एषा शास्त्रवेल्ला मोक्षोपायशब्दिता, यया मोक्षस्य सारमिह प्रतिपाद्यते। द्वात्रिंशत्सहस्रश्लोकमयी या प्रसिद्धा, सा निर्वाणदायिनीति श्रूयते। यथा दीपस्य प्रकाशः अनिद्रया निःस्पृहया च स्फुरति, तथा अस्य शास्त्रस्य प्रकाशात् मोक्षः स्वयमेव उदेति। स्वयमेव वा ज्ञातं, अथवा श्रुतं भवतु—यदा विवेकिनां वचोभिः वर्ण्यते, तदा भ्रमनाशनं सुखं शीघ्रमेव लभ्यते, अमृतधारावत्। यथा रज्ज्वां सर्पभ्रमः तद्विज्ञानात् नश्यति, एवं शास्त्रदर्शनात् संसारदुःखितः शान्तिं प्राप्नोति। अस्य ग्रन्थस्य षट् काण्डानि, युक्तियुक्तवाक्यसमन्वितानि, पृथक् रचितानि, दृष्टान्तोपदेशयुक्तानि च। प्रथमं काण्डं वैराग्याख्यं, येन मरुस्थले वृक्षस्य सिञ्चनवत् वैराग्यवृद्धिः जायते। अस्य सहस्रश्लोकांशस्य हृदि चिन्तनात् निर्मलप्रभा जायते, यथा रत्नं मार्जनात् दीप्तिमान् भवति। अनन्तरं मुमुक्षुव्यवहारनाम काण्डं, सहस्रश्लोकैः अर्थवाक्यैः शोभितं। अत्र मुमुक्षूणां स्वभावः वर्ण्यते, येन ज्ञायते—कः मोक्षयोग्यः स्यात्। ततो जायते उत्पत्तिकाण्डं, दृष्टान्तकथाभिः पूर्णं, पञ्चसहस्रश्लोकात्मकं, ज्ञानसम्बोधकं च। अत्र दृश्यद्रष्टृत्वेन, अहंत्वं त्वमित्वं च, जगतः महिमा वर्ण्यते—नाभूतवत्, अभूतवत् च। एतत् श्रुत्वा श्रोतुः अन्तःसर्वं जगद् अहं त्वं लोकाकाशपर्वतसमेतं ज्ञायते। शरीररूपग्रहणवर्जितं, निर्भेदं, निराचलं, पृथिव्यादितत्त्वरहितं, कल्पनानगरवत्। स्वप्नदृष्टवस्तुप्रतिच्छायावत्, मनोराज्यवत्, गन्धर्वनगरकल्पनानुभववत्, शून्यमेव दृश्यते। यथा द्विचन्द्रमाया, मरीचिकाजलवत्, नावावातचलितशैलवत्, तथैव अस्य सतत्त्वलाभो नास्ति। मोहभूतप्रतिभासवत्, बीजरहितेऽपि दीप्तिमानिव, आख्यानार्थतेजस्विव, गगनमुक्ताफलमालावत्। यथा सुवर्णं आभरणरूपं गच्छति, जलं तरङ्गरूपं, आकाशं नीलरूपं, तथैव एतत् असत्यमेव उदेति। वर्णरहितः प्राचीरः, दृष्ट्याऽनन्दजनकः, स्वप्नदर्शने गगने च प्रतिबिम्बवत्, निष्क्रियः दीर्घकालं प्रकाशते। चित्रिताग्निर्नैवाग्निः यथा, तथैव 'जगत्' शब्दः रूपशब्दयोः अर्थं बिभर्ति, असतत्त्वेऽपि। तरङ्गमालाकदलीसमूहवत्, चक्रपिष्टरजःपुञ्जवत्, सहसा प्रकटितमलपुञ्जवत्। ग्रीष्मवनं पत्रशून्यं पतितं, स्वादरहितं, मृत्युनृत्यवत्, अन्तलोलुपं, शिलास्त्रीहास्यवत्, रिक्तं च। अन्धगृहैकनृत्यवत्, उन्मत्तक्रीडाचेष्टावत्, अज्ञानधूमशान्तिः, शरद्विद्युत्प्रकाशः। स्तम्भे निबद्धमिव, चित्रितभित्तौ रचितमिव, मृद्भाण्डवत्, जडं चेतनवत् दृश्यते। ततः स्थतिकाण्डं चतुर्थं, त्रिसहस्रश्लोकसमन्वितं, विवृत्तिकथायुतं च। अत्र जगतः अहंभावरूपप्रादुर्भावः, दृश्यद्रष्टृक्रमेण परिपाकः विवृणोति। दशदिक्प्रकाशमण्डले जगन्मोहः एवं वृद्धिम् उपगच्छति, इह विस्तरेणोक्तम्। पश्चात् शमकाण्डं पञ्चमं, पञ्चसहस्रश्लोकयुक्तं, ऋषिवंशेषु पावनं शोभनं च। अत्र 'जगत् अहम् त्वम् सः' इति मोहस्योत्पत्तिः, तस्य च नाशः श्लोकसमूहैः प्रतिपाद्यते। शान्तिकाण्डश्रवणेन संसारचक्रं प्रशाम्यति; मोहविलये केवलं संस्कारशेषः स्पष्टं दृश्यते। शेषं केवलं शतांशमिव शान्तमायारूपं, परकल्पनाचिन्तायाम् अधिष्ठितं, असद्ग्रहनगरप्रभावत्। सन्निकृष्टमिव, अप्राप्यमेव, स्वप्नयुद्धरववत्; शमविलीनचित्तस्य भीषणमुष्णनिनादवत्, अग्रहणीयमेव। स्मृतिविस्मृतिस्वप्नकल्पितनगरवत्, निर्मितेऽपि नगरे उत्सववाटिकायाः श्यामाङ्गवत्। तीव्रकथानुभववत्, अदृष्टचित्रयुक्तभित्तिवत्, केवलं मनसि स्थितम्। कल्पनापुरीव विस्मरणं प्राप्नोति, अनुत्पन्नकान्तारूपप्रतिभासवत्। वसन्तसौन्दर्यवत्, भाव्यपुष्परूपरञ्जनवत्, शान्तस्रोतसि मृदुनद्याः तरङ्गसम्भेदवत्। शेषं मोक्षनाम काण्डं षष्ठं प्रकाश्यते, अवशिष्टं शास्त्रं महार्थप्रदं विज्ञेयम्। तत्र श्रोता चित्ते स्थितः, शान्तस्वभावः, निर्वाणकल्पना, चेतनाचेतनप्रकाशस्वरूपः, विज्ञानमात्रः, निर्लेपः। सर्ववस्तुविभ्रमात् विमुक्तः, परमाकाशकोशात् उद्भूतः, संसारयात्रानिवृत्तः, सर्वकर्तव्यसंपन्नः, स्थितप्रज्ञः। स आकाशवत्, वज्रस्तम्भवत्, सर्वविस्तारारम्भसहिष्णुः, स्थितं जगद् जालं निगीर्य तृप्तः। तस्य मनः स्वभावश्च आकाशरूपं, सर्वरूपवर्जितम्; कर्तृत्वादिदशाभ्यां परित्यक्तः।