राक्षसाधिपतयः तत्र भूमौ मांसमज्जान्यर्हणानि बहुविधं यज्ञेषु निरन्तरं अयजन्। तेन यज्ञसदनं दूषितं दृष्ट्वा अहं क्लान्तः, मनःशोकसम्भृतः, तस्मात् स्थलात् निर्गतः। न च मे मनः कोपाय प्रवर्तते, हे राजन्; तादृशे कृते तस्य शापः न उचितः। तावद् धैर्यं मम, हे राजन्, तस्मिन महायज्ञे; तव कृपया विघ्नरहितः महाफलं प्राप्नुयाम्। दुःखार्तः शरणागतः अहं त्वया रक्षितव्यः; शरणागतस्य परित्यागः सतां निन्दा इति। तव पुत्रः अस्ति, प्रसिद्धः, सिंहविक्रमः, इन्द्रसमानवीर्यः रामः, राक्षसविनाशकः। स पुत्रः, नृसिंह, सत्यवीर्यनिष्ठः, श्यामकुन्तलः, वीरः, ज्येष्ठः—सः मम दातव्यः। सः मया रक्षितः, स्वतेजसा युक्तः, तान् दुष्टान् राक्षसान् निग्रहीतुं समर्थः। तस्मै अहं अनन्तं, बहुविधं वरं दास्यामि, येन सः त्रिषु लोकेषु पूजितः भविष्यति। यदा तं रात्रिचराः साक्षात् पश्यन्ति, तदा ते तं न प्रतिषेधितुं शक्नुवन्ति, यथा वनमध्ये कुपितः सिंहः मृगान् युद्धे निवारयति। काकुत्स्थात् अन्यः कोऽपि तान् राक्षसान् न योधयितुं समर्थः, नृसिंहः इव मदोन्मत्तदन्तिनः। तेषां दुष्टानां, बलसंपन्नानां, खरदूषणसेवकानां, युद्धे विषवत् मारणं, मृत्युना कुपिताः। राजसिंह, रामस्य शराः तैः न सहनीयाः, यथा मेघात् वर्षधाराः धूलिं न सहन्ते। राजन्, पुत्रस्नेहः तव मनः न प्रेरयेत्; महात्मने दातव्यम् इह किमपि नास्ति। नूनं, अहं निश्चितं वेद्मि—तान् राक्षसान् मृतान् मन्यस्व; यथा बुद्धिमन्तः कार्ये न विलम्बन्ति। अहं रामं महात्मानं पद्मनयनं जानामि, वसिष्ठः अपि, अन्ये च दूरदर्शिनः। यदि धर्मः, महत्त्वं, कीर्तिः तव मनसि स्थिता, तदा तव पुत्रं मम इच्छया दातव्यम्। दशरात्रं यज्ञः मम, तत्र रामः राक्षसान्, यज्ञविघ्नकारिणः, हन्तव्यः। अत्र तव मन्त्रिणः वसिष्ठमुख्याः अनुमतिं ददतु; ततः रामं यथायोग्यं विसृज। कालज्ञ, कालः स्वसीमां न उल्लङ्घयति, यथा मम; तस्मात् तव हिताय यथाकालं कुरु, दुःखेन मनः न क्लिश्यताम्। लघु कार्यम् अपि यथाकाले कृतं हितकरं भवति; महत् कार्यम् अकालं निष्फलं। एवं धर्मयुक्तं वचनं उक्त्वा, महर्षिः विश्वामित्रः मौनम् आसादितः। तस्य वचः श्रुत्वा, बलवान् राजा मौनम् अचरत्, युक्तं हि; युक्तवाक्येन अपि, इच्छापूरणं न सन्तुष्टिं जनयति, न लोकः। विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, राजसिंहः क्षणं दुःखेन स्तब्धः, ततः इदं वचनम् उवाच। अयं पद्मनयनः रामः षोडशवर्षीयः अपि नास्ति; तं राक्षसानां युद्धे न युक्तं पश्यामि। अयं पूर्णः अक्षौहिणी मम, तस्य स्वामी अहम्; तया परिवृतः मांसभक्षेभ्यः युद्धं दास्यामि। एते वीराः, शूराः, शस्त्रकुशलाः; अहं धनुर्धरः अग्रे युद्धे रक्षकः। एतेन अपि महेन्द्रसमानशत्रुभ्यः युद्धं दास्यामि, सिंहः इव मदोन्मत्तदन्तिनः। युवराजः रामः पंक्तिषु बलाबलम् न जानाति; अन्तःपुरात् अन्यं रणभूमिं न पश्यति। सः परमास्त्रैः न युक्तः, युद्धकुशलः नास्ति; न च युद्धे योधानां विकटभ्रुकुटिं जानाति। सः केवलं पुष्पवनानि, नगरोपवनानि, काननानि च जानाति। सः राजकुमारैः सह क्रीडति, स्वप्राङ्गणे पुष्पविकसिते। अद्य, ब्रह्मन्, विपरीते भाग्ये, अहं हिमेन ताडितः पद्मः इव, पूर्वं हरितः, अधुना शुष्कः। सः न खादितुं शक्नोति, न गृह्ये न बहिः रमते; हृदयम् अन्तरदुःखेन व्याप्नोति, मौनम् आस्थाय उपविष्टः। सः पत्नीभिः, परिचारकैः सह, अहम् अपि तस्य कारणात् शून्यः जातः, शरद्वर्षमेघः इव। एवं मम पुत्रः, बालः, दुःखेन शक्तिहीनः—कथं तं रात्रिचरयुद्धाय तुभ्यं दास्यामि? मुनिश्रेष्ठ, पुत्रस्नेहः स्त्रीसंगात्, अमृतस्वादनात्, राज्यात् अपि अधिकं सुखं जनयति। सन्तः अपि त्रिषु लोकेषु कष्टतमं कार्यं न कुर्युः, किन्तु पुत्रस्नेहाय न विचिन्तयन्ति। जनाः प्राणं, धनं, पत्नीं च त्यजन्ति, मुनिश्रेष्ठ, पुत्रं न त्यजन्ति—जीवतां धर्मः एवं। रामस्य तैः राक्षसैः—कृूरकर्मणः, मायायुद्धकुशलैः—युद्धं चिन्तयितुं अपि असह्यं।