राघवात् पृथक् कृत्वा एकमपि क्षणं जीवितुं न शक्नोमि, यद्यपि जीवितुम् इच्छामि; अतः त्वं रामं न नयेत्। नवसहस्राणि वर्षाणि दुःखेन मया व्यतीतानि, कौशिक, चतुर्सुतान् सुदुःखेनैव प्रजज्ञे। तेषु रामः कमलनयनः श्रेष्ठः; तस्य विना अन्ये त्रयः अपि जीवितुं न शक्नुवन्ति। स एव रामः यं त्वं राक्षसान् प्रति नयसि; यदि अहं पुत्रवियुक्तः स्याम्, शीघ्रं मृतसमानो भविष्यामि। नूनम् एतेषां चतुर्णां पुत्राणां मम स्नेहः परमः; अतः ज्येष्ठः धर्मात्मा अस्ति, तस्मात् त्वं रामं न नयेत्। यदि त्वं, महर्षे, रजनीचरविनाशनं इच्छसि, तर्हि चतुरङ्गबलसमेतं मां सह नय। किम् तेषां राक्षसानां बलम्? केषां पुत्राः, कियत्स्वरूपाः, के, च किंलक्षणाः? तान् मम सम्यग् वद। कथं तान् राक्षसान् रामेण वा मम वा स्वबलैः वा हन्तव्यम्, ब्राह्मण, यतः ते मायायुद्धविशारदाः। भगवन्, सर्वं मम निवेदय—कथं तेषां दुष्टानां युद्धे स्थितुं शक्नोमि, राक्षसाः हि महाबलिनः। श्रूयते रावणो नाम महाबलः राक्षसः, स वैश्रवणस्य भ्राता, विश्व्रसः ऋषेः पुत्रः। यदि स दुष्टात्मा यज्ञे विघ्नं कुर्यात्, तर्हि युद्धे तं निग्रहीतुं न शक्नुमः। कालान्तरेण, ब्रह्मन्, महाबलिनः प्राणिनां मध्ये जायन्ते, कालक्रमेणैव नश्यन्ति। अधुना तु रावणादीन् रिपून् प्रति स्थातुं न शक्नुमः, एष भाग्यनियतिरेव। अतः, धर्मज्ञ, मम पुत्रे मयि च अनुग्रहं कुरु, त्वमेव नः परं दैवतं। न देवा न दानवाः, न गन्धर्वाः, न यक्षाः, न कपयः, न सर्पाः रावणं युद्धे जेतुं शक्नुवन्ति; तर्हि मानुषाः किं कुर्वन्ति? स वीर्यवन्तः, अमृतपायिनः च बलं हरति; अतः वयं युद्धे तं जेतुं न शक्नुमः, वरैरपि। इदानीं पुनः कालपरिवर्तनेन साधवो दुर्बलाः जाताः; रामः अपि वृद्ध्युपतापेन शोकग्रस्तः। अथवा, ब्रह्मन्, मदुपुत्रः लवणः यज्ञघ्नः देवेषु प्रसिद्धः, तस्य विषये मम पुत्रस्य प्रेषणं वद। यदि त्वं एतन्न न इच्छसि, ब्रह्मन्, तर्हि अहं तव इच्छायाः वशः; अन्यथा, आत्मनः नित्यं विजयः न दृश्यते। एवं स सौम्यवाक्यं वदन्, भयग्रस्तः, मुनिसंशयसमुद्रे निमग्नः, महात्मेव सागरतरङ्गैः क्षुब्धः, न किञ्चिद् निर्णेतुं अशक्नोत्। तस्य स्नेहेन सन्तप्तस्य वचः शुत्वा, कौशिकः मुनिः कोपसमन्वितः राजानं प्रत्युवाच। प्रतिज्ञाय "करिष्ये" इति, अद्य त्वं प्रतिज्ञां त्यक्तुम् इच्छसि; सिंहः सन् मृगभावं इच्छसि। एषोऽयं विपर्यासः राघवकुलस्य न युक्तः; शीतांशोः चन्द्रस्य कालेनापि कृष्णरश्मयः न दृश्यन्ते। यदि त्वं न शक्नोषि, राजन्, अहं यथागतं गमिष्यामि; ककुत्स्थनन्दन, स्वबन्धुभिः सह सुखी भव, अपूर्णप्रतिज्ञः। तदा, महात्मा विश्वामित्रः कोपेन पीडितः, भूमिः सर्वा कम्पिताभवत्, देवाः च भीताः। तं लोकेषु मित्रं महर्षिं क्रुद्धं विज्ञाय, स्थिरबुद्धिः धर्मात्मा वसिष्ठः वाक्यमुवाच। त्वं इक्ष्वाकुवंशे जातः, धर्मस्य साक्षात् स्वरूपः; दशरथः, त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान् गुणसम्पन्नः। धीरः सत्यप्रतिज्ञः, धर्मं त्वं न परित्यजेत्; त्रैलोक्यनाथस्य मुनिवचनेन आचरितव्यम्। त्रिषु लोकेषु यशस्वी, धर्मेण कीर्तिमान्, स्वधर्मे स्थितः भव; धर्मं मा परित्यज। प्रतिज्ञाय "करिष्ये" इति, राजन्, यदि न करिष्यसि, यज्ञपुण्यं च पुण्यं च पतिष्यति; अतः रामं प्रेषय। नरसिंहेन रक्षितः, यथा वह्निना अमृतम्, सस्त्रयुतो वा निरस्त्रः वा, राक्षसाः तं न द्रक्ष्यन्ति। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः दशरथः अपि यदि वाक्यं न पालयेत्, अन्यः कः पालयेत्? भूतानि तव आचारेण स्थापितमर्यादा न परित्यजन्ति; तदत्र त्वया न परित्याज्यम्। एष धर्मस्वरूपः, बलिनां श्रेष्ठः; एष बुद्ध्या परः, तपस्विषु परमः। स त्रिषु लोकेषु, चराचरेषु, विविधास्त्रविद्यया विशारदः; अन्यः न जानाति, न च जानिष्यति। न ऋषयः, न देवाः, न दानवाः, न नागाः, न यक्षाः, न गन्धर्वाः तेन तुल्याः, राजन्। दुस्तरं परमास्त्रं तस्मै पूर्वं भृशाश्वेन राज्यलाभे दत्तम्। भृशाश्वस्य पुत्राः प्रजापतिसमाः, वीर्यवन्तः, तेजस्विनः, महाबलिनः तम् अन्वयुः। जयया सुप्रभा च दक्षकन्ये सुकुमार्यौ, तयोः शतं सुताः दुरासदाः। जयया पूर्वं वरं लब्ध्वा पञ्चाशत् पुत्राः जाताः; ते चिरजीविनः, कामरूपिणः, असुरसेनाविनाशनार्थं उत्पन्नाः।