यदा जनाः जीवितात् अपि प्रियं वस्तुं पश्यन्ति, तदा तस्य दर्शनात् यत् सुखं लभ्यते, ततोऽपि शान्तचित्तस्य पुरुषस्य दर्शनात् अधिकं सुखं अनुभवति जनः। यः सम्यक् जीवति, शान्तः संयतजीवनः, स एव लोके जीवति, सर्वैः पूज्यते, अन्यः न। यः नम्रः शान्तः चित्तः, तेन कृतं शुभं कर्म, तस्य कारणात् सर्वे प्राणी हर्षं अनुभवन्ति। यः श्रवणस्पर्शदर्शनभोजनगन्धे सुखदुःखयोः न हर्षं न विषादं अनुभवति, स शान्तः इति कथ्यते। यः सर्वत्र समः, न इच्छति न त्यजति, यः प्रयासेन इन्द्रियाणि जितवान्, स शान्तः। यः चित्तं शरदिन्दुशकलवत् निर्मलम् अचलम्, मृत्योत्सवयुद्धेषु अपि, स शान्तः। यः स्थाने स्थितः अपि न स्थिरः इव दृश्यते, न हर्षं न क्रोधं अनुभवति, यस्य चित्तं सुप्तवत् सुखस्थितम्, स तु प्रशान्तः इति कथ्यते। यः दृष्टिः अमृतप्रवाहवत् सर्वेषु जनेषु स्नेहपूर्णा, स प्रशान्तः। यः क्रियाः अन्तर्बहिः निर्मलचित्तेन दृश्यन्ते, स प्रशान्तः। यः चित्तं तु तुच्छम् अविकारम् अपि महाप्रसङ्गे, युगान्ते, सर्वे दह्यमाने, प्रशान्तः। यः अन्तःशीतलता प्राप्तवान्, न मनःवृत्तिषु निमज्जति, जगति कृत्यं करोति, भ्रमं न अनुभवति, प्रशान्तः। यः स्वकर्मणि चित्तं व्यग्रं, आकाशवत् निर्मलं, प्रशान्तः। यत् तपस्विषु, विद्वत्सु, याजकेषु, राजसु, बलिषु, धर्मिष्ठेषु, शान्तिमान् एव दीप्तिमान्। महात्मनां गुणसम्पन्नानां शान्तिमग्नानां चित्ते, चैतन्यात् तुष्टिः उदेति, शीतरश्मिमन्दचन्द्रवत्। समता सर्वगुणसीमा, सत्यपुरुषत्वस्य अद्वितीयमालाः, संकटेषु निर्भयत्वस्थानम्, उज्ज्वलम्। हे राम, यथा महात्मनः परमं पदं प्राप्तवन्तः, अमर्याद्यनुपहृतं, उत्तमसमता आश्रित्य, तथा त्वं अपि तां मार्गं अनुवर्तितुम् अर्हसि, सिद्धये। यः कारणज्ञः, शास्त्रविवेकनirmलचित्तः, आत्मसंयमेन युक्तः, तेन अन्वेषणं कर्तव्यम्। अन्वेषणेन बुद्धिः तीक्ष्णा भवति, परं पदं पश्यति; अन्वेषणं तु संसाररोगस्य महौषधम्। अनन्तकामरूपेण पोषितः विपत्तिवनम्, विवेकनिर्यातनया छिन्नम्, पुनः न वर्धते। मोहेषु, बन्धुव्ययेषु, क्लेशेषु, भ्रमेषु, सर्वत्र अन्वेषणं एव पण्डितपथः। अन्वेषणं विना, न शान्त्युपायः; अन्वेषणेन, साधुचित्तं अशुभं त्यजति, शुभं प्राप्नोति। बलं, बुद्धिः, तेजः, विवेकः, कर्मफलम्—एतानि सर्वाणि पण्डितस्य केवलं अन्वेषणेन उत्पद्यन्ते। विवेकदीपेन, यः युक्तायुक्तं विवेचयति, सर्वकामफलदायकः, स संसारसागरं विस्तीर्णान्वेषणम् आश्रित्य तरति। शुद्धचित्तं विवेकसिंहवत्, मोहगजं पद्महृदयम् अविद्धम् विदारयति। ये मोहिताः, कालप्रभावेन परमं पदं प्राप्ताः, तद् अन्वेषणदीपस्य श्रेष्ठं प्रकाशनम्। राज्यं, धनसमृद्धिः, भोगविलासः, नित्यमोक्षः—एते, हे राघव, विवेककल्पवृक्षस्य फलानि। महात्मनां विवेकसुखारमणीयविचाराः, विपत्तौ न निमज्जन्ति, कुम्भकवद् जलमध्ये। विवेकप्रभोदययुक्तचित्तेन कृत्यं कुर्वन्तः, उत्तमफलप्राप्त्यर्हाः। दुःखलताः मूढानां हृदये वर्धन्ति, तत्र आशाबन्धवने, विवेकवृक्षाभावे। हे राघव, अज्ञाननिद्रा, कज्जलवत् कृष्णा, मद्यवत् मत्तकारी, तव अन्तः समाप्तिं यास्यात्। दीर्घमहाक्लेशेषु अपि, यः सत्यान्वेषणनिष्ठः, स मोहं न प्राप्नोति, यथा प्रकाशपुञ्जः तमसि न नश्यति। यस्य मनः सरसि, विवेकपद्मं पूर्णं विकसितम्, स हिमालयवत् उज्ज्वलः। यः बुद्धिः विवेकविहीनः, स्थूलतायां पतितः, तत्र वज्राणि व्यर्थं उद्भवन्ति, यक्षचन्द्रवत् शिशोः। हे राम, विवेकहीनः जनः दूरं त्याज्यः, दुःखपर्वतवत्, दीर्घलूतावद्, दूषितमधुवत्। ये दुर्गमाः, दुष्टाचाराः, विश्वासार्हाः न, तेषां दीप्तिः केवलं अन्वेषणाभावेन, यक्षवत् अन्धकारे। हे राघव, विवेकहीनम् जनम् दूरं स्थापय, वृद्धवृक्षवत्, शुभकर्मायोग्यः। जीवस्य, यः मनः एकाकी, कामप्रेरणाविहीनः, स परं तुष्टिं प्राप्नोति, पूर्णचन्द्रवत्। विवेकः उदितः, सर्वाङ्गं शीतलयति, अतिशयेन शोभयति, नूतनचन्द्रप्रभेव जगत्। युक्तिविचारः, सत्यध्वजस्य शुक्लचामरः, यथा चन्द्रः रात्रौ प्रकाशते। यः विवेकपूर्वकं गच्छति, दशदिक् व्यपोह्य, स सूर्यवत् भासते, पुनःपुनः जन्मजन्यभीतिसमूहं नाशयन्।