यदा तु तस्मिन यज्ञे तस्माद् दुष्टबुद्धिः विघ्नं कुर्यात्, तदा तं पापात्मानं समरभूमौ वयं न समर्थाः प्रतिरोधं कर्तुम्। विविधेषु कालेषु, हे ब्राह्मण, महाबलपराक्रमयुक्ताः जनाः प्राणीषु उद्भवन्ति, कालक्रमेण च ते लयं यान्ति। अद्य तु रावणाद्यैर् रिपुभिः समक्षं वयं तिष्ठितुं न शक्नुमः; एष नियतिर्निर्दिष्टा। अतः धर्मविद्, मम पुत्रे च मयि च, अल्पभागिनि, अनुग्रहं कुरु; त्वमेव नः परमदैवतं। न देवाः, न दानवाः, न गन्धर्वाः, न यक्षाः, न कपयः, न नागाः रावणं समरे समरं कर्तुं शक्नुवन्ति; तर्हि मानवाः किं कुर्युः? स वीर्यवन्तां च अमृतभुजां च बलम् हरति; तस्मात् वयं वरैः अपि समरे तं न समर्थाः। कालेन पुनर्यः सत्पुरुषान् दुर्बलान् कृतवान्, राघवः अपि वृद्ध्यायासेन शोकं प्राप्तवान्। अथवा, हे ब्राह्मण, मदुसुतं लवणं यज्ञघ्नं, देवेषु प्रसिद्धं, कथय; कुत्र मम पुत्रं विसर्जयामि? यदि त्वं न इच्छसि, हे ब्राह्मण, तर्हि तव इच्छायाः वशः अहम्; अन्यथा, मम स्थिरं जयम् न पश्यामि। इत्येवं मधुरवचनानि उक्त्वा, स भयाकुलः ऋषिसंशयजाले निमग्नः, निर्णयं न प्राप्तवान्, यथा महात्मा समुद्रतरङ्गैः विक्षिप्तः। तस्य वचनं स्नेहसंपन्नं श्रुत्वा, ऋषिः कौशिकः, क्रोधेन, राजानं प्रत्युवाच। "यद् अहं कर्तुम् इति प्रतिज्ञाय, इदानीं प्रतिज्ञां त्यक्तुम् इच्छसि; सिंहविक्रमः सन् मृगावस्थां इच्छसि। राघवकुले एष विपर्ययः न उचितः; शीतांशुमण्डलात् कृष्णरश्मयः न उत्पद्यन्ते। यदि त्वं न समर्थः, हे राजन्, तदा यथागतः निर्गच्छामि; ककुत्स्थवंशज, स्वजनैः सह सुखी भव, प्रतिज्ञया अननुष्ठिता। तदा विशालात्मा विश्वामित्रः क्रोधाभिभूतः, समग्रं भूमिं कम्पितवान्, देवाः भयेन ग्रस्ताः। तं लोकमित्रं महर्षिं क्रोधाभिभूतं दृष्ट्वा, स्थिरधर्मज्ञः वसिष्ठः, बुद्धिमान्, तं वाक्यम् उवाच। "इक्ष्वाकुवंशे जातः धर्मस्य मूर्तिरिव; त्वं दशरथः, त्रैलोक्ये पुण्यगुणैः भूषितः। यः बुद्धिमान्, प्रतिज्ञाम् अविचलः, स धर्मं न त्यजेत्; ऋषेः वचनं, त्रैलोक्यनाथस्य, अनुष्ठेयम्। त्रैलोक्ये प्रसिद्धः, धर्मयशसा भूषितः, स्वधर्मे स्थितः भव; धर्मं न परित्यज। 'कर्तुम् इच्छामि' इति प्रतिज्ञाय, यदि न कुर्याः, तव यज्ञपुण्यं च सत्कर्म च नश्येत्; अतः रामं प्रेषय। नरसिंहेन संरक्षितः, यथा अमृतं अग्निना रक्षितम्, अस्त्रैः वा अनस्त्रैः वा, राक्षसाः तं न द्रक्ष्यन्ति। इक्ष्वाकुवंशजः दशरथः सन्, यदि वचनं न पालयसि, अन्यः कः तद् पालयेत्? जीवाः तव आचार्यनिर्दिष्टं सीमां न त्यजन्ति; ताम् अत्र न त्यज। एष धर्मः साक्षात्, शक्तिषु श्रेष्ठः; बुद्धिसु परमः, तपस्विषु अन्तिमः। त्रैलोक्ये गतिषु स्थासु च, सः अनेकानि अस्त्राणि जानाति; अन्यः न जानाति, न च भविष्यति। न दिव्यर्षयः, न अमराः, न दानवाः, न नागाः, न यक्षाः, न गन्धर्वाः, हे राजन्, तस्य तुल्याः। अस्त्रं अत्यन्तदुष्प्राप्यं अन्यैः अपि, तस्मै भृशाश्वः राज्यप्राप्तौ दत्तवान्। भृशाश्वस्य पुत्राः प्रजापतेः सुतवत्, वीर्यशालिनः, तेजस्विनः, तं अनुयायुः। जयायाः सुप्रभायाः च, दक्षपुत्र्यौ, सुकुमारवपुषः, तयोः शतं पुत्राः अत्यन्तदुष्प्राप्याः। जयायाः पूर्वं वरं लब्ध्वा, पञ्चाशत् पुत्रान् अजायत; ते अविनाशिनः, कामरूपिणः, असुरसेनानां नाशाय। सुप्रभा अपि पञ्चाशत् पुत्रान् अजायत, अतिवीर्यवान्, दुर्जय्यान्, संघर्षाख्यान्, अतिवीर्यशालीन्। एवं विश्वामित्रस्य महर्षेः बलं तेजश्च; रामस्य गमनं विषये मनः न विचालय। यदा एष महर्षिः महाबलः समीपे तिष्ठति, तदा धर्मात्मा अपि मृत्युसमीपे अमृतत्वं याति; मोहितवत् शोकं मा गच्छ। एवं वसिष्ठस्य वचने श्रुते, दशरथः रामस्य प्रेषणाय उद्युक्तः, रामं लक्ष्मणं च आह्वयन्। "द्वारपाल, शीघ्रं रामं दीर्घबाहुं सत्यवीरं लक्ष्मणं च ऋषेः कृते विघ्नं विना आनय," इति आज्ञाप्य, सः अन्तःपुरं गतः, क्षणात् पुनः आगत्य, राजानं उवाच। "भगवन्, रामः सर्वशत्रुनिर्दलितः, स्वकक्षे स्थितः, विषण्णः, यथा पद्मे मधुकः रात्रौ। सः 'क्षणाद् आगमिष्यामि' इति वदति, एकाकी चिन्तायाम् मग्नः, मनः क्लान्तः, जनान् समीपं न इच्छति।" तस्य वचनं श्रुत्वा, राजा रामानुयायिनः सर्वान् सान्त्वयन्, क्रमशः तान् पप्रच्छ। राजा पृष्टवान्, "रामः कथं किम् अवस्थायां अस्ति?" रामदासः शोकाकुलः, तं वाक्यम् उवाच।