् आत्मज्ञानप्राप्तये, येन सर्वे रागद्वेषज्वराः प्रशमं यान्ति, तद् शृणु। येन येन प्रकारेण शक्यते, लोकविपरीतं शास्त्रविपरीतं वा न कुर्यात्, तृप्तचित्तः सन्, भोगलोभं त्यजेत्। येन येन प्रयत्नेन शक्यते, चित्तप्रशान्त्या, प्रथमं सत्सङ्गशास्त्रभक्तिं समाश्रयेत्। यः स्वयम् प्राप्तेन तुष्टः, दोषं न पश्यति, सत्सङ्गशास्त्रेषु रमते, सः शीघ्रं विमुक्तिम् आप्नोति। यः वस्तुस्वरूपं विचारेण न पश्यति, सः बुद्धिमान् अपि ब्रह्मा विष्णुशिवेन्द्राः च दयनीयाः एव। यं जनाः, ये स्वयम् साधवः, साधुं वदन्ति, सः एव विशिष्टः साधुः; तस्य सङ्गं प्रयत्नेन लभेत। सर्वेषां विद्याशाखानां मध्ये, आत्मविद्या एव श्रेष्ठा; तदुपदेशेन यः शास्त्रं, तत् सत्यम्; तस्य मननात् मुच्यते। यथा जलस्य फेनः कषायफलैः नश्यति, यथा मन्दाः औषधैः विमुच्यन्ते, एवं शास्त्रसत्सङ्गविवेकजन्यैः दोषाः नश्यन्ति। एषः देवः यः उक्तः, यस्य ज्ञानात् मुक्तिः, सः कुत्र वसति, कथं च लभ्यते, इति वद। एषः देवः न दूरस्थः, सदा देहे एव स्थितः, शुद्धचैतन्यरूपेण विज्ञायते। एषः एव सर्वं जगत्, तथापि सर्वव्यापी सः न जगत्; वास्तवतः एषः एव अस्ति, अन्यः कोऽपि 'जगत्' इति द्रष्टा नास्ति। एषः शुद्धचैतन्यं; सोमधारः, गरुडध्वजः, सूर्यः, पद्मजः च सर्वे अपि शुद्धचैतन्यं एव। बालाः अपि वदन्ति—'इदं विश्वं केवलं चैतन्यम्'; तर्हि किम् उपदेशेन, किं नाम वा अस्य? त्वया ज्ञातम्—'विश्वं शुद्धचैतन्यम्, केवलं बोधरूपम्'; तथापि किमपि न ज्ञातं येन भवबन्धनात् विमोचनम् स्यात्। यत् 'बोधः' इति उच्यते, तत् एव संसारः; यः जीवः, सः प्राणी इति कथ्यते, तस्मात् एव जरामरणतरङ्गाः उद्भवन्ति।