सर्वे जनाः तेषां राक्षसानां युद्धे प्रतिकारं कर्तुं समर्थाः न सन्ति, काकुत्स्थः एव तु तेषां प्रतिरोधे शक्तिमान् अस्ति, नरसिंहः इव मदोन्मत्तदन्तिनः सम्यग् युध्येत्। तेषां दुश्चरितानां, बलसम्पन्नानां, युध्यति विषवत् प्रबलः, खरदूषणयोः सेवकाः मृत्युसमः क्रोधयुक्ताः। राजर्षे, रामस्य शराः तैः न सह्याः, यथा मेघस्य वारिधाराः धूलिपटलं न सहन्ति। राजन्, पुत्रस्नेहः तव मनः न प्राविश्येत्; महात्मने दातव्यं लोके किमपि नास्ति। नूनं ज्ञातं मया, राक्षसाः हताः इति मन्यस्व; बुद्धिमन्तः कर्तव्ये विलम्बं न कुर्वन्ति। रामं महात्मानं पद्मनयनं अहं जानामि, वसिष्ठः महाबलः अपि जानाति, तथा दूरदर्शिनः अन्ये अपि। धर्मः, महत्त्वं, कीर्तिः चेत् तव मनसि स्थिताः, तदा तव पुत्रं मम कामये यथा दातुम् अर्हसि। दशरात्रं यज्ञः मम अस्ति, तस्मिन्नेव रामः राक्षसान् हन्तुं अर्हति, ये मम शत्रवः यज्ञविघ्नकारिणः। अत्र वसिष्ठप्रमुखैः मन्त्रिभिः अनुमतिः दीयताम्, ततः रामं मोक्तुम् अर्हसि। कालज्ञ, कालः स्वसीमाम् न अतिक्रामति; राघव, यथा मम, तथा तव अपि, तस्मात् हिताय यथोचितं कुरु, दुःखेन मनः न क्लिश्येत्। लघुकृत्यं यथाकालं कृतं फलदं भवति; महाकृत्यं अकाले कृतं निष्फलं भवति। एवं धर्मयुक्तं, अर्थयुक्तं वचनं उक्त्वा, महर्षिः विश्वामित्रः मौनं उपगच्छत्। विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, महाबलः राजा तस्मिन्नेव क्षणे मौनं स्थित्वा, यथोचितं निःशब्दः अभवत्; युक्तवाक्यं अपि, यत्र कामः न सिध्यति, तत्र संतुष्टिः न भवति, न बुद्धिमन्तः, न लोकः। ततः विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, राजसिंहः दुःखेन मनसि स्थिरः किञ्चित् कालं मौनं स्थित्वा, इदं वाक्यं अब्रवीत्— "रामः पद्मनयनः, षोडशवर्षः अपि न जातः; राक्षसैः सह युद्धे तं न समर्थं पश्यामि। पूर्णा अक्षौहिणी मम अस्ति, प्रभुः अहं; तया परिवृतः मांसभक्षिभिः युद्धं दास्यामि। वीराः, शूराः, शस्त्रविदः सेवकाः मम; अहं धनुर्धरः अग्रे स्थितः तेषां रक्षणं करिष्यामि। एतेन अपि, तव शत्रुभिः महेन्द्रसमैः युद्धं दास्यामि, सिंहः मदोन्मत्तदन्तिनः इव। रामः बालः, सैन्येषु बलाबलं न जानाति; अन्तःपुरं विहाय अन्यं रणभूमिं न पश्यति। न परमास्त्रैः सुसज्जितः, न युद्धकुशलः, न योधानां विकटवदनं युद्धे जानाति। सः केवलं पुष्पोद्यानानि, नगरवाटिकाः, वनकुञ्जाः एव दृष्टवान्। राजपुत्रैः सह क्रीडां जानाति, स्वगृहवाटिकायां पुष्पविस्तीर्णे। अद्य, ब्रह्मन्, विपरीते भाग्ये, शीताघातेन पद्मः इव, पूर्वं हरितः, इदानीं कृशः, शुष्कः। सः न भोजनं कर्तुं शक्नोति, न गृहे न बाह्ये सुखं प्राप्नोति; हृदयेन दुःखेन आक्रान्तः, निःशब्दः उपविष्टः। पत्नीभिः, परिचारकैः सह, महर्षे, अहं अपि तस्य कारणेन निरुपायः, शरद्वर्षघनः इव। एवं मम पुत्रः बालः, दुःखेन निर्बलः; कथं तं रात्रिचरैः राक्षसैः युद्धाय दातुं शक्न्यामि? बुद्धिमन्, पुत्रस्नेहः स्त्रीसंगात्, अमृतस्य स्वादात्, राज्यात् अपि अधिकं सुखं जनयति। तृप्ताः अपि, त्रैलोक्ये, कठिनं श्रमदं कार्यं न कुर्वन्ति; पुत्रस्नेहाय तु न विलम्बं कुर्वन्ति। जनाः प्राणं, धनं, पत्नीं दातुं सहजं मन्यन्ते, ब्रह्मन्, पुत्रं तु न ददति; एवं जीवभावः। रामः राक्षसैः, क्रूरकर्मभिः, मायायुद्धकुशलैः युद्धं करोतु इति चिन्तनं अपि असह्यं। रामवियोगं अहं क्षणमपि न सहनं शक्नोमि, जीवितं इच्छन् अपि; तं न नयेत्। कौशिक, नवसहस्रवर्षाणि दुःखेन मया गता; कठिनेन चतुर्वर्णः पुत्रः प्राप्तः। तेषु रामः पद्मनयनः श्रेष्ठः; तस्य वियोगे अन्ये त्रयः अपि जीवितुं न शक्नुवन्ति। सः रामः एव यं त्वं राक्षसैः युद्धाय नयसि; पुत्रवियोगे अहं मृतवत् भविष्यामि। एतेषु चतुर्षु पुत्रेषु स्नेहः मम परमः; ज्येष्ठः धर्मात्मा, तस्मात् रामं न नयेत्। यदि, महर्षे, रात्रिचराणां विनाशं इच्छसि, तदा चतुर्वर्गसैन्येन सह मया सह गच्छ। तेषां राक्षसानां बलं किम्? केषां पुत्राः? के ते? किंरूपाः? विस्तरेण कथय। कथं राक्षसाः रामेन वा, मम सैन्येन वा, मया वा, ब्राह्मण, हन्तव्या, मायायुद्धकुशलाः सन्ति? सर्वं कथय, यथा तेषां दुष्टानां युद्धे स्थितुं शक्न्यामि; राक्षसाः बलसम्पन्नाः। श्रुतं अस्ति, रावणः नाम वीरः राक्षसः, वैश्रवणस्य भ्राता, विश्व्रसः ऋषेः पुत्रः।" इति कथा संस्कृतभाषायाम् एकस्रवणया, शास्त्रवाक्यानुसारम्।