महाबुद्धे, संसारसागरस्य पारगमनाय सत्सङ्गः सर्वदा सर्वथा हितकरः इति निःसन्देहं ज्ञेयम्। ये महात्मानः सत्सङ्गवृक्षे विकसितस्य विवेकपुष्पस्य रक्षणं कुर्वन्ति, ते तस्य फलं धनराशिं धारयितुं समर्थाः भवन्ति। सतां सङ्गमने, शून्यता अपि पूर्णत्वं प्राप्नोति, मृत्युः अपि उत्सववत् दृश्यते, विपद् अपि समृद्धिवत् प्रकाशते। अस्मिन्संसारे, सत्सङ्ग एव दुःखशैत्यं, मोहवातं, अज्ञानतमः च सूर्यवत् विजित्य नाशयति। सत्सङ्गः बुद्धेः परमवर्धकः, अज्ञानवृक्षस्य विनाशकः, क्लेशहरश्च इति विद्धि। सत्सङ्गात् उत्तमः विवेकदीपः जायते, यः नूनं प्रकाशमानः हर्षजनकश्च, दुःखरहितवृक्षस्य पुष्पसमूहवत्। सत्सङ्गस्य लाभात् यः सुखलाभः स्यात्, सः निरुपद्रवः, नित्यसमृद्धः, अतुलनीयश्च। ये नराः परमदुःखदशाम् अपि प्राप्ताः, ते अपि सत्सङ्गं किञ्चित् अपि न परित्यजेयुः। सत्सङ्गः धर्ममार्गे शुभदीपः, हृदयस्य तमः नाशयति, ज्ञानप्रभया प्रकाशते। यः सत्सङ्गगङ्गायां शीतलशुद्धे स्नातः, तस्य दानतीर्थतपःयज्ञादिषु कः प्रयोजनम्? यदि सत्पुरुषाः विरक्ताः, संशयरहिताः, ग्रन्थिविहीनाश्च सन्ति, हे निष्पाप, तर्हि तपस्तीर्थसञ्चयस्य किम्? येषां चित्तं विश्रान्तम्, ते एव पूज्याः, ते महतीन प्रयत्नेन अन्वेष्टव्याः, सत्पुरुषाः दरिद्रैः रत्नवत् द्रष्टव्याः। महीयसोः सत्सङ्गरम्यया शोभया युक्तं पण्डितस्य बुद्धि: सदा सुराङ्गनासमूहे कमलमिव प्रकाशते। यः शुद्धलीलावस्थां प्राप्तः, सः सत्सङ्गं कदापि न परित्यजति। ये मुनयः, येषां अज्ञानग्रन्थयः छिन्नाः, ये च सर्वैः पूज्यन्ते, ते एव संसारसागरस्य पारगमनाय सेवनीयाः। ये जना: सत्पुरुषान् तिरस्कारपूर्वकं पश्यन्ति, ते नरकाग्न्यां शुष्ककाष्ठवत् भवन्ति; सत्पुरुषाः तु तस्या: अग्नेः शमयितारः मेघवत् भवन्ति। दरिद्रता, मृत्यु:, दुःखम्, अन्यानि च दुःखजनकानि भ्रमरूपाणि, सत्सङ्गौषधेन सम्पूर्णतया प्रशम्यन्ते। तृप्तिः, सत्सङ्गः, विचारः, शमः च—एते एव संसारसागरस्य पारगमनाय उपायाः सन्ति। तृप्तिः परमलाभः, सत्सङ्गः परममार्गः, विचारः परमज्ञानम्, शमः परमानन्दः इति। एते चत्वारः शुद्धोपायाः, यदा आचर्यन्ते, संसारस्य क्षयाय भवन्ति; येषां एते सिद्धाः, ते मोहसंसारसागरम् अतिक्रान्ताः। एतेषां एकस्य अपि साधने, यदा शुद्धबोधः जायते, तदा सर्वे अपि सिद्धाः इति पण्डितैः उक्तम्। एतेषां एकः अपि सर्वेषां मूलम्; अतः सम्पूर्णसिद्धये कश्चन एकः अपि दृढतया आचर्यः। सत्सङ्गः, तृप्तिः, विचारः, शमः च—एते चित्तशुद्धौ स्वयमेव जायन्ते, यथा नद्यः समुद्रं प्रति प्रवहन्ति। सत्सङ्गरते जनस्य विचारः, तृप्तिः, शमः च समृद्ध्याः कल्पवृक्षस्य छायायामिव वर्धन्ते। तृप्तिमतः जनस्य विचारः, शमः, सत्सङ्गः च, यथा पूर्णचन्द्रस्य शोभा गुणादयश्च वर्धन्ते। विचारस्य प्रियता येन, तस्य सत्सङ्गः, तृप्तिः, शमः च, यथा बुद्धिमन्तः मन्त्रिणा सह राज्ञः जयः समृद्धिश्च वर्धेते। तस्मात्, हे रघुनन्दन, सदा प्रयत्नेन मनः जयित्वा, एतेषां कश्चन गुणः दृढतया साधनीयः। परमप्रयत्नेन मनोमत्तगजं निगृह्य, यावत् कश्चन गुणः न लभ्यते, तावत् परमसिद्धिः न स्यात्। दृढप्रयत्नेन, हे राम, दन्तैः दन्तान् पीडयित्वा, यावत् मनः गुणलाभे स्थिरं न भवति, तावत् यत्नः करणीयः। देवो यक्षो मनुष्यः वा वृक्षः अपि स्यात्, हे महाबाहो, अत्र अन्यः उपायः नास्ति। यदा एकः गुणः परिपक्वः स्यात्, तदा स्पष्टचित्तस्य सर्वदोषाः शीघ्रं नश्यन्ति। गुणवृद्धौ दोषनाशकाः गुणाः वर्धन्ते; दोषवृद्धौ तु गुणनाशकाः दोषाः एव वर्धन्ते। अस्य मनोवनस्य विस्तीर्णे मध्ये, प्रवृत्तिरूपिणी शीघ्रगा नदी प्रवहति, शुभाशुभयोः तटयोः सहितम्, सदा प्राणिनः वहन्ती। स्वयमेव प्रयत्नेन, यत्र यत्र एषा नदी नीयते, तत्र तत्र सा प्रवहति; यथेष्टं कर्म कुरु। मानवप्रयत्नेन शनैः शनैः चित्तनदीं शुभतटे नय, स्वस्य उत्तमप्रवृत्तिं स्थापय, तदा किंचित् अपि विघ्नः न भविष्यति। हे राघव, यः त्वद्वद् विवेकं प्राप्तः, सः एव ज्ञानोपदेशस्य श्रोता योग्यः, यथा राजा नीतिशास्त्रस्य। शुद्धः, मलरहितः, चैतन्यविज्ञानविस्तृतः, जडस्पर्शरहितः, योगाय योग्यः, शरत्पूर्णचन्द्रवत् आकाशे प्रकाशमानः। एषा अविच्छिन्ना गुणसम्पद् त्वयि विद्यते; इदानीं शृणु, यानि वचनानि अहं वक्ष्यामि, ये मनोमोहं अपाकुर्युः। यस्य पुण्यवृक्षः फलेन नम्रः स्थितः, तस्य एषः श्रवणप्रयत्नः आत्ममोक्षाय जायते। आर्याणां शुद्धानि, परमप्रबोधकराणि वचनानि, समृद्धेः पात्राणि भवन्ति; केवलं पात्रः एव तेषां लाभी, न तु अधमः।