सदा सर्वत्र विराजमानः सः प्रभुः तेजस्वी, अजः, दिव्यः, निर्मलः, परमात्मा, महेश्वरः, सर्वस्य आदिस्रोतः, न कदापि अस्तं गच्छति। तस्मात् वाचः निवर्तन्ते, मुक्तैः एव सः अनुभूयते; ‘स्व’ इत्यादीनि यस्य नामानि कल्पितानि, न तु तस्य स्वभावात् उत्पन्नानि। सः पुरुषः सांख्यदर्शिभिः ब्रह्मरूपेण, वेदान्तदर्शिभिः शुद्धचैतन्यरूपेण, विज्ञानविद्भिः परमविशुद्धबोधरूपेण दृश्यते। शून्यवादिभ्यः सः शून्यरूपः, सूर्यतेजःस्तुतिभिः सः प्रकाशकः; सदा वक्ता, स्मरता, सत्यभोक्ता, द्रष्टा, कर्ता च। सः लोके सत्-असत्-रूपः, देहे स्थितः सन् अपि दूरे; एषा चेतनारश्मिः, यथा सूर्याद् दीप्तिः निर्गच्छति। यस्मात् विष्ण्वादिदेवा इव सूर्यरश्मयः उत्पद्यन्ते, यस्मात् अनन्ता लोकाः इव सागरफेनाः उत्पद्यन्ते। यस्मिन् सर्वे विषयाः महोदधौ सरितामिव लयं यान्ति, यः स्वयम् अन्यांश्च दीप इव प्रकाशयति। सः आकाशे, देहेषु, शिलासु, आपः, लतानि, रजः, पर्वतानि, वाताः, पातालानि च सर्वत्र स्थितः। सः शीघ्रं अष्टपुर्यां (देहे) सर्वत्र प्रवहति; यस्य प्रभावेन मोहिता मूकाः, ध्यानस्थशिलावत् भवन्ति। यस्य शक्त्या आकाशः शून्यः, पर्वताः स्थिराः, आपः शीघ्रं प्रवहन्ति, सूर्यः दीप्त्या प्रकाशते। यस्मात् अनन्तामृतपूरितमेघात् इव विविधाः संसारदृश्याः सम्पद्यन्ते। यस्मिन् त्रैलोक्यतरङ्गाः आविर्भाव-तिरोभावरूपाः, सदा सूर्यकान्तयः इव प्रकाशमाने सूर्ये कम्पन्ते। यः विनाशस्वरूपः सन् अपि अविनाशी, सर्वेषु वस्तुषु अन्तः स्थितः; गुह्यः, विशेषः, सर्वत्र वर्तमानः। सः स्वाभाविकः लता, या आकाशे वर्धिता, ब्रह्माण्डफलसमेता, यस्य पर्णानि मनः इन्द्रियाणि, या वातेन नृत्यति। एषा चैतन्यरत्नमणिः सर्वदेहेषु प्रकाशते; यस्मिन्, शशिकान्तिषु रश्मयः इव, संसारजालधाराः स्फुरन्ति। यस्मिन्, शान्तचैतन्यमये रसमयतेजसि, भूतानि प्रवहन्ति नद्यः इव, विषयाः विद्युत् इव स्फुरन्ति। तस्य प्रकाशेन पदार्थाः परस्परं स्फुरन्ति; यस्य प्रभावात् असत् असत्-रूपेण जायते, सत् सत्-रूपेण प्रतिष्ठां लभते। एषः चलः देहः तस्य परमरत्नस्य सन्निधौ, आत्मनि स्थितस्य, निःशब्दस्य, निष्क्रियस्य, अकामकः कर्म करोति। यस्य प्रभावात् दैवम्, आकाशः, कालः, गमनम्, कम्पनम्, क्रियाश्च आगता गताश्च, सः सर्वभूतानां समीपं गच्छति। शुद्धचैतन्यस्वभावात्, सः आकाशज्ञानात् आकाशवत् भवति; वस्तुज्ञानात् वस्तुस्वरूपं गृहीत्वा अपि, न तत्र स्थायि। सः महतां लोकानां अनन्तकर्मणि प्रवृत्तः अपि, कदापि किञ्चित् न करोति; केवलं स्वस्य नित्यनिरवधि-निर्विकारचैतन्ये स्थितः, उद्भव-स्थितीः सर्वाः परित्यज्य। एषः देवदेवो, परमात्मा, केवलं ज्ञानात् एव परमं पदं प्राप्नोति, न तु क्रियाक्लेशेन। अत्र केवलं ज्ञानं तदुपयोगश्च अपेक्षितम्; अन्यत् किमपि न आवश्यकम्। मरीचिकायां जलाभासस्य निवृत्तिवत् अनुभवः एव उपकारकः। एषः न दूरस्थः, न आकाशे, न च दुरापः; स्वानन्ददीप्तिरूपः, स्वदेहे एव लभ्यते। तपोदानव्रतानि अत्र किञ्चित् न सहायन्ते; स्वस्वभावविश्रान्तेः विना अन्यः उपायः नास्ति। शास्त्रं, सत्संगः, सत्यानां योगिनां उपदेशः एव अत्र साधनं प्रकाशश्च; यत् मायाजालं निष्कपटं नाशयति। यदा केवलं ‘एषः सः देवः’ इति प्रत्यभिज्ञानात् दुःखं न जायते, जीवन्मुक्तिः लभ्यते। आत्मन्येव आत्मनः प्रत्यभिज्ञानात् मृत्य्वादिदोषाः punar न बाधन्ते। कथं सः महेश्वरः, देवदेवः, दूरात् प्राप्यः? कियता तपसा, कियता क्लेशेन, कियता प्रयत्नेन? हे राम, सः देवः स्वयमेव प्रयत्नेन, विवेकविस्तारेण ज्ञायते, न तु तपसा, स्नानेन, क्रियाभिः वा। हे राम, रागद्वेषतमःक्रोधमदमात्सर्यत्यागं विना तपोदानं दुःखहेतुः, न तु साधु। रागादिदोषदुष्टचित्तः, परधनं छलतः प्राप्य, यत् दानं तत् केवलं तस्य स्वामिनः फलदं। रागादिदोषदुष्टचित्तः, यः व्रतानि यजनानि वा करोति, तत् मिथ्याचारः; तस्य फलम् अल्पं वा न वा। अतः स्वयमेव प्रयत्नेन श्रेष्ठं औषधं सम्पादयेत्—सत्शास्त्र-गुणजनसंगः, यः संसाररोगं नाशयति। अत्र, आत्मप्रयत्नं विना अन्यः उपायः सर्वदुःखनिवृत्त्यै न योग्यः। शृणु, कियान् आत्मप्रयत्नः आत्मज्ञानप्राप्तये यः रागद्वेषज्वरान् सम्यक् शमयति। येन केनापि उपायेन, लोकविरुद्धं शास्त्रविरुद्धं वा न कृत्वा, संतुष्टचित्तः, भोगलालस्यं त्यजेत्। येन केनापि प्रयत्नेन, चित्तविक्षेपं विना, प्रथमं सत्संग-शास्त्रभक्तौ शरणं गच्छेत्। यः प्राप्तेन तुष्टः, दोषं त्यजन्, सत्संग-शास्त्रयोः रमते, सः शीघ्रं विमुच्यते। यः महाबुद्धिः, यः वस्तुतत्त्वं विवेकेन न विज्ञायति, तस्यापि ब्रह्मा, विष्णुः, इन्द्रः, शिवः च दयनीयाः एव इति ज्ञेयम्।